ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
299
ΕΙΣΗΓΗΣΙΣ
Πρός τήν. Ἱεραρχίαν τῆς. Ἐκκλησίας τῆς. Ἑλλάδος (4.10.63)
301
Μέ βαθεῖαν καί ἐγώ θλῖψιν καί πολλήν ἀνησυχίαν ἐπληροφορήθην τά διατρέξαντα κατά τήν ψήφισιν τοῦ τελευταίου ἐκκλησιαστικοῦ Νόμου. Ὡς εἶπον οἱ προλαλήσαντες ἅγιοι ἀδελφοί, παρεγνωρίσθη τέλεον τό δικαίωμα τῆς. Ἐκκλησίας νά ἐκφέρῃ γνώμην ἐπί τῶν μελλόντων νά ψηφισθῶσιν ἐκκλησιαστικῶν Νόμων, πρᾶγμα τό ὁποῖον μᾶς φέρει ὀπίσω εἰς τήν ἐποχήν τῆς ἀπολύτου πολιτειοκρατίας. Φρονῶ δέ, ὅτι καλῶς ἐνήργησεν ἡ. Ἱερά Σύνοδος, διαμαρτυρηθεῖσα διά τήν τοιαύτην στάσιν τῆς Πολιτείας.
..........Ἡ. Ἑκκλησία, ὡς γνωστόν, μετά τήν διά τοῦ Διατάγματος τῆς 16/12/1959 κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τοῦ μεταθετοῦ, ὀρθῶς ἔπραξε ζητήσασα τήν ἐπαναψήφισίν του διά τάς μεγαλυτέρας τῶν. Ἱερῶν Μητροπόλεων, καθότι εἶναι προφανές ὅτι θά εἶναι πρός τό συμφέρον τῆς. Ἐκκλησίας ἡ ἀνάθεσις τῆς διαποιμάνσεως τοῦ ποιμνίου των εἰς πεπειραμένους καί δεδοκιμασμένους. Ἱεράρχας. Πλήν τάς περί τοῦ ἀντιθέτου διαβεβαιώσεις ἐκπροσώπων τινῶν αὐτῆς, δέν ἐτόλμησε νά χωρήσῃ εἰς τήν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Ἐν προκειμένῳ, διά νά εἴμεθα δίκαιοι καί ἀντικειμενικοί, θά πρέπῃ νά ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι εἰς τήν δημιουργίαν τοῦ τοιούτου κλίματος ἔναντι τοῦ μεταθετοῦ μέγα μέρος τῆς εὐθύνης βαρύνει ἡμᾶς τούς ἰδίους. Ἡ κατά τά τελευταῖα ἔτη γενομένη κατάχρησις τοῦ ἄλλως τε ὠφελιμωτάτου διά τήν. Ἐκκλησίαν μέτρου τούτου συνετέλεσεν, ὥστε νά διαβληθῇ τοῦτο εἰς ὅν βαθμόν διεβλήθη καί νά θεωρῆται, ὅτι δέν ἀποβλέπει εἰς τίποτε ἄλλο, εἰμή εἰς τήν ἐξυπηρέτησιν ἀτομικῶν ἡμῶν συμφερόντων καί ἱκανοποίησιν προσωπικῶν φιλοδοξιῶν καί ἐπιδιώξεων.
..........Τό μεταθετόν, ὅμως, φρονῶ, ὅτι πρέπει νά ἐπανέλθῃ, ἀλλά ὑπό τήν προϋπόθεσιν καί μόνον, ὅτι θά γίνεται χρῆσις αὐτοῦ ἀποκλειστικῶς πρός τό συμφέρον τῆς. Ἐκκλησίας. Διά νά ἐπανέλθῃ δέ, πρέπει νά μελετήσωμεν ἐπισταμένως καί ἀντικειμενικῶς ποῖος θά εἶναι ὁ καταλληλότερος τρόπος θεσπίσεώς του καί ὁ ἐνδεδειγμένος δι᾿ αὐτήν χρόνος. Διότι μέ τήν ἁπλῆν προβολήν τοῦ αἰτήματος τούτου καί τήν ἀψυχολόγητον ἐμμονήν εἰς τήν ἐπανακαθιέρωσίν του φοβοῦμαι πολύ, ὅτι θά τό καταστήσωμεν μᾶλλον ἀντιπαθές καί θά δώσωμεν λαβήν νά προκληθῇ ἔτι μεγαλύτερος σκανδαλισμός εἰς τάς ψυχάς τῶν πιστῶν καί νά ἐγερθῇ καθ᾿ ἡμῶν ἔτι σφοδρότερος σάλος παρά τῇ δημοσίᾳ
..........Ἡ. Ἑκκλησία, ὡς γνωστόν, μετά τήν διά τοῦ Διατάγματος τῆς 16/12/1959 κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τοῦ μεταθετοῦ, ὀρθῶς ἔπραξε ζητήσασα τήν ἐπαναψήφισίν του διά τάς μεγαλυτέρας τῶν. Ἱερῶν Μητροπόλεων, καθότι εἶναι προφανές ὅτι θά εἶναι πρός τό συμφέρον τῆς. Ἐκκλησίας ἡ ἀνάθεσις τῆς διαποιμάνσεως τοῦ ποιμνίου των εἰς πεπειραμένους καί δεδοκιμασμένους. Ἱεράρχας. Πλήν τάς περί τοῦ ἀντιθέτου διαβεβαιώσεις ἐκπροσώπων τινῶν αὐτῆς, δέν ἐτόλμησε νά χωρήσῃ εἰς τήν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Ἐν προκειμένῳ, διά νά εἴμεθα δίκαιοι καί ἀντικειμενικοί, θά πρέπῃ νά ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι εἰς τήν δημιουργίαν τοῦ τοιούτου κλίματος ἔναντι τοῦ μεταθετοῦ μέγα μέρος τῆς εὐθύνης βαρύνει ἡμᾶς τούς ἰδίους. Ἡ κατά τά τελευταῖα ἔτη γενομένη κατάχρησις τοῦ ἄλλως τε ὠφελιμωτάτου διά τήν. Ἐκκλησίαν μέτρου τούτου συνετέλεσεν, ὥστε νά διαβληθῇ τοῦτο εἰς ὅν βαθμόν διεβλήθη καί νά θεωρῆται, ὅτι δέν ἀποβλέπει εἰς τίποτε ἄλλο, εἰμή εἰς τήν ἐξυπηρέτησιν ἀτομικῶν ἡμῶν συμφερόντων καί ἱκανοποίησιν προσωπικῶν φιλοδοξιῶν καί ἐπιδιώξεων.
..........Τό μεταθετόν, ὅμως, φρονῶ, ὅτι πρέπει νά ἐπανέλθῃ, ἀλλά ὑπό τήν προϋπόθεσιν καί μόνον, ὅτι θά γίνεται χρῆσις αὐτοῦ ἀποκλειστικῶς πρός τό συμφέρον τῆς. Ἐκκλησίας. Διά νά ἐπανέλθῃ δέ, πρέπει νά μελετήσωμεν ἐπισταμένως καί ἀντικειμενικῶς ποῖος θά εἶναι ὁ καταλληλότερος τρόπος θεσπίσεώς του καί ὁ ἐνδεδειγμένος δι᾿ αὐτήν χρόνος. Διότι μέ τήν ἁπλῆν προβολήν τοῦ αἰτήματος τούτου καί τήν ἀψυχολόγητον ἐμμονήν εἰς τήν ἐπανακαθιέρωσίν του φοβοῦμαι πολύ, ὅτι θά τό καταστήσωμεν μᾶλλον ἀντιπαθές καί θά δώσωμεν λαβήν νά προκληθῇ ἔτι μεγαλύτερος σκανδαλισμός εἰς τάς ψυχάς τῶν πιστῶν καί νά ἐγερθῇ καθ᾿ ἡμῶν ἔτι σφοδρότερος σάλος παρά τῇ δημοσίᾳ
302
γνώμῃ. Τοῦτο, ὡς εἶναι φανερόν, θά ἀπομακρύνῃ ἔτι μᾶλλον πᾶσαν δυνατότητα ἐπαναφορᾶς του. Διότι, ἄς μή ἀπατώμεθα. Ὁσονδήποτε καί ἄν τό ἐπιθυμῶμεν καί ὁσηδήποτε καί ἄν εἶναι ἡ πίεσις ἡμῶν ἐπί τῆς Πολιτείας, ἐφ᾿ ὅσον δέν θά ἔχωμεν παρά τό πλευρόν μας τόν λαόν, δέν θά καταστῇ δυνατόν ποτέ νά ἐπαναφέρωμεν τό μεταθετόν, οὔτε ἐντός τῶν πρεπόντων διά τήν. Ἐκκλησίαν ὁρίων. Πρέπει προηγουμένως νά πείσωμεν τό πλήρωμα τῆς. Ἐκκλησίας, ὅτι πράγματι οἱ κινοῦντες ἡμᾶς εἰς τήν ψήφισιν τοῦ μεταθετοῦ εἶναι ὄντως ἀντικειμενικοί καί ἀνώτεροι. Δέν θά δυνηθῶμεν ὅμως νά πείσωμεν οὐδένα, ὅτι τοιοῦτοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι κινοῦν ἡμᾶς εἰς τήν ἀντίληψιν ἡμῶν ταύτην, ὅταν ἐξ ἀφορμῆς τῆς μή ψηφίσεως τοῦ μεταθετοῦ ἀφίνομεν ἐπί συναπτά ἔτη ἄνευ μονίμου ποιμενάρχου τό ποίμνιον τόσων. Ἱερῶν Μητροπόλεων, αἱ ὁποῖαι μάλιστα, λόγῳ καί τοῦ μεγέθους των, συμβαίνει νά περιλαμβάνουν τό ἕν πέμπτον περίπου τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας μας.
..........Βεβαίως, εἰς τήν μή μέχρι τοῦδε πλήρωσιν τῶν κενῶν Μητροπολιτικῶν ἑδρῶν ὑπῆρχον καί ἄλλα ἐμπόδια, τό σπουδαιότερον ἐκ τῶν ὁποίων ἦτο ἡ ἐκ τοῦ Νόμου προερχομένη ἀδυναμία τῆς καταρτίσεως καταλόγου ἐκλογίμων. Πλήν ὅμως καί τά ἐμπόδια ταῦτα ἔχουν ἀρθῆ καί ἑπομένως ὑπάρχει μεγάλος κίνδυνος νά νομισθῇ ὅτι καί εἰς τό παρελθόν ὁ μόνος λόγος διά τόν ὁποῖον δέν προέβημεν εἰς ἐκλογάς νέων Μητροπολιτῶν ἦτο ἡ μή ὕπαρξις τοῦ θεσμοῦ τοῦ μεταθετοῦ. Ὅσοι δέ θέλουν νά εὑρίσκουν ἀφορμάς κατηγορίας καθ᾿ ἡμῶν, θά ἐκμεταλλευθοῦν τήν εὐκαιρίαν, διά νά μᾶς διαβάλλουν καί πάλιν εἰς τόν λαόν, αὐτήν δέ τήν φοράν χωρίς νά δυνάμεθα νά προβάλωμεν εὐλογον ἀλλά καί ἀδιάβλητον αἰτιολογίαν περί τῆς στάσεώς μας.
..........Ἐν ὄψει πάντων τῶν δεδομένων τούτων καί διά νά ἐκκόψωμεν πᾶσαν ἀφορμήν σκανδαλισμοῦ καί ἀσυστάτων κατηγοριῶν, ἡ σύνεσις καί ἡ ὑπέρ τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος τῆς. Ἐκκλησίας φροντίς ὑπαγορεύουν, ὅπως ἐπιχειρήσωμεν συγκερασμόν τῶν διϊσταμένων ἀπόψεων. Δηλαδή, ἀντί νά προβῶμεν ἀμέσως εἰς τήν πλήρωσιν ὅλων τῶν κενῶν Μητροπολιτικῶν ἑδρῶν, ὅπως ζητεῖ ἡ Πολιτεία, νά ἐπιλέξωμεν ἐξ αὐτῶν ἐκείνας, τάς ὁποίας ἡ σεπτή. Ἱεραρχία θά κρίνῃ ὅτι ἔχουσιν ἄμεσον ἀνάγκην πληρώσεως, τῶν δέ λοιπῶν τήν πλήρωσιν νά τήν ἀφίσῃ, ὅπως γίνῃ μετά τήν ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπό σύνταξιν νέου Καταστατικοῦ χάρτου τῆς. Ἐκκλησίας. Βεβαίως, μεταξύ τῶν ἀμέσως πληρωθησομένων θά πρέπῃ νά περιλαμβάνωνται καί Μητροπόλεις, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται ἐκ τῶν μεγαλυτέρων, ὥστε νά μή δύναται νά λεχθῇ, ὅτι προέβημεν εἰς τήν πλήρωσιν μόνον ἐκείνων, διά τάς ὁποίας προβλέπομεν, ὅτι δέν θά ἰσχύσῃ τό μεταθετόν. Αὗται θά πρέπῃ νά ἐπιλεγοῦν μέ ἀποκλειστικόν κριτήριον, ἀφ᾿ ἑνός μέν τό ἐπεῖγον τῶν ἐκεῖ ὑπαρχουσῶν πνευματικῶν ἀναγκῶν, ἀφ᾿ ἑτέρου δέ ἡ
..........Βεβαίως, εἰς τήν μή μέχρι τοῦδε πλήρωσιν τῶν κενῶν Μητροπολιτικῶν ἑδρῶν ὑπῆρχον καί ἄλλα ἐμπόδια, τό σπουδαιότερον ἐκ τῶν ὁποίων ἦτο ἡ ἐκ τοῦ Νόμου προερχομένη ἀδυναμία τῆς καταρτίσεως καταλόγου ἐκλογίμων. Πλήν ὅμως καί τά ἐμπόδια ταῦτα ἔχουν ἀρθῆ καί ἑπομένως ὑπάρχει μεγάλος κίνδυνος νά νομισθῇ ὅτι καί εἰς τό παρελθόν ὁ μόνος λόγος διά τόν ὁποῖον δέν προέβημεν εἰς ἐκλογάς νέων Μητροπολιτῶν ἦτο ἡ μή ὕπαρξις τοῦ θεσμοῦ τοῦ μεταθετοῦ. Ὅσοι δέ θέλουν νά εὑρίσκουν ἀφορμάς κατηγορίας καθ᾿ ἡμῶν, θά ἐκμεταλλευθοῦν τήν εὐκαιρίαν, διά νά μᾶς διαβάλλουν καί πάλιν εἰς τόν λαόν, αὐτήν δέ τήν φοράν χωρίς νά δυνάμεθα νά προβάλωμεν εὐλογον ἀλλά καί ἀδιάβλητον αἰτιολογίαν περί τῆς στάσεώς μας.
..........Ἐν ὄψει πάντων τῶν δεδομένων τούτων καί διά νά ἐκκόψωμεν πᾶσαν ἀφορμήν σκανδαλισμοῦ καί ἀσυστάτων κατηγοριῶν, ἡ σύνεσις καί ἡ ὑπέρ τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος τῆς. Ἐκκλησίας φροντίς ὑπαγορεύουν, ὅπως ἐπιχειρήσωμεν συγκερασμόν τῶν διϊσταμένων ἀπόψεων. Δηλαδή, ἀντί νά προβῶμεν ἀμέσως εἰς τήν πλήρωσιν ὅλων τῶν κενῶν Μητροπολιτικῶν ἑδρῶν, ὅπως ζητεῖ ἡ Πολιτεία, νά ἐπιλέξωμεν ἐξ αὐτῶν ἐκείνας, τάς ὁποίας ἡ σεπτή. Ἱεραρχία θά κρίνῃ ὅτι ἔχουσιν ἄμεσον ἀνάγκην πληρώσεως, τῶν δέ λοιπῶν τήν πλήρωσιν νά τήν ἀφίσῃ, ὅπως γίνῃ μετά τήν ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπό σύνταξιν νέου Καταστατικοῦ χάρτου τῆς. Ἐκκλησίας. Βεβαίως, μεταξύ τῶν ἀμέσως πληρωθησομένων θά πρέπῃ νά περιλαμβάνωνται καί Μητροπόλεις, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται ἐκ τῶν μεγαλυτέρων, ὥστε νά μή δύναται νά λεχθῇ, ὅτι προέβημεν εἰς τήν πλήρωσιν μόνον ἐκείνων, διά τάς ὁποίας προβλέπομεν, ὅτι δέν θά ἰσχύσῃ τό μεταθετόν. Αὗται θά πρέπῃ νά ἐπιλεγοῦν μέ ἀποκλειστικόν κριτήριον, ἀφ᾿ ἑνός μέν τό ἐπεῖγον τῶν ἐκεῖ ὑπαρχουσῶν πνευματικῶν ἀναγκῶν, ἀφ᾿ ἑτέρου δέ ἡ
303
δυνατότης τῆς συμπληρώσεώς των διά προσώπων, τά ὁποῖα παρέχουν τό ἐχέγγυον, ὅτι θά εὐπροσωπήσουν τήν Ἐκκλησίαν.
Μακαριώτατε,
Τάς σκέψεις μου ταύτας ἐθεώρησα καθῆκον ἔναντι τῆς. Ἐκκλησίας καί ἡμῶν αὐτῶν, ὅπως θέσω ὑπό τήν πεφωτισμένην κρίσιν. Ὑμῶν, διότι ἐν περιπτώσει κατά τήν ὁποίαν θά ἐμμείνωμεν εἰς ἀρνητικήν καί μόνον στάσιν, διαβλέπω ἔτι περισσοτέρους καί σοβαροτέρους κινδύνους διά τήν. Ἐκκλησίαν μας. Τό τηλεγράφημα ἐκ Μεσσηνίας πρέπει νά μᾶς ἐμβάλῃ εἰς σκέψεις καί ἀνησυχίαν. Αἱ ποικίλαι προπαγάνδαι ἐνεδρεύουν καί ἄν ἡμεῖς κωφεύσωμεν εἰς τάς ἐκκλήσεις τοῦ ποιμνίου καί ἀδιαφορήσωμεν διά τά αἰτήματά του, δέν ἀποκλείεται νά τό ὠθήσωμεν οὕτω εἰς τάς ἀγκάλας τῶν ἐχθρῶν τῆς. Ἐκκλησίας καί οὕτω νά προξενηθοῦν δεινά, τά ὁποῖα, μή γένοιτο, φοβοῦμαι θά εἶναι ἀνεπανόρθωτα.
..........Ἀλλά φοβοῦμαι καί τό ἄλλο: ὅτι ἡ Πολιτεία ἐν ὄψει τῶν θρησκευτικῶν ἀναγκῶν τοῦ ἑνός πέμπτου τοῦ πληθυσμοῦ τῆς. Ἑλλάδος καί τῶν διαγραφομένων γενικωτέρων διά τήν. Ἐκκλησίαν καί ἑπομένως καί διά τήν χώραν κινδύνων, δέν θά μείνῃ ἀπαθής θεατής. Ἀσφαλῶς, θά θεωρήσῃ ὡς ἐπιβαλλόμενον ἔναντι τοῦ λαοῦ καθῆκον της νά χωρήσῃ εἰς τήν λῆψιν μέτρων ἐν τελείᾳ ἀγνοίᾳ ἡμῶν καί μέ πλήρη σχεδόν παραγκωνισμόν μας.
Τό δέ χεῖρον εἶναι, ὅτι τότε δέν θά δυνάμεθα νά ἐπικαλεσθῶμεν τήν συμπαράστασιν τοῦ εὐσεβοῦς πληρώματος τῆς. Ἐκκλησίας, διότι καί αὐτό θά ἔχῃ στραφῆ ἐναντίον μας. Οὕτω δέ, ἐπί μεγίστῃ βλάβῃ τοῦ κύρους τῆς Ἱεραρχίας, θά ἀναγκασθῶμεν τότε ἑκόντες ἄκοντες νά συμμορφωθῶμεν καί νά ἐφαρμόσωμεν μέτρα, τά ὁποῖα θά εἶναι πολύ ἀμφίβολον, ἐάν θά συντελοῦν εἰς τήν προαγωγήν τῶν συμφερόντων τῆς. Ἐκκλησίας.
Μακαριώτατε,
Τάς σκέψεις μου ταύτας ἐθεώρησα καθῆκον ἔναντι τῆς. Ἐκκλησίας καί ἡμῶν αὐτῶν, ὅπως θέσω ὑπό τήν πεφωτισμένην κρίσιν. Ὑμῶν, διότι ἐν περιπτώσει κατά τήν ὁποίαν θά ἐμμείνωμεν εἰς ἀρνητικήν καί μόνον στάσιν, διαβλέπω ἔτι περισσοτέρους καί σοβαροτέρους κινδύνους διά τήν. Ἐκκλησίαν μας. Τό τηλεγράφημα ἐκ Μεσσηνίας πρέπει νά μᾶς ἐμβάλῃ εἰς σκέψεις καί ἀνησυχίαν. Αἱ ποικίλαι προπαγάνδαι ἐνεδρεύουν καί ἄν ἡμεῖς κωφεύσωμεν εἰς τάς ἐκκλήσεις τοῦ ποιμνίου καί ἀδιαφορήσωμεν διά τά αἰτήματά του, δέν ἀποκλείεται νά τό ὠθήσωμεν οὕτω εἰς τάς ἀγκάλας τῶν ἐχθρῶν τῆς. Ἐκκλησίας καί οὕτω νά προξενηθοῦν δεινά, τά ὁποῖα, μή γένοιτο, φοβοῦμαι θά εἶναι ἀνεπανόρθωτα.
..........Ἀλλά φοβοῦμαι καί τό ἄλλο: ὅτι ἡ Πολιτεία ἐν ὄψει τῶν θρησκευτικῶν ἀναγκῶν τοῦ ἑνός πέμπτου τοῦ πληθυσμοῦ τῆς. Ἑλλάδος καί τῶν διαγραφομένων γενικωτέρων διά τήν. Ἐκκλησίαν καί ἑπομένως καί διά τήν χώραν κινδύνων, δέν θά μείνῃ ἀπαθής θεατής. Ἀσφαλῶς, θά θεωρήσῃ ὡς ἐπιβαλλόμενον ἔναντι τοῦ λαοῦ καθῆκον της νά χωρήσῃ εἰς τήν λῆψιν μέτρων ἐν τελείᾳ ἀγνοίᾳ ἡμῶν καί μέ πλήρη σχεδόν παραγκωνισμόν μας.
Τό δέ χεῖρον εἶναι, ὅτι τότε δέν θά δυνάμεθα νά ἐπικαλεσθῶμεν τήν συμπαράστασιν τοῦ εὐσεβοῦς πληρώματος τῆς. Ἐκκλησίας, διότι καί αὐτό θά ἔχῃ στραφῆ ἐναντίον μας. Οὕτω δέ, ἐπί μεγίστῃ βλάβῃ τοῦ κύρους τῆς Ἱεραρχίας, θά ἀναγκασθῶμεν τότε ἑκόντες ἄκοντες νά συμμορφωθῶμεν καί νά ἐφαρμόσωμεν μέτρα, τά ὁποῖα θά εἶναι πολύ ἀμφίβολον, ἐάν θά συντελοῦν εἰς τήν προαγωγήν τῶν συμφερόντων τῆς. Ἐκκλησίας.
Ὁ Τρίκκης καί Σταγῶν ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ
ΠΡΟΣΕΥΧΗ
Κύριέ μου. Δόξα νά᾽ χῃ πάντα τ᾽ὄνομά σου. Εἶσαι δίκαιος καί ἀληθινός. Καί ἑπομένως ὅ,τι κάνεις εἶνε δίκαιο καί ἀληθινό. Καί τό κακό τοῦτο πού μέ τή παραχώρησί σου μέ βρῆκε, δέν εἶνε ἄδικο. Μοῦ ἔπρεπε. Εἶνε μιά πολύ δίκαια τιμωρία γιά τίς ἁμαρτίες μου. Τί ἔκανες σύ Κύριέ μου γιά μένα καί τί ἔκανα ἐγώ!
..........Πτωχό ὀρφανό –πανέρημο ἀπροστάτευτο καί ἀκαθοδήγητο παιδί. Χωρίς χ/κή ἀνατροφή˙ χωρίς καμμιά ἀπολύτως ἀρετή. Πλανεμένο μάλιστα, σάν τό
..........Πτωχό ὀρφανό –πανέρημο ἀπροστάτευτο καί ἀκαθοδήγητο παιδί. Χωρίς χ/κή ἀνατροφή˙ χωρίς καμμιά ἀπολύτως ἀρετή. Πλανεμένο μάλιστα, σάν τό
304
ἀπολωλός πρόβατο, στά κοφτερά, σάν τ᾽ ἀκονισμένο μαχαίρι, κατσάβραχα τῆς ἁμαρτίας.
..........Καί μ᾽ ὅλα ταῦτα δέ μέ παρέβλεψες ὅπως θά᾽ ταν φυσικό. Δέν βαστοῦσαν τά πατρικά σπλάγχνα σου νά μέ βλέπουν νά πλανιέμαι πάντα αὐτοῦ˙ νά πέφτω˙ νά χτυπῶ˙ νά ματώνωμαι˙ νά πληγώνωμαι˙ νά διατρέχω τέλος τόν κίνδυνο νά κατασπαραχθῶ ἀπ᾽ τόν σατανᾶ, ὅπως κατασπαράσσεται ἀπ᾽ τόν λύκο τό πρόβατο, πού ἀποκοπεῖ ἀπ᾽ τό κοπάδι καί γυρίζει μονάχο του στό βουνό. Καί καλός Ποιμένας πού εἶσαι βγῆκες σ᾽ ἀναζήτησί μου. Μέ βρῆκες ὅπου καί ὅπως δέν ἔπρεπε. Καί μέ ἐπιδεξιότητα, πού μονάχα τό θεῖο σου χέρι ἔχει, μέ ᾽συρες κοντά σου. Μέ ὁδήγησες στό περιβόλι τῆς Πάναγνής Σου Μητέρας. Καί ᾽κεῖ μέ τοποθέτησες κοντά σέ πιστό δοῦλο σου. Καί ἐκτός ἀπ᾽ αὐτόν ἔστειλες τόσους ἄλλους φωτισμένους ἀνθρώπους νά μοῦ γιατρέψουν τήν τύφλωσι τῆς ψυχῆς. Γιά νά δῶ πιά τόν κρημνό, ὅπου μ᾽ ὡδηγοῦσε ἡ ἁμαρτία.
..........Ἀκόμα, Σωτήρα μου, Γλυκέ μου. Ἰησοῦ, μέ τρόπο πραγματικά θαυμάσιο μ᾽ ἀξίωσες νά σπουδάσω τή θεία καί ὑψηλή ἐπιστήμη. Καί τό πιό σπουδαῖο νά γίνω ἐγώ ὁ ἁμαρτωλός καί ἀνάξιος καί ἀχρεῖος δοῦλος σου οἰκονόμος τῶν πνευματικῶν σου μυστηρίων.
..........Μήπως δέ μέ στέρησες τίποτα ἀπ᾽ τά ἀπαραίτητα τῆς ζωῆς;. Ὄχι, Κύριέ μου. Καί αὐτά πάντα πλούσια μοῦ τά ᾽στειλες. Καί ὅμως ἐγώ πόσο ἄσχημα φέρθηκα! Ἀντί νά ὑμνολογῶ καί δοξολογῶ τὄνομά σου, ὅπως τό ἀηδόνι ἀπό τό πρωΐ καί τήν νύχτα ψάλλει τά μεγαλεῖα σου, δέν παύω νά ζῶ ἁμαρτωλά:
Κυριεύομαι ἀπ᾽ τό φοβερό πάθος τοῦ ἐγωϊσμοῦ, πού εἶνε ἡ ρίζα ὅλων τῶν ἄλλων ἁμαρτιῶν καί γι᾽ αὐτό τό σιχαίνεσαι ὅσο κανένα ἄλλο ἀνθρώπινο ἁμάρτημα. Πέφτω στά θανάσιμα ἁμαρτήματα τοῦ φθόνου, τοῦ θυμοῦ, τῆς καταλαλιᾶς, τοῦ ψεύδους. Εἶμαι ἀπότομος καί τραχύς. ...ος (δυσανάγνωστο) καί ἀδιάλλακτος. Ἀκρατής στή γλῶσσα καί ἐπιπόλαιος στίς σκέψεις. Πόσες φορές, Κύριέ μου, ἐμόλυνα μέ αἰσχρούς λογισμούς καί πράξεις τήν ψυχή μου. Καί πόσες φορές ἀκόμα χωρίς τήν κατάλληλη προπαρασκευή καί ψυχική καθαρότητα ἐκοινώνησα τἄχραντά σου καί θεῖα μυστήρια!
..........Νά συνεχίσω;. Ἔχω πολλά ἀκόμα. Ἀμέτρητες εἶναι οἱ φορές πού παρέβηκα τίς θετές σου διαταγές˙ πού κατεπάτησα τόν ἅγιό σου Νόμο!
..........Γι᾽ αὐτό καί πολύ δίκαια παρεχώρησες νά μέ ᾽βρῇ τοῦτο τό κακό. Νά πέσω σέ χέρια ἀντίχριστων. Νά ...ρῶ ἀνώλια (δυσανάγνωστο). Καί νά βασανίζωμαι τόσο καιρό τώρα μέσ᾽ τίς φυλακές.
..........Καί μ᾽ ὅλα ταῦτα δέ μέ παρέβλεψες ὅπως θά᾽ ταν φυσικό. Δέν βαστοῦσαν τά πατρικά σπλάγχνα σου νά μέ βλέπουν νά πλανιέμαι πάντα αὐτοῦ˙ νά πέφτω˙ νά χτυπῶ˙ νά ματώνωμαι˙ νά πληγώνωμαι˙ νά διατρέχω τέλος τόν κίνδυνο νά κατασπαραχθῶ ἀπ᾽ τόν σατανᾶ, ὅπως κατασπαράσσεται ἀπ᾽ τόν λύκο τό πρόβατο, πού ἀποκοπεῖ ἀπ᾽ τό κοπάδι καί γυρίζει μονάχο του στό βουνό. Καί καλός Ποιμένας πού εἶσαι βγῆκες σ᾽ ἀναζήτησί μου. Μέ βρῆκες ὅπου καί ὅπως δέν ἔπρεπε. Καί μέ ἐπιδεξιότητα, πού μονάχα τό θεῖο σου χέρι ἔχει, μέ ᾽συρες κοντά σου. Μέ ὁδήγησες στό περιβόλι τῆς Πάναγνής Σου Μητέρας. Καί ᾽κεῖ μέ τοποθέτησες κοντά σέ πιστό δοῦλο σου. Καί ἐκτός ἀπ᾽ αὐτόν ἔστειλες τόσους ἄλλους φωτισμένους ἀνθρώπους νά μοῦ γιατρέψουν τήν τύφλωσι τῆς ψυχῆς. Γιά νά δῶ πιά τόν κρημνό, ὅπου μ᾽ ὡδηγοῦσε ἡ ἁμαρτία.
..........Ἀκόμα, Σωτήρα μου, Γλυκέ μου. Ἰησοῦ, μέ τρόπο πραγματικά θαυμάσιο μ᾽ ἀξίωσες νά σπουδάσω τή θεία καί ὑψηλή ἐπιστήμη. Καί τό πιό σπουδαῖο νά γίνω ἐγώ ὁ ἁμαρτωλός καί ἀνάξιος καί ἀχρεῖος δοῦλος σου οἰκονόμος τῶν πνευματικῶν σου μυστηρίων.
..........Μήπως δέ μέ στέρησες τίποτα ἀπ᾽ τά ἀπαραίτητα τῆς ζωῆς;. Ὄχι, Κύριέ μου. Καί αὐτά πάντα πλούσια μοῦ τά ᾽στειλες. Καί ὅμως ἐγώ πόσο ἄσχημα φέρθηκα! Ἀντί νά ὑμνολογῶ καί δοξολογῶ τὄνομά σου, ὅπως τό ἀηδόνι ἀπό τό πρωΐ καί τήν νύχτα ψάλλει τά μεγαλεῖα σου, δέν παύω νά ζῶ ἁμαρτωλά:
Κυριεύομαι ἀπ᾽ τό φοβερό πάθος τοῦ ἐγωϊσμοῦ, πού εἶνε ἡ ρίζα ὅλων τῶν ἄλλων ἁμαρτιῶν καί γι᾽ αὐτό τό σιχαίνεσαι ὅσο κανένα ἄλλο ἀνθρώπινο ἁμάρτημα. Πέφτω στά θανάσιμα ἁμαρτήματα τοῦ φθόνου, τοῦ θυμοῦ, τῆς καταλαλιᾶς, τοῦ ψεύδους. Εἶμαι ἀπότομος καί τραχύς. ...ος (δυσανάγνωστο) καί ἀδιάλλακτος. Ἀκρατής στή γλῶσσα καί ἐπιπόλαιος στίς σκέψεις. Πόσες φορές, Κύριέ μου, ἐμόλυνα μέ αἰσχρούς λογισμούς καί πράξεις τήν ψυχή μου. Καί πόσες φορές ἀκόμα χωρίς τήν κατάλληλη προπαρασκευή καί ψυχική καθαρότητα ἐκοινώνησα τἄχραντά σου καί θεῖα μυστήρια!
..........Νά συνεχίσω;. Ἔχω πολλά ἀκόμα. Ἀμέτρητες εἶναι οἱ φορές πού παρέβηκα τίς θετές σου διαταγές˙ πού κατεπάτησα τόν ἅγιό σου Νόμο!
..........Γι᾽ αὐτό καί πολύ δίκαια παρεχώρησες νά μέ ᾽βρῇ τοῦτο τό κακό. Νά πέσω σέ χέρια ἀντίχριστων. Νά ...ρῶ ἀνώλια (δυσανάγνωστο). Καί νά βασανίζωμαι τόσο καιρό τώρα μέσ᾽ τίς φυλακές.
305
..........Ἀλλ᾽ ὤ Θεέ μου! Συγχώρεσέ με. Γίνου ἵλεως. Μή μακρύνης τό ἔλεός σου. Ἄν ὄχι γιά τίποτε ἄλλο μονάχα πού καί ἄν ἁμάρτησα ... δέν διεπέτασα τά χέρια μου πρός Θεόν ἄλλον.. Ἐσένα ἀπό παιδί μικρό λατρεύω καί προσκυνῶ. Σῶσε με γιά χατήρι τοὐλάχιστο τῆς Πάναγνης Μητέρας σου, πού ἰδιαίτερα τιμῶ καί σέβομαι. Πρός χάριν ἀκόμα τῶν ἁγίων ἀνδρῶν καί γυναικῶν, πού πάντα στίς προσευχές μου ἐπικαλοῦμαι τή θεία των μεσιτεία. Σῶσε με κατά τόν τρόπο πού νομίζεις ἐσύ καλλίτερο. Καί ἐγώ ὑπόσχομαι νά ζήσω πιά χριστιανικά. Ζωή ἐνάρετη. Καταρτισμό πνευματικό. Κήρυγμα. Ἐξομολόγησι. Ζωή ὅπως τήν θέλεις καί μοῦ τήν ζητᾶς.
..........Ἄν ὅμως πάλι εἶνε τό θέλημά σου νά ἐπισφραγίσω τή περιπέτεια τούτη μέ τό αἷμα μου
..........Ἄν ὅμως πάλι εἶνε τό θέλημά σου νά ἐπισφραγίσω τή περιπέτεια τούτη μέ τό αἷμα μου
Γενηθήτω τό θέλημά σου!
..........Γενηθήτω τό θέλημά σου!.Σύ εἶσαι Κύριέ μου ὁ βασιληᾶς τῆς εἰρήνης καί Σωτήρας τῶν ψυχῶν μας καί σένα προσκυνῶ καί λατρεύω καί δοξάζω αἰώνια. Ἀμήν.
Ἐγράφη εἰς τό κελλί 9 II Οst τῶν φυλακῶν Στάϊν στήν 1 τοῦ Ἀπρίλη τοῦ 1945
(.Ἱ. Μητρόπολη Λήμνου.)
Α. Πνευματικός τομέας
1. Ποιμαντορικές περιοδεῖες
2. Κήρυγμα
3. Κατηχητικά Σχολεῖα
4. Δημιουργία Κλήρου
5. Ἐγκύκλιοι
6. Ἐξομολόγηση
7. Κυριακή ἀργία
8. Παρανόμως συζῶντες
9. Ἀκροάσεις
1. Ποιμαντορικές περιοδεῖες
2. Κήρυγμα
3. Κατηχητικά Σχολεῖα
4. Δημιουργία Κλήρου
5. Ἐγκύκλιοι
6. Ἐξομολόγηση
7. Κυριακή ἀργία
8. Παρανόμως συζῶντες
9. Ἀκροάσεις
Α. Διοικητικός Τομέας
1. Μητροπολιτικό Γραφεῖο
2. Συνεδριάσεις
3. Ποιμαντορικές Περιοδεῖες
4. Ἐγκύκλιοι
5. Χειροτονίες - Χειροθεσίες
6. Ἱερατικό Συνέδριο
7. Ἀνέγερση καί ἀνακαίνιση Ναῶν
8. Ἀνακαίνιση Μητροπολιτικοῦ Μεγάρου
9. Ναΐδριο Μητροπολιτικοῦ Μεγάρου
10. Ἐξωραϊσμός Νεκροταφείων
11. Καταγραφή. Ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας
12. Ἀκροάσεις
1. Μητροπολιτικό Γραφεῖο
2. Συνεδριάσεις
3. Ποιμαντορικές Περιοδεῖες
4. Ἐγκύκλιοι
5. Χειροτονίες - Χειροθεσίες
6. Ἱερατικό Συνέδριο
7. Ἀνέγερση καί ἀνακαίνιση Ναῶν
8. Ἀνακαίνιση Μητροπολιτικοῦ Μεγάρου
9. Ναΐδριο Μητροπολιτικοῦ Μεγάρου
10. Ἐξωραϊσμός Νεκροταφείων
11. Καταγραφή. Ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας
12. Ἀκροάσεις
1954
1957 - 1958
ΕΚΘΕΣΗ ΤΩΝ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΩΝ
306
Β. Πνευματικός Τομέας
1. Κήρυγμα
2. Ἐξομολόγηση
3. Κατηχητικά Σχολεῖα
4. Χριστιανικά μαθήματα
5. Εἰδικές Λειτουργίες
6. Θρησκευτική διαφώτιση
7. Δημιουργία Κλήρου
8. Ἐνοριακές βιβλιοθῆκες
9. Προσέλευση ἀλλοθρήσκου στό Χριστιανισμό καί ἐπιστροφή αἱρετικῶν
1. Κήρυγμα
2. Ἐξομολόγηση
3. Κατηχητικά Σχολεῖα
4. Χριστιανικά μαθήματα
5. Εἰδικές Λειτουργίες
6. Θρησκευτική διαφώτιση
7. Δημιουργία Κλήρου
8. Ἐνοριακές βιβλιοθῆκες
9. Προσέλευση ἀλλοθρήσκου στό Χριστιανισμό καί ἐπιστροφή αἱρετικῶν
Γ. Κοινωνικός Τομέας
1. Μέριμνα γιά τό Γυμνάσιο καί τά Σχολεῖα
2. Μαθητικά Οἰκοτροφεῖα
3. Μαθητικό συσσίτιο
4. Κατασκηνώσεις
5. Προστασία σπουδαστῶν καί μαθητῶν
6. Προστασία παιδικῆς ἡλικίας
7. Προικοδότηση ἀπόρων κοριτσιῶν
8.. Ἔρανοι
9. Κληροδοτήματα
10. «Καλός Σαμαρείτης»
1. Μέριμνα γιά τό Γυμνάσιο καί τά Σχολεῖα
2. Μαθητικά Οἰκοτροφεῖα
3. Μαθητικό συσσίτιο
4. Κατασκηνώσεις
5. Προστασία σπουδαστῶν καί μαθητῶν
6. Προστασία παιδικῆς ἡλικίας
7. Προικοδότηση ἀπόρων κοριτσιῶν
8.. Ἔρανοι
9. Κληροδοτήματα
10. «Καλός Σαμαρείτης»
Δ. Φιλανθρωπικός Τομέας
1. Γενικό Φιλόπτωχο Ταμεῖο
2. Τμῆμα. Ἑλληνικοῦ. Ἐρυθροῦ Σταυροῦ
3. Ἐφόδια Π.Ε.Υ.
4. Βοηθήματα
5. Περίθαλψη γερόντων
6. Μέριμνα γι' αὐτούς, πού ἀποκλειστήκανε στό νησί ἐξαιτίας τῆς θαλασσοταραχῆς
7. Ἐνίσχυση τῶν ἀτύχων
1. Γενικό Φιλόπτωχο Ταμεῖο
2. Τμῆμα. Ἑλληνικοῦ. Ἐρυθροῦ Σταυροῦ
3. Ἐφόδια Π.Ε.Υ.
4. Βοηθήματα
5. Περίθαλψη γερόντων
6. Μέριμνα γι' αὐτούς, πού ἀποκλειστήκανε στό νησί ἐξαιτίας τῆς θαλασσοταραχῆς
7. Ἐνίσχυση τῶν ἀτύχων
Ε. Πολιτιστικός Τομέας
1.. Ἵδρυση Προοδευτικῶν .Ὁμίλων
2. Τό πράσινο
1.. Ἵδρυση Προοδευτικῶν .Ὁμίλων
2. Τό πράσινο
ΣΤ. Ἐθνικός Τομέας
1. Τόνωση ἐθνικοῦ φρονήματος
2. Παλλημνιακοί.. Ἥρωες
3. Μνημεῖο Κυπρίων Ἀγωνιστῶν
1. Τόνωση ἐθνικοῦ φρονήματος
2. Παλλημνιακοί.. Ἥρωες
3. Μνημεῖο Κυπρίων Ἀγωνιστῶν
Β. Τομέας Φιλανθρωπίας
1. Ἐπίσκεψη πασχόντων
2. Μαθητικά Συσσίτια
3. Νοσοκομεῖο
1. Ἐπίσκεψη πασχόντων
2. Μαθητικά Συσσίτια
3. Νοσοκομεῖο
Γ. Ἐθνικός Τομέας
1. Ὁμιλίες
2. Διαφωτιστικά φυλλάδια κλπ
1. Ὁμιλίες
2. Διαφωτιστικά φυλλάδια κλπ
307
Περικοπές ἀπό τό κείμενο τοῦ χειρόγραφου ἡμερολογίου τοῦ Τρίκκης
καί Σταγῶν Διονυσίου
Ἡ Δεύτερη μέρα τῶν βασάνων....«24 Αὐγούστου 1942. Τό δρᾶμα π᾿ ἄρχισε ἀπό χτές συνεχίζει καί σήμερα τό παίξιμό του. Πάνω στήν ἴδια σκηνή. Περισσότερα εἶνε μόνο τά πρόσωπα πού σήμερα κάνουν παρέλασι ἀπ᾿ αὐτή. Τό πρωταγωνιστοῦν, ἐγώ. Πρώτος λοιπόν στή σκηνή. Μόλις μ᾿ ἀνέβασαν σ᾿ αὐτή, νά πῶς μέ ὑποδέχθηκαν: "Ποῦ θά μᾶς πᾶς, κακοῦργε;. Ἐδῶ, καί μοῦ δείχνουν μιά κόλα χαρτί, ἔχομε ὅλη σου τή δράσι.. Ἐρχόμαστε ἀπ᾿ τό μοναστήρι. Τί ἦταν αὐτό;. Ἐσύ, μωρέ, ἔχεις κάψει καρδιές πολλές. Μόλις μᾶς εἶδαν οἱ καλόγηροι "σᾶς ἔστειλε ὁ Θεός, μᾶς λέν, γιά νά μᾶς λυτρώσετε ἀπ᾿ τόν τύραννο αὐτόν". Πρῶτα ἕνας σεβάσμιος, μέ λίγα γένια κι ἀραιά, γέροντας, μᾶς λέγει: "ἦρθε ἡ ὥρα νά πληρώσῃ ὁ κακοῦργος τά ἐπίχειρα τῆς κακίας του".. Ὕστερα ὁ θυρωρός: τόσο σέ μισεῖ πού ὅταν τόν ρωτήσαμε γιά σένα μᾶς εἶπε: "στό μοναστήρι δέν ὑπάρχει τέτοιο πρόσωπο. Ἀνήκει στό παρελθόν. Μᾶς σώσατε σεῖς ἀπ᾿ τά νύχια του". Κι ἄλλοι ἄλλα. Ποῦ νά τά θυμόμαστε. Καί τό σπουδαιότερο πώς κι αὐτοί οἱ ἄνθρωποι, πού εἶχες γιά δικούς σου, καταθέτουν τώρα εἰς βάρος σου. Κι ἄκου τό κατηγορητήριό σου, διαβάζει: ".Ὁ ἡγούμενος εἶναι τύραννος. Ὅταν ἤρχετο κανείς ξένος τόν ἐδέχετο στό γραφεῖο καί ἠμπόδιζε ἡμᾶς νά τόν πλησιάσωμε. Ποτέ δέν ἔλειπαν ὕποπτα πρόσωπα ἀπ᾿ τό γραφεῖο. Αἱ σχέσεις του μέ τόν Δεσπότη εἶνε στενές. Καί ἐξάπαντος θά ἀνέφερε αὐτήν τήν ὑπόθεσι σ᾿ αὐτόν "».
..........Ὅλοι μέ ἀγανάκτησι ζητοῦν τή παραδειγματική τιμωρία σου διά νά σωθῇ τό μοναστήρι. Καί ἡμεῖς τούς τό ὑποσχεθήκαμε.. Ἔννοια σας. Μείνετε ἥσυχοι. Δέ θά ξαναδῇ πιά αὐτός τό μοναστήρι. Μπρός λοιπόν πές μας, γιατί θά σέ σκοτώσουμε ἀπ᾿ τό ξύλο, ποιούς ἄλλους ἄγγλους καί ἀξιωματικούς ἕλληνας φιλοξένησες καί ποῦ τούς ἔχεις κρυμμένους; Καί μέ χτυποῦν ὅπου βροῦν βλέποντας πώς δέ μιλάω παρά μόνο κλαίω. Καί κλαίω τώρα γιατί μαζί μέ τό σῶμα πληγώνουν καί τήν ψυχή καί "ἐξ οἰκείων τά βέλη".
..........Χτυποῦν πολύ σκληρά. Τούς μιλῶ καί αὐτοί λέν πές μας. Πές μας ἄν τό ξερε ὁ Δεσπότης. Ποῦ εἶνε ἡ ὀργάνωσι πού σοῦ διέταξε νά κάνῃς αὐτά τά πράματα. Πές μας,.. πές μας… Καί σ᾿ ὅλα μένουν ἀναπάντητοι. Τό πῆρα πεῖσμα. Αὐτοί χτυποῦν λέγω καί γώ θά σιωπῶ. Κι ὅταν εἶδαν πιά τή σιωπή μου αὐτή γυρίζουν ἀλλοῦ. Πρός τόν ἐγγλέζο. Στή σκηνή τώρα κι αὐτός. Μόλις μ᾿ ἀντίκρυσε ὁ δυστυχισμένος, τά ᾿χασε. Δέν φανταζότανε ἀσφαλῶς πώς θά κατέληγαν ἐδῶ τά πράματα. Ἀλλοιῶς… «Ἐκτός ἀπ᾿ τοῦτον δῶ, τοῦ λέν, ποιός ἄλλος σέ γνώρισε στό
..........Ὅλοι μέ ἀγανάκτησι ζητοῦν τή παραδειγματική τιμωρία σου διά νά σωθῇ τό μοναστήρι. Καί ἡμεῖς τούς τό ὑποσχεθήκαμε.. Ἔννοια σας. Μείνετε ἥσυχοι. Δέ θά ξαναδῇ πιά αὐτός τό μοναστήρι. Μπρός λοιπόν πές μας, γιατί θά σέ σκοτώσουμε ἀπ᾿ τό ξύλο, ποιούς ἄλλους ἄγγλους καί ἀξιωματικούς ἕλληνας φιλοξένησες καί ποῦ τούς ἔχεις κρυμμένους; Καί μέ χτυποῦν ὅπου βροῦν βλέποντας πώς δέ μιλάω παρά μόνο κλαίω. Καί κλαίω τώρα γιατί μαζί μέ τό σῶμα πληγώνουν καί τήν ψυχή καί "ἐξ οἰκείων τά βέλη".
..........Χτυποῦν πολύ σκληρά. Τούς μιλῶ καί αὐτοί λέν πές μας. Πές μας ἄν τό ξερε ὁ Δεσπότης. Ποῦ εἶνε ἡ ὀργάνωσι πού σοῦ διέταξε νά κάνῃς αὐτά τά πράματα. Πές μας,.. πές μας… Καί σ᾿ ὅλα μένουν ἀναπάντητοι. Τό πῆρα πεῖσμα. Αὐτοί χτυποῦν λέγω καί γώ θά σιωπῶ. Κι ὅταν εἶδαν πιά τή σιωπή μου αὐτή γυρίζουν ἀλλοῦ. Πρός τόν ἐγγλέζο. Στή σκηνή τώρα κι αὐτός. Μόλις μ᾿ ἀντίκρυσε ὁ δυστυχισμένος, τά ᾿χασε. Δέν φανταζότανε ἀσφαλῶς πώς θά κατέληγαν ἐδῶ τά πράματα. Ἀλλοιῶς… «Ἐκτός ἀπ᾿ τοῦτον δῶ, τοῦ λέν, ποιός ἄλλος σέ γνώρισε στό
308
μοναστήρι;» Δέν ἀπαντᾶ ἀμέσως. Σκέφτεται σάν νά προσπαθῇ νά θυμηθῇ. Κι᾿ αὐτοί, γιά νά τόν διευκολύνουν τάχα, διατάζουν ν᾿ ἀνεβῇ στή σκηνή καί ὁ π. Εὐγένιος. Στό ἀναμεταξύ ὅμως αὐτό βρῆκα ἐγώ καιρό καί τοῦ κανα ἕνα νέμα.. Ἔξυπνος δέ ὅπως εἶνε κατάλαβε ἀμέσως. Βγαίνει αὐτός ψεύστης γιά νά βοηθήσῃ ἐμένα. Γιατί μόλις εἶδε τόν π. Εὐγένιο, τούς λέγει «δέν γνωρίζω τόν ἄνθρωπο˙ ἐκτός ἀπ᾿ τόν ἡγούμενο στό μοναστήρι δέν γνωρίζω κανέναν ἄλλον».. Ἐάν καί λίγη ψυχολογία νά ξέραν θά μάντευαν ἀπ᾿ τή χαρά μου τό πρᾶμα. Καί ὕστερα ἀπ᾿ τόν π. Εὐγένιο τόν Ἀλεξίου.. Ἔχει ξυλοδαρεῖ, ὅπως φαίνεται, καί τοῦτος ἄσχημα. Ρωτοῦν καί ἐξετάζουν ὅλους μας κατ᾿ ἀντιπαράστασι γιά νά δοῦν τό ρόλο τοῦ καθενός. Καί πάντα καταλήγουν πώς ὁ πρωταγωνιστής τοῦ δράματος εἶμαι ἐγώ καί δώστου ξύλο. Καί χτυποῦν πιά, ἀφοῦ ἔχουν καί τήν εὐλογία τῶν μοναχῶν μου, γιά σκοτωμό. Κεφάλι, πρόσωπο, χέρια, πόδια εἶνε πιό μαῦρα κι ἀπ᾿ τό ράσο μου: Εἶνε σπασμένα, καταματωμένα…
..........Καί τό δράμα τοῦτο σήμερα γίνεται καί τρίπρακτο, παίζεται πρωΐ, μεσημέρι καί βράδυ…
..........Πόνος ἀνείπωτος!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 13-14).
..........Ἡ Τρίτη μέρα τῶν βασάνων...«25 Αὐγούστου 1942. Τό δράμα ἐξελίσσεται σέ τραγωδία. Γιατί μέ τό ξύλο ἔχομε σήμερα καί τούς ἐξευτελισμούς. Ἐξευτελισμοί πού μονάχα τέρατα ἀπιστίας κι᾿ ἀθεΐας μποροῦν νά κάνουν σ᾿ ἕνα λειτουργό τοῦ. Ὑψίστου.
..........Μοῦ βγάζουν τό ράσο· κατόπιν καί τ᾿ ἀντιρί. Μ᾿ ἀφήνουν μέ τά καταματωμένα ἐσώρουχα. Μέ χτυποῦν καί μέ κοροϊδεύουν καί μέ ὑβρίζουν μαζί: «Τώρα θά σέ κάνωμε νά χεστῇς ἐπάνω σου, παληοκερατόπαπα». Ὅ,τι κακό ἔχουν ἀκούσει γιά κανά κληρικό τό φορτώνουν ἀπάνω μου. «Κάνεις αὐτό… κάνεις ἐκεῖνο…» καί ὅλο αἰσχρά κι᾿ ἀδιάντροπα πράματα. Στό πρόσωπό μου χορταίνουν τό μίσος των πρός τόν ἑλληνικό κλῆρο. «Σᾶς ξέρομε, μοῦ φωνάζουν, σᾶς τούς παπάδες.. Ἐσεῖς εἶστε πού δέν ἀφήνετε νά καθήσῃ ἥσυχα ὁ κόσμος. Ἀπ᾿ τή θεολογική σχολή τῆς Χάλκης δέν εἶσαι;. Ὅλοι τέτοιοι εἴσαστε. Περνάτε τό νερό κάτω ἀπ᾿ τήν ψάθα…». Καί γιά μιά στιγμή παίρνουν μιά βέργα πού ἔχει στήν ἄκρη της σάν φούντα ἕνα πρᾶμα, πού καθαρίζουν τίς κάνες τῶν τουφεκιῶν, τή βουτοῦν μέσα σ᾿ ἕνα μαῦρο πρᾶμα, πού μύριζε σάν γκάζι, καί μ᾿ αὐτή μοῦ πασαλείβουν τό πρόσωπο. Καί ξεκαρδίζονται στά γέλοια…
..........Καί ὕστερα ἀπ᾿ αὐτό κι᾿ αὐστηράν τώρα ἀπομόνωσι.. Ἕνα θεοσκότεινο μπουντρούμι· στήν ἄκρη ἔχει τρία τενεκέδια. Τά δυό γεμάτα οὔρα καί τό τρίτο ἀπό κόπρανα.
..........Μονάχος. "Καί οὐαί τῷ ἑνί!" Ὁμολογῶ πώς ἐφιλοξένησα τόν ἄνθρωπο αὐτόν. Καί τόν βοήθησα ἀκόμα. Μ᾿ αὐτοί δέν ἀρκοῦνται. Μέ βιάζουν ν᾿ ἀνοίξω τό
..........Καί τό δράμα τοῦτο σήμερα γίνεται καί τρίπρακτο, παίζεται πρωΐ, μεσημέρι καί βράδυ…
..........Πόνος ἀνείπωτος!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 13-14).
..........Ἡ Τρίτη μέρα τῶν βασάνων...«25 Αὐγούστου 1942. Τό δράμα ἐξελίσσεται σέ τραγωδία. Γιατί μέ τό ξύλο ἔχομε σήμερα καί τούς ἐξευτελισμούς. Ἐξευτελισμοί πού μονάχα τέρατα ἀπιστίας κι᾿ ἀθεΐας μποροῦν νά κάνουν σ᾿ ἕνα λειτουργό τοῦ. Ὑψίστου.
..........Μοῦ βγάζουν τό ράσο· κατόπιν καί τ᾿ ἀντιρί. Μ᾿ ἀφήνουν μέ τά καταματωμένα ἐσώρουχα. Μέ χτυποῦν καί μέ κοροϊδεύουν καί μέ ὑβρίζουν μαζί: «Τώρα θά σέ κάνωμε νά χεστῇς ἐπάνω σου, παληοκερατόπαπα». Ὅ,τι κακό ἔχουν ἀκούσει γιά κανά κληρικό τό φορτώνουν ἀπάνω μου. «Κάνεις αὐτό… κάνεις ἐκεῖνο…» καί ὅλο αἰσχρά κι᾿ ἀδιάντροπα πράματα. Στό πρόσωπό μου χορταίνουν τό μίσος των πρός τόν ἑλληνικό κλῆρο. «Σᾶς ξέρομε, μοῦ φωνάζουν, σᾶς τούς παπάδες.. Ἐσεῖς εἶστε πού δέν ἀφήνετε νά καθήσῃ ἥσυχα ὁ κόσμος. Ἀπ᾿ τή θεολογική σχολή τῆς Χάλκης δέν εἶσαι;. Ὅλοι τέτοιοι εἴσαστε. Περνάτε τό νερό κάτω ἀπ᾿ τήν ψάθα…». Καί γιά μιά στιγμή παίρνουν μιά βέργα πού ἔχει στήν ἄκρη της σάν φούντα ἕνα πρᾶμα, πού καθαρίζουν τίς κάνες τῶν τουφεκιῶν, τή βουτοῦν μέσα σ᾿ ἕνα μαῦρο πρᾶμα, πού μύριζε σάν γκάζι, καί μ᾿ αὐτή μοῦ πασαλείβουν τό πρόσωπο. Καί ξεκαρδίζονται στά γέλοια…
..........Καί ὕστερα ἀπ᾿ αὐτό κι᾿ αὐστηράν τώρα ἀπομόνωσι.. Ἕνα θεοσκότεινο μπουντρούμι· στήν ἄκρη ἔχει τρία τενεκέδια. Τά δυό γεμάτα οὔρα καί τό τρίτο ἀπό κόπρανα.
..........Μονάχος. "Καί οὐαί τῷ ἑνί!" Ὁμολογῶ πώς ἐφιλοξένησα τόν ἄνθρωπο αὐτόν. Καί τόν βοήθησα ἀκόμα. Μ᾿ αὐτοί δέν ἀρκοῦνται. Μέ βιάζουν ν᾿ ἀνοίξω τό
309
στόμα. Νά κάνω ἀποκαλύψεις. Νά γεμίσουν φάρκα τά μπουντρούμια τῆς Γκεστάπο. Νά σκοτώνουν σειρά. Νά τσουβαλιάζουν συνεχῶς καί νά χορταίνουν τά ψάρια μ᾿ ἀνθρώπινες σάρκες. Ὄχι! Τοῦτο δέ θά γίνῃ ποτέ. Τά μυστικά δέν βγαίνουν ποτέ, ὅσα κι ἄν μερικοί κακόπιστοι λέν, ἀπ᾿ τό στόμα τοῦ πνευματικοῦ. Τά παίρνει μαζί του… Αὐτοί ἄλλωστε, ὅσες φορές μ᾿ ἀνεβάσουν κοπανοῦν καί ξανακοπανοῦν πώς θά μέ σκοτώσουν. Λοιπόν; Ἄς λύσω λίγο νωρίτερα ὁ ἴδιος τό σχοινί γιά νά πέσῃ ἡ αὐλαία...
..........Μά "οἶδε Κύριος εὐσεβεῖς ἐκ πειρασμοῦ ρύεσθαι". Στέλνει τόν ἄγγελό Του τήν ὥρα ἀκριβῶς, πού ἔστειλε καί στόν πατριάρχη Ἀβραάμ, ὁ ὁποῖος ἦταν ἕτοιμος νά κόψῃ τό λαιμό τοῦ ἀγαπημένου παιδιοῦ. Τό καταλαβαίνω καλά τοῦτο. Θέλει νά ζήσω· νά Τόν ὑπηρετήσω· ἀλλά θέλει ἀκόμα ἀγόγγυστα νά πιῶ τό ποτήρι τοῦ πόνου μέχρι τρυγός.
..........Ἄς γίνῃ τό θέλημά Του!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 15-16).
..........Ἡ Τέταρτη μέρα τῶν βασάνων...«26 Αὐγούστου 1942.. Ὕστερα ἀπ᾿ τό πρωϊνό καμίνι, γιατί ἔχει καί μεσημεριανό καί βραδυνό, μέ μεταφέρουν σ᾿ ἕνα ἄλλο μπουντρούμι. Ἐδῶ βρίσκω δυό ἄλλες πονεμένες ψυχές.
Ὁ ἕνας καπετάνιος· ὁ ἄλλος "πλούσιος νεανίσκος". Κι ὅμως γίνεται ἀμέσως ψυχική ἕνωσι. Ἑνώνονται τά ἀνόμοια; Ἡ φυσική λέγει ὄχι. Κ᾿ ὁ πόνος φωνάζει ναί. Ναί, πῶς ἑνώνει ὁ πόνος τούς ἀνθρώπους!
..........Σά νά ᾿μαι πατέρας, ἀδελφός, συγγενής, φίλος, γνωστός των. Μέ συμπονοῦν τόσο! Συμμετέχουν στόν πόνο, ἀλλά καί στίς προσευχές μου. Τρεῖς τώρα γονατιστοί παρακαλοῦμε τό Θεό. Προσευχή τούς λέγω παιδιά: «προσευχή τῷ μέν. Ἰωνᾷ τό κῆτος οἶκον ἐποίησε, τόν δέ. Ἐζεκίαν ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου πρός ζωήν ἐπανήγαγε, τοῖς δέ τρισί νέοις εἰς πνεῦμα δροσῶδες τήν φλόγα ἔτρεψε».
..........Μοῦ ἐκδηλώνουν ἀγάπη χριστιανική. "Πρέπει λέγουν κάτι νά βάλῃς στό στόμα σου καί σύ ἀφοῦ μάλιστα ἔχεις 4 τώρα μέρες νά γευθῇς τίποτα". Μά ποῦ ὄρεξι! Τό στόμα μου εἶνε φαρμάκι. Σάν νά πῆρα τήν κινίνη τοῦ κόσμου. Ξημερώνει βλέπετε καί μ᾿ ἀγωνία, πού τήν αἰσθάνεται καλά μόνο ἕνας πού πέρασε ἀπ᾿ τά στοιχειωμένα μπουτρούμια τῆς Γκεστάπο, περιμένω ν᾿ ἀκούσω τό τρομερό κουδούνισμα τῶν κλειδιῶν· καί νά δῶ τήν ἀπαίσια μορφή τοῦ γκεσταπίτη νά μέ προσκαλῇ μέ τό δείκτη τῆς παλάμης του, σφυρίζοντας συγχρόνως, πάνω στ᾿ ἀφεντικό τους, γιά τό…
..........Μεσημεριάζει κι ἐπαναλαμβάνεται μέ μαθηματική ἀκρίβεια. Καί μέ πιό πολύ ἀπονιά. Καί βραδιάζει, γιά νά μ᾿ ἀνεβάσουν οἱ κανίβαλοι γιά διασκέδασι τυραννοῦντες με σαδιστικά.
..........Μά "οἶδε Κύριος εὐσεβεῖς ἐκ πειρασμοῦ ρύεσθαι". Στέλνει τόν ἄγγελό Του τήν ὥρα ἀκριβῶς, πού ἔστειλε καί στόν πατριάρχη Ἀβραάμ, ὁ ὁποῖος ἦταν ἕτοιμος νά κόψῃ τό λαιμό τοῦ ἀγαπημένου παιδιοῦ. Τό καταλαβαίνω καλά τοῦτο. Θέλει νά ζήσω· νά Τόν ὑπηρετήσω· ἀλλά θέλει ἀκόμα ἀγόγγυστα νά πιῶ τό ποτήρι τοῦ πόνου μέχρι τρυγός.
..........Ἄς γίνῃ τό θέλημά Του!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 15-16).
..........Ἡ Τέταρτη μέρα τῶν βασάνων...«26 Αὐγούστου 1942.. Ὕστερα ἀπ᾿ τό πρωϊνό καμίνι, γιατί ἔχει καί μεσημεριανό καί βραδυνό, μέ μεταφέρουν σ᾿ ἕνα ἄλλο μπουντρούμι. Ἐδῶ βρίσκω δυό ἄλλες πονεμένες ψυχές.
Ὁ ἕνας καπετάνιος· ὁ ἄλλος "πλούσιος νεανίσκος". Κι ὅμως γίνεται ἀμέσως ψυχική ἕνωσι. Ἑνώνονται τά ἀνόμοια; Ἡ φυσική λέγει ὄχι. Κ᾿ ὁ πόνος φωνάζει ναί. Ναί, πῶς ἑνώνει ὁ πόνος τούς ἀνθρώπους!
..........Σά νά ᾿μαι πατέρας, ἀδελφός, συγγενής, φίλος, γνωστός των. Μέ συμπονοῦν τόσο! Συμμετέχουν στόν πόνο, ἀλλά καί στίς προσευχές μου. Τρεῖς τώρα γονατιστοί παρακαλοῦμε τό Θεό. Προσευχή τούς λέγω παιδιά: «προσευχή τῷ μέν. Ἰωνᾷ τό κῆτος οἶκον ἐποίησε, τόν δέ. Ἐζεκίαν ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου πρός ζωήν ἐπανήγαγε, τοῖς δέ τρισί νέοις εἰς πνεῦμα δροσῶδες τήν φλόγα ἔτρεψε».
..........Μοῦ ἐκδηλώνουν ἀγάπη χριστιανική. "Πρέπει λέγουν κάτι νά βάλῃς στό στόμα σου καί σύ ἀφοῦ μάλιστα ἔχεις 4 τώρα μέρες νά γευθῇς τίποτα". Μά ποῦ ὄρεξι! Τό στόμα μου εἶνε φαρμάκι. Σάν νά πῆρα τήν κινίνη τοῦ κόσμου. Ξημερώνει βλέπετε καί μ᾿ ἀγωνία, πού τήν αἰσθάνεται καλά μόνο ἕνας πού πέρασε ἀπ᾿ τά στοιχειωμένα μπουτρούμια τῆς Γκεστάπο, περιμένω ν᾿ ἀκούσω τό τρομερό κουδούνισμα τῶν κλειδιῶν· καί νά δῶ τήν ἀπαίσια μορφή τοῦ γκεσταπίτη νά μέ προσκαλῇ μέ τό δείκτη τῆς παλάμης του, σφυρίζοντας συγχρόνως, πάνω στ᾿ ἀφεντικό τους, γιά τό…
..........Μεσημεριάζει κι ἐπαναλαμβάνεται μέ μαθηματική ἀκρίβεια. Καί μέ πιό πολύ ἀπονιά. Καί βραδιάζει, γιά νά μ᾿ ἀνεβάσουν οἱ κανίβαλοι γιά διασκέδασι τυραννοῦντες με σαδιστικά.
310
..........Ὤ, πόνε, πόνε! Τώρα νοιώθω τίς θεῖες σου ἰδιότητες:. Ἡ φωτιά λυώνει τό σίδηρο. Καί σύ τίς ψυχές μας. Τό καμίνι λαμπικάρει τό χρυσάφι. Καί σύ λαμπικάρεις τίς ψυχές μας. Ἐξαγνίζεις τόν ἄνθρωπο. Τόν σπρώχνεις στήν αὐτοεξέτασι, τήν ἀρχή τῆς ἀληθινῆς μετανοίας. Τόν φέρνεις "εἰς ἑαυτόν": στή συναίσθησι. Καί ἔτσι εἰλικρινά μετανοιωμένος, συντετριμμένος καί τεταπεινωμένος, πέφτει στά πόδια τοῦ Οὐρανίου του Πατέρα ἀναφωνώντας "Πάτερ, ἥμαρτον εἰς τόν οὐρανόν καί ἐνώπιόν σου· καί οὐκέτι εἰμί ἄξιος κληθῆναι υἱός σου· ποίησόν με ὡς ἕνα τῶν μισθίων σου". Κι᾿ Αὐτός;. Ὅλοι τό ξέρομε. Πόσες φορές δέ τό χομε δοκιμάσει! Ἀνοίγει τίς στοργικές πατρικές ἀγκάλες καί μέ φιλιά καί δάκρυα χαρᾶς καί συγκινήσεως τόν δέχεται. Τόν δέχεται καί πανηγυρίζει τό γεγονός "ὅτι αὐτός νεκρός ἦν καί ἀνέζησεν, καί ἀπολωλώς ἦν καί εὑρέθη". Χτύπα μας λοιπόν πόνε ἁγιοποιέ!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 16-18).
..........Ἡ Πέμπτη μέρα τῶν βασάνων...Νέο πρόσωπο στή σκηνή τοῦ δράματος. Ὁ διοικητής τῆς γκεστάπο.
Ἕνας ντούφαλος. Τοὔχουν πῆ φαίνεται πώς αὐτοί μέ χτυποῦν κι ἐγώ ἐπικαλοῦμαι τή βοήθεια τῆς Παναγίας καί μέ φοβερίζει κουνώντας τό ραβδί καί λέγοντας: "Παναγκία, ἔ; Νά, Παναγκία!" καί μοῦ δείχνει τό ξύλο. Μήπως προχτές τά ἴδια δέν μοῦ λεγε κι ὁ Χαλκό;. Ὅταν ἦταν στό ζενίθ τοῦ στοιχείου του καί κατέβαζε ὅπου ἔφτανε τίς βουρδουλιές, ἀπ᾿ τόν πόνο τόν ὑπερβολικό εἶχαν κολλήσει τά χείλη μου. Τόσο μονάχα ἄνοιγαν γιά νά ἐπαναλαμβάνω: «Θεέ μου…, Θεέ μου…, Θεέ μου…». Τότε τραβᾶ ἀπότομα ἀπ᾿ τή θήκη τό πιστόλι, μοῦ τό πασάρει ἐπιδεικτικά στά μοῦτρα καί μοῦ λέει: "Τεός, ντέν ἔκει τεός… Νά τεός…"...» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 18).
..........Ἡ .Ἑκτη μέρα τῶν βασάνων...«Πρώτη βραδιά πού κλεισα λίγο μάτι. Τό ματωμένο μου ράσο εἶνε τό στρῶμα, τό σκέπασμα καί τό προσκέφαλο μαζί.
..........Κοιμήθηκα μέ τίς ἰδέες: Θά μέ σκοτώσουν· θ᾿ ἀνεβῶ στόν οὐρανό· θά δῶ τόν Κύριο, πού γι᾿ ἀγάπη μας ἔχυσε καρτερικά καί θεῖα τό τίμιό Του αἷμα πάνω στόν σταυρό· κι ὅλο τό χορό τῶν μαρτύρων τῆς πίστεως καί τῆς πατρίδος· καί ξύπνησα σάν πουλάκι ξαλαφρωμένος. Νά ἡ αἰτία· τό ὄνειρό μου: "Βρέθηκα ἀπάνω σ᾿ ἕνα ψηλό τοῖχο. Ξάφνου ὅμως μ᾿ ἕνα τρομερό πάταγο, ἔπεσε αὐτός. Καί ἐνῶ ἦταν ἀρκετοί ἀπό κάτω του, παραδόξως δέν χτύπησε κανέναν. Καί ἐγώ θαυμάζοντας, φωνάζω: Δόξα ὁ Θεός· δέν ἔπαθε κανένας τίποτα… Τοῦτο κάνει, χωρίς καλά - καλά κι ἐγώ νά τό θέλω, νά πιστέψω πώς κανένας ἀπό μας δέν θά πάθῃ τίποτα".
..........Ἡ Πέμπτη μέρα τῶν βασάνων...Νέο πρόσωπο στή σκηνή τοῦ δράματος. Ὁ διοικητής τῆς γκεστάπο.
Ἕνας ντούφαλος. Τοὔχουν πῆ φαίνεται πώς αὐτοί μέ χτυποῦν κι ἐγώ ἐπικαλοῦμαι τή βοήθεια τῆς Παναγίας καί μέ φοβερίζει κουνώντας τό ραβδί καί λέγοντας: "Παναγκία, ἔ; Νά, Παναγκία!" καί μοῦ δείχνει τό ξύλο. Μήπως προχτές τά ἴδια δέν μοῦ λεγε κι ὁ Χαλκό;. Ὅταν ἦταν στό ζενίθ τοῦ στοιχείου του καί κατέβαζε ὅπου ἔφτανε τίς βουρδουλιές, ἀπ᾿ τόν πόνο τόν ὑπερβολικό εἶχαν κολλήσει τά χείλη μου. Τόσο μονάχα ἄνοιγαν γιά νά ἐπαναλαμβάνω: «Θεέ μου…, Θεέ μου…, Θεέ μου…». Τότε τραβᾶ ἀπότομα ἀπ᾿ τή θήκη τό πιστόλι, μοῦ τό πασάρει ἐπιδεικτικά στά μοῦτρα καί μοῦ λέει: "Τεός, ντέν ἔκει τεός… Νά τεός…"...» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 18).
..........Ἡ .Ἑκτη μέρα τῶν βασάνων...«Πρώτη βραδιά πού κλεισα λίγο μάτι. Τό ματωμένο μου ράσο εἶνε τό στρῶμα, τό σκέπασμα καί τό προσκέφαλο μαζί.
..........Κοιμήθηκα μέ τίς ἰδέες: Θά μέ σκοτώσουν· θ᾿ ἀνεβῶ στόν οὐρανό· θά δῶ τόν Κύριο, πού γι᾿ ἀγάπη μας ἔχυσε καρτερικά καί θεῖα τό τίμιό Του αἷμα πάνω στόν σταυρό· κι ὅλο τό χορό τῶν μαρτύρων τῆς πίστεως καί τῆς πατρίδος· καί ξύπνησα σάν πουλάκι ξαλαφρωμένος. Νά ἡ αἰτία· τό ὄνειρό μου: "Βρέθηκα ἀπάνω σ᾿ ἕνα ψηλό τοῖχο. Ξάφνου ὅμως μ᾿ ἕνα τρομερό πάταγο, ἔπεσε αὐτός. Καί ἐνῶ ἦταν ἀρκετοί ἀπό κάτω του, παραδόξως δέν χτύπησε κανέναν. Καί ἐγώ θαυμάζοντας, φωνάζω: Δόξα ὁ Θεός· δέν ἔπαθε κανένας τίποτα… Τοῦτο κάνει, χωρίς καλά - καλά κι ἐγώ νά τό θέλω, νά πιστέψω πώς κανένας ἀπό μας δέν θά πάθῃ τίποτα".
311
..........".Ἑαυτούς, λοιπόν, καί ἀλλήλους καί πᾶσαν τήν ζωήν ἡμῶν Χριστῷ τῷ Θεῷ παραθώμεθα". Καί τό μαρτύριο σήμερα ἦταν κάπως λιγότερο. Ἀρχίζουν νά ξεθυμαίνουν τά θηρία. Στό τέλος δέ τοῦ δράματος εἴχαμε καί κωμωδία.
..........Γιά τό ἴδιο πρόσωπο κουβάλησαν ἄκακο κι ἀθῶο τοῦ Χριστοῦ ἀρνάκι, τόν γεροΠανάρετό μου καί μερικούς ἄλλους πού δέν τούς ξέρω. Μαζί μέ τούτους κι ἕνα ὥς 18 χρονῶν παλληκαράκι. Ὅταν κατεβῆκαν τό διέταξε ὁ Χάλκο νά τοῦ κουβαλήσῃ κάτι βαλίτσες. Τό κανε καί ὕστερα κάθησε νά ξεκουραστῇ. Τό βλέπει τό θηρίο καί ἐξαγριώνεται. Μά τ᾿ ἀθῶο παιδί τοῦ λέγει ἀφελέστατα· "ξεκουράζομαι". Κι αὐτός· "ἔλα μέσα νά σέ ξεκουράσω". Καί τ᾿ ἀρχίζει στό ξύλο. Τό φέρνουν ὕστερα σέ μᾶς. Τά ᾿χει χαμένα. Μᾶς δείχνει τά μελανιασμένα του κρέατα καί μᾶς λέγει κλαίγοντας· "ἐγώ ξύλο σηκώνω· ἄς χτυποῦν ὅσο θέλουν· στό σημάδι μόνο νά μή μέ βάλουν…". Γελοῦμε χωρίς νά θέλουμε.. Ἔχει ὅμως καί τό σοβαρό της τέλος ἡ κωμωδία αὐτή. Γιατί σκέφτηκε - σκέφτηκε τό παιδάριο καί μοῦ λέγει πιά σοβαρά καί βροντόφωνα: "Πάτερ, δέν ἤμουνα καλό παιδί.. Ἔκανα πολλές ἁμαρτίες. Δίνω ὅμως τώρα τό λόγο μου στό Θεό, πώς στό ἑξῆς, ἄν βγῶ ἀπ᾿ τή κόλασι τούτη, θά γίνω καλό παιδί, καλός χριστιανός…"
..........Γι᾿ αὐτό λοιπόν ψυχοσῶστα Σωτήρ μου μᾶς στέλνεις τόν πόνο; (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 18-19).
..........Ἡ .Ἕβδομη μέρα τῶν βασάνων...«Κάπως καλύτερα. Τό ξύλο σάν νά μή μέ πιάνῃ πιά. Μέ χτυποῦν· μέ μελανιάζουν· μέ ματώνουν· μέ πληγώνουν. Πλαγιάζω ἔτσι κλαμμένος· τσακισμένος· δέν βρίσκω γερό μέρος στό σῶμα πάνω του νά γύρω, νά ξεκουραστῶ λίγο. Καί τό πρωΐ εἶμαι θαυμάσια. Σάν νά ᾿ρχεται κάποιος τή νύχτα καί μοῦ γιατρεύει ὅλες τίς κακώσεις.. Ὤ, τῶν θαυμασίων σου Χριστέ Βασιλεῦ!. Ὅ,τι ἔκανες στούς ἁγίους Σου μάρτυρας κάνεις καί σέ μᾶς τούς ἁμαρτωλούς.
..........Εὐλογημένο αἰώνια τ᾿ ὄνομά Σου!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 19-20).
..........Τό..Στρατοδικεῖο...
«Πρωΐ - πρωΐ μᾶς εἰδοποιεῖ ὁ ἀρχιφύλακας πώς σήμερα θά περάσωμε Στρατοδικεῖο. Ἡ ὀλίγη ὥρα πού μᾶς μένει χαρίζεται στήν προσευχή. Καί στίς 8 εἴμαστε στά μπουντρούμια τῆς γκεστάπο. Τρέμ᾿ ἡ ψυχή μου σάν τ᾿ ἀρνιοῦ, ὅταν ἀγγίζει τό μαχαίρι στό λαιμό του. Σέ λίγο ἀπάνω θόρυβος. Παίρνουν οἱ στρατοδίκες κι ὁ κόσμος τίς θέσεις των. Ἀνεβάζουν καί μᾶς:
..........Ἕνα μεγάλο τραπέζι. Στή μέση ὁ πρόεδρος· ὁ Φούνγκερ, ἕνας ὑψηλός ἀξιωματικός. Δεξιά ὁ γερμανός λιμνιάρχης τοῦ νησιοῦ. Ἀριστερά ἕνας νεαρός ἀξιωματικός. Στίς μπάντες ὁ δημόσιος κατήγορος κι ὁ γραμματέας. Στόν τοῖχο
..........Γιά τό ἴδιο πρόσωπο κουβάλησαν ἄκακο κι ἀθῶο τοῦ Χριστοῦ ἀρνάκι, τόν γεροΠανάρετό μου καί μερικούς ἄλλους πού δέν τούς ξέρω. Μαζί μέ τούτους κι ἕνα ὥς 18 χρονῶν παλληκαράκι. Ὅταν κατεβῆκαν τό διέταξε ὁ Χάλκο νά τοῦ κουβαλήσῃ κάτι βαλίτσες. Τό κανε καί ὕστερα κάθησε νά ξεκουραστῇ. Τό βλέπει τό θηρίο καί ἐξαγριώνεται. Μά τ᾿ ἀθῶο παιδί τοῦ λέγει ἀφελέστατα· "ξεκουράζομαι". Κι αὐτός· "ἔλα μέσα νά σέ ξεκουράσω". Καί τ᾿ ἀρχίζει στό ξύλο. Τό φέρνουν ὕστερα σέ μᾶς. Τά ᾿χει χαμένα. Μᾶς δείχνει τά μελανιασμένα του κρέατα καί μᾶς λέγει κλαίγοντας· "ἐγώ ξύλο σηκώνω· ἄς χτυποῦν ὅσο θέλουν· στό σημάδι μόνο νά μή μέ βάλουν…". Γελοῦμε χωρίς νά θέλουμε.. Ἔχει ὅμως καί τό σοβαρό της τέλος ἡ κωμωδία αὐτή. Γιατί σκέφτηκε - σκέφτηκε τό παιδάριο καί μοῦ λέγει πιά σοβαρά καί βροντόφωνα: "Πάτερ, δέν ἤμουνα καλό παιδί.. Ἔκανα πολλές ἁμαρτίες. Δίνω ὅμως τώρα τό λόγο μου στό Θεό, πώς στό ἑξῆς, ἄν βγῶ ἀπ᾿ τή κόλασι τούτη, θά γίνω καλό παιδί, καλός χριστιανός…"
..........Γι᾿ αὐτό λοιπόν ψυχοσῶστα Σωτήρ μου μᾶς στέλνεις τόν πόνο; (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 18-19).
..........Ἡ .Ἕβδομη μέρα τῶν βασάνων...«Κάπως καλύτερα. Τό ξύλο σάν νά μή μέ πιάνῃ πιά. Μέ χτυποῦν· μέ μελανιάζουν· μέ ματώνουν· μέ πληγώνουν. Πλαγιάζω ἔτσι κλαμμένος· τσακισμένος· δέν βρίσκω γερό μέρος στό σῶμα πάνω του νά γύρω, νά ξεκουραστῶ λίγο. Καί τό πρωΐ εἶμαι θαυμάσια. Σάν νά ᾿ρχεται κάποιος τή νύχτα καί μοῦ γιατρεύει ὅλες τίς κακώσεις.. Ὤ, τῶν θαυμασίων σου Χριστέ Βασιλεῦ!. Ὅ,τι ἔκανες στούς ἁγίους Σου μάρτυρας κάνεις καί σέ μᾶς τούς ἁμαρτωλούς.
..........Εὐλογημένο αἰώνια τ᾿ ὄνομά Σου!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 19-20).
..........Τό..Στρατοδικεῖο...
«Πρωΐ - πρωΐ μᾶς εἰδοποιεῖ ὁ ἀρχιφύλακας πώς σήμερα θά περάσωμε Στρατοδικεῖο. Ἡ ὀλίγη ὥρα πού μᾶς μένει χαρίζεται στήν προσευχή. Καί στίς 8 εἴμαστε στά μπουντρούμια τῆς γκεστάπο. Τρέμ᾿ ἡ ψυχή μου σάν τ᾿ ἀρνιοῦ, ὅταν ἀγγίζει τό μαχαίρι στό λαιμό του. Σέ λίγο ἀπάνω θόρυβος. Παίρνουν οἱ στρατοδίκες κι ὁ κόσμος τίς θέσεις των. Ἀνεβάζουν καί μᾶς:
..........Ἕνα μεγάλο τραπέζι. Στή μέση ὁ πρόεδρος· ὁ Φούνγκερ, ἕνας ὑψηλός ἀξιωματικός. Δεξιά ὁ γερμανός λιμνιάρχης τοῦ νησιοῦ. Ἀριστερά ἕνας νεαρός ἀξιωματικός. Στίς μπάντες ὁ δημόσιος κατήγορος κι ὁ γραμματέας. Στόν τοῖχο
312
πάνω ἀπ᾿ τό κεφάλι τοῦ προέδρου ἡ εἰκόνα τοῦ Χίτλερ. Κι ἀπάνω στό τραπέζι ἕνα κράνος καί μιά σημαία κόκκινη μέ τόν ἀγκυλωτό σταυρό σέ ἐμφανές μέρος βαλμένα ἔτσι γιά νά βλέπουν ὅλοι. Στήν πόρτα δεξιά κι ἀριστερά 5-6 φρουροί μ᾿ ἐφ᾿ ὅπλου λόγχη.. Ἕνα ρῖγος διαπερνᾷ τό σῶμα μου, καί τά χείλη μου ψελίζουν: "Χριστέ, βοήθει μας".
..........Οἱ κατηγορούμενοι σχηματίζουμε σειρά. Γιαβαστσάς (τ᾿ ὄνομα τό λαϊκό μου), Ἀλεξίου, Παπαστράτος, Λογοθέτης, Κυριακοῦ, Γ. Καλλιγέρης, Δ. Καλλιγέρης, Καλαθάκης καί Μπαρδάνης. Γίνονται μέ γρηγοράδα ὅλα τά προκαταρκτικά. Καί μέ ἐπιδεικτικότητα περίσσεια ἀναγγέλλεται ἡ ἔναρξι τῆς δίκης. Κι᾿ ὁ δημόσιος κατήγορος διαβάζει τήν κατηγορίαν: " Ὑπέθαλψαν καί ἐβοήθησαν πρόσωπον ἀνῆκον εἰς ἐχθράν δύναμιν".
..........Κωνσταντίνος Γιαβαστσάς! Φωνάζει δυνατά ὁ πρόεδρος. Παίρνω μονομιᾶς τή θέσι τοῦ κατηγορουμένου. Διαβάζει καί ἐξετάζει τήν κατάθεσί μου καί κάνει συνεχῶς ἐρωτήσεις. Πολλές φορές κι ἀγριεύει. Δέν ἀρνοῦμαι τήν περίθαλψι. Τονίζω ὅμως πώς δέν μποροῦσα, σάν κληρικός καί ἡγούμενος μάλιστα μοναστηριοῦ μέ παράδοσι νά φιλοξενῆ καί βοηθᾶ κάθε δυστυχισμένον, ἀνεξάρτητα τῆς ἐθνικότητός του, νά κάνω ἀλλοιῶς. Τόν βοήθησα, διότι ἔπρεπε. Καί τό ἴδιο θά ᾿κανα ἄν στήν τραγική θέσι αὐτοῦ βρισκόταν κι ἕνας Γερμανός ἤ. Ἰταλός ἤ καί ὁποιοσδήποτε ἄλλος ἄνθρωπος.. Ἔκανα ἕνα χριστιανικόν καθῆκον.
..........Τή θέσι μετά τήν παίρνει ἄλλος.. Ἔτσι ἄλλος μέ περισσότερο κι ἄλλος μέ λιγότερο θάρρος ἀπολογούμεθα ὅλοι μέ τή σειρά μας. Ὁ Καλαθάκης μονάχα μᾶς τά χαλᾶ. Πάει νά βγῇ τό εὐλογημένο τό παιδί ἀπ᾿ τή λάσπη κι ἀπ᾿ τήν ἀδεξιότητά του βουλιάζει χειρότερα. Καί τοῦ ἀπαγγέλεται τώρα κι ἄλλη, πολύ πιό βαρειά ἀπ᾿ τήν πρώτη, κατηγορία, "σαμποτάζ".
..........Οἱ συνήγοροι ἐκτός τῶν δύο ἐπί πλη[ρωμῇ] κι ἄλλοι τρεῖς ἀπ᾿ ἀγάπη καί πατριωτισμό, ἀγορεύοντες ἐπί ὧρες ὁλάκερες μᾶς ὑποστηρίζουν μέ γερά καί πειστικά ἐπιχειρήματα. Μά οἱ δικασταί φαίνεται πώς δέν δίνουν καμμιά σημασία.
..........Καί γιά νά τελειώνουν ἀνεβάζουν τόν μάρτυρα τῆς κατηγορίας. Τόν ἁρπάζουν οἱ συνήγοροι καί τοῦτον ἀπ᾿ τά μάτια. Θέλουν καλά καί σώνει νά τόν παραστήσουν ὡς "ψευτοεγγλέζον", ὡς "ἀνισόρροπο", ὡς…, ὡς… Κι᾿ αὐτός πού εἶνε ράκος ψυχικό ἀπ᾿ τόν ἔλεγχο τῆς συνειδήσεως, γιατί ἀπ᾿ τήν ἀπροσεξία του ὑποφέρουν τόσοι ἄνθρωποι τόσο καιρό τώρα, τά δέχεται ὅλα τοῦτα μέ ὑπομονή δέν ξέρω καί γώ πόσην. Τόν ρωτᾶ τέλος ὁ πρόεδρος: "Πῶς σέ ἐδέχθηκαν αὐτοί καί σέ ἐβοήθησαν;" ".Ὡς ἄγγλον στρατιώτην.", ἀπαντᾶ αὐτός.
..........Οἱ κατηγορούμενοι σχηματίζουμε σειρά. Γιαβαστσάς (τ᾿ ὄνομα τό λαϊκό μου), Ἀλεξίου, Παπαστράτος, Λογοθέτης, Κυριακοῦ, Γ. Καλλιγέρης, Δ. Καλλιγέρης, Καλαθάκης καί Μπαρδάνης. Γίνονται μέ γρηγοράδα ὅλα τά προκαταρκτικά. Καί μέ ἐπιδεικτικότητα περίσσεια ἀναγγέλλεται ἡ ἔναρξι τῆς δίκης. Κι᾿ ὁ δημόσιος κατήγορος διαβάζει τήν κατηγορίαν: " Ὑπέθαλψαν καί ἐβοήθησαν πρόσωπον ἀνῆκον εἰς ἐχθράν δύναμιν".
..........Κωνσταντίνος Γιαβαστσάς! Φωνάζει δυνατά ὁ πρόεδρος. Παίρνω μονομιᾶς τή θέσι τοῦ κατηγορουμένου. Διαβάζει καί ἐξετάζει τήν κατάθεσί μου καί κάνει συνεχῶς ἐρωτήσεις. Πολλές φορές κι ἀγριεύει. Δέν ἀρνοῦμαι τήν περίθαλψι. Τονίζω ὅμως πώς δέν μποροῦσα, σάν κληρικός καί ἡγούμενος μάλιστα μοναστηριοῦ μέ παράδοσι νά φιλοξενῆ καί βοηθᾶ κάθε δυστυχισμένον, ἀνεξάρτητα τῆς ἐθνικότητός του, νά κάνω ἀλλοιῶς. Τόν βοήθησα, διότι ἔπρεπε. Καί τό ἴδιο θά ᾿κανα ἄν στήν τραγική θέσι αὐτοῦ βρισκόταν κι ἕνας Γερμανός ἤ. Ἰταλός ἤ καί ὁποιοσδήποτε ἄλλος ἄνθρωπος.. Ἔκανα ἕνα χριστιανικόν καθῆκον.
..........Τή θέσι μετά τήν παίρνει ἄλλος.. Ἔτσι ἄλλος μέ περισσότερο κι ἄλλος μέ λιγότερο θάρρος ἀπολογούμεθα ὅλοι μέ τή σειρά μας. Ὁ Καλαθάκης μονάχα μᾶς τά χαλᾶ. Πάει νά βγῇ τό εὐλογημένο τό παιδί ἀπ᾿ τή λάσπη κι ἀπ᾿ τήν ἀδεξιότητά του βουλιάζει χειρότερα. Καί τοῦ ἀπαγγέλεται τώρα κι ἄλλη, πολύ πιό βαρειά ἀπ᾿ τήν πρώτη, κατηγορία, "σαμποτάζ".
..........Οἱ συνήγοροι ἐκτός τῶν δύο ἐπί πλη[ρωμῇ] κι ἄλλοι τρεῖς ἀπ᾿ ἀγάπη καί πατριωτισμό, ἀγορεύοντες ἐπί ὧρες ὁλάκερες μᾶς ὑποστηρίζουν μέ γερά καί πειστικά ἐπιχειρήματα. Μά οἱ δικασταί φαίνεται πώς δέν δίνουν καμμιά σημασία.
..........Καί γιά νά τελειώνουν ἀνεβάζουν τόν μάρτυρα τῆς κατηγορίας. Τόν ἁρπάζουν οἱ συνήγοροι καί τοῦτον ἀπ᾿ τά μάτια. Θέλουν καλά καί σώνει νά τόν παραστήσουν ὡς "ψευτοεγγλέζον", ὡς "ἀνισόρροπο", ὡς…, ὡς… Κι᾿ αὐτός πού εἶνε ράκος ψυχικό ἀπ᾿ τόν ἔλεγχο τῆς συνειδήσεως, γιατί ἀπ᾿ τήν ἀπροσεξία του ὑποφέρουν τόσοι ἄνθρωποι τόσο καιρό τώρα, τά δέχεται ὅλα τοῦτα μέ ὑπομονή δέν ξέρω καί γώ πόσην. Τόν ρωτᾶ τέλος ὁ πρόεδρος: "Πῶς σέ ἐδέχθηκαν αὐτοί καί σέ ἐβοήθησαν;" ".Ὡς ἄγγλον στρατιώτην.", ἀπαντᾶ αὐτός.
313
..........Ὁμιλοῦν καί πάλιν οἱ συνήγοροι μά οἱ δικασταί δέν φαίνεται νά δίνουν σημασία. Δέν τούς ἀφήνει ὁ ἑωσφορικός ἐγωϊσμός καί ἡ ὑπερηφάνεια. Ἄλλωστε, καθώς δείχνουν τά πράματα, ἔχουν κόψει αὐτοί τό κοστούμι του καθενός μας. Κι ἀποσύρονται τώρα γιά νά μᾶς τό σερβίρουν σέ ὡραῖο μπακέτο.
..........Μόλις βρεθήκαμε στό μπουτρούμι, γιά νά κάνουν αὐτοί τά συνηθισμένα δικαστικά τιρτίπια, ἀπηλλαγμένοι ἀπ᾿ τή ἐνοχλητική μας παρουσία, ἀλληλοκυτταζόμαστε μόνο. Τά μάτια ὅλων βουρκωμένα. Ἡ καρδιά χτυπᾶ. Πάει νά κρεπάρῃ. Δίνω τό σύνθημα· "Προσευχή". Πιστοί καί ἄπιστοι· ὑλιστές καί πνευματικοί προσευχόμαστε.
".Ἐν θλίψεσιν ἐμνήσθημέν Σου, Κύριε ".
..........Κάθε δευτερόλεπτο πού περνᾶ μᾶς φαίνεται χρόνος. Ὡσότου μᾶς τραβοῦν ἀπάνω.. Ὅλοι ὄρθιοι.
"Οἱ κατηγορούμενοι, διαβάζει ὁ πρόεδρος, κηρύσσονται ἔνοχοι καί καταδικάζονται οἱ Γιαβαστσάς καί Ἀλεξίου εἰς δεκαετῆ εἰρκτήν· ὁ Δ. Καλλιγέρης καί Ἀ. Κυριακοῦ εἰς πενταετῆ, ὁ Καλαθάκης εἰς 15ετῆ πρόσκαιρα δεσμά, Νιτσόπουλος εἰς διετῆ καί οἱ Μπορδάνης καί Λογοθέτης εἰς ἑνός ἔτος φυλάκισι. Ὁ δέ Γ. Καλλιγέρης ἀπαλλάσσεται τῆς κατηγορίας».
..........Στό ἄκουσμά της ὁ κόσμος, πού παρακολουθεῖ ὁ καϋμένος μέ τόση ἀγωνία τήν δίκη, παίρνει τήν ἀναπνοή του, πού τόση τώρα ὥρα ἀπ᾿ τό φόβο του κρατοῦσε. Καί μαζί μ᾿ αὐτή ἀπ᾿ ὅλων μας τά χείλη ἕνα βαθύ "Δόξα σοι ὁ Θεός" βγῆκε.
..........Ὁ πρόεδρος συνεχίζει. Δικαιολογεῖ τἄδικαιολόγητα. Μά ποιός πιά τόν προσέχει. Στό τέλος ρωτᾶ ἄν εἴμαστε εὐχαριστημένοι. Αὐτό δά ἔλλειπε. Ὅλοι ὅμως ἀπαντοῦμε μέ μιά πρός τά κάτω κίνησι τοῦ κεφαλιοῦ, γιά νά λήξῃ πιά αὐτό τό ἀνιαρό καί γιά μᾶς καί γιά τόν κόσμο δρᾶμα.
..........Στίς 4 μ.μ. ἀλλαγή ξενοδοχείου· "Ποινικές φυλακές Μυτιλήνης". Εἴμαστε πιά κατάδικοι!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 26-29).
..........Φυλακές Μυτιλήνης...«Μοῦ γεννήθηκε ἡ περιέργεια νά γνωρίσω τούς τροφίμους τοῦ "μικροῦ τούτου παλατίου". ...
..........Οἱ πιό πολλοί ἀπ᾿ αὐτούς εἶνε ἀξιολύπητοι. Τούς ἔχει λιώσει ἡ πείνα, ἡ λέρα, καί ἡ ψεῖρα. Τρῶν κάθε 24 ὥρες εἴκοσι πέντε δράμια ψωμί. Καί ἀπ᾿ τήν πεῖνα οἱ δυστυχισμένοι προσπαθοῦν μέ τά σκουπίδια νά γεμίσουν τήν κοιλιά τους. Θεωροῦν μεγάλο πρᾶμα ἄν βροῦν στήν αὐλή κανά λιοκούκουτσο γιά νά τό ξαναγλύψουν. Μεγάλος δέ πόλεμος γίνεται κάθε πρωΐ γιά μερικά σκουπίδια πού ρίχνουμε ἔξω. Σαπούνι δέ βλέπουν ποτέ. Τά ροῦχα τους εἶνε φορτωμένα γλίτσα. Ἀπ᾿ τή κορυφή ὥς τά νύχια κολυμποῦν στή βρῶμα. Οἱ ψεῖρες δέ εἶνε στρωμένες ἀράδα ἀπάνω τους.
..........Μόλις βρεθήκαμε στό μπουτρούμι, γιά νά κάνουν αὐτοί τά συνηθισμένα δικαστικά τιρτίπια, ἀπηλλαγμένοι ἀπ᾿ τή ἐνοχλητική μας παρουσία, ἀλληλοκυτταζόμαστε μόνο. Τά μάτια ὅλων βουρκωμένα. Ἡ καρδιά χτυπᾶ. Πάει νά κρεπάρῃ. Δίνω τό σύνθημα· "Προσευχή". Πιστοί καί ἄπιστοι· ὑλιστές καί πνευματικοί προσευχόμαστε.
".Ἐν θλίψεσιν ἐμνήσθημέν Σου, Κύριε ".
..........Κάθε δευτερόλεπτο πού περνᾶ μᾶς φαίνεται χρόνος. Ὡσότου μᾶς τραβοῦν ἀπάνω.. Ὅλοι ὄρθιοι.
"Οἱ κατηγορούμενοι, διαβάζει ὁ πρόεδρος, κηρύσσονται ἔνοχοι καί καταδικάζονται οἱ Γιαβαστσάς καί Ἀλεξίου εἰς δεκαετῆ εἰρκτήν· ὁ Δ. Καλλιγέρης καί Ἀ. Κυριακοῦ εἰς πενταετῆ, ὁ Καλαθάκης εἰς 15ετῆ πρόσκαιρα δεσμά, Νιτσόπουλος εἰς διετῆ καί οἱ Μπορδάνης καί Λογοθέτης εἰς ἑνός ἔτος φυλάκισι. Ὁ δέ Γ. Καλλιγέρης ἀπαλλάσσεται τῆς κατηγορίας».
..........Στό ἄκουσμά της ὁ κόσμος, πού παρακολουθεῖ ὁ καϋμένος μέ τόση ἀγωνία τήν δίκη, παίρνει τήν ἀναπνοή του, πού τόση τώρα ὥρα ἀπ᾿ τό φόβο του κρατοῦσε. Καί μαζί μ᾿ αὐτή ἀπ᾿ ὅλων μας τά χείλη ἕνα βαθύ "Δόξα σοι ὁ Θεός" βγῆκε.
..........Ὁ πρόεδρος συνεχίζει. Δικαιολογεῖ τἄδικαιολόγητα. Μά ποιός πιά τόν προσέχει. Στό τέλος ρωτᾶ ἄν εἴμαστε εὐχαριστημένοι. Αὐτό δά ἔλλειπε. Ὅλοι ὅμως ἀπαντοῦμε μέ μιά πρός τά κάτω κίνησι τοῦ κεφαλιοῦ, γιά νά λήξῃ πιά αὐτό τό ἀνιαρό καί γιά μᾶς καί γιά τόν κόσμο δρᾶμα.
..........Στίς 4 μ.μ. ἀλλαγή ξενοδοχείου· "Ποινικές φυλακές Μυτιλήνης". Εἴμαστε πιά κατάδικοι!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 26-29).
..........Φυλακές Μυτιλήνης...«Μοῦ γεννήθηκε ἡ περιέργεια νά γνωρίσω τούς τροφίμους τοῦ "μικροῦ τούτου παλατίου". ...
..........Οἱ πιό πολλοί ἀπ᾿ αὐτούς εἶνε ἀξιολύπητοι. Τούς ἔχει λιώσει ἡ πείνα, ἡ λέρα, καί ἡ ψεῖρα. Τρῶν κάθε 24 ὥρες εἴκοσι πέντε δράμια ψωμί. Καί ἀπ᾿ τήν πεῖνα οἱ δυστυχισμένοι προσπαθοῦν μέ τά σκουπίδια νά γεμίσουν τήν κοιλιά τους. Θεωροῦν μεγάλο πρᾶμα ἄν βροῦν στήν αὐλή κανά λιοκούκουτσο γιά νά τό ξαναγλύψουν. Μεγάλος δέ πόλεμος γίνεται κάθε πρωΐ γιά μερικά σκουπίδια πού ρίχνουμε ἔξω. Σαπούνι δέ βλέπουν ποτέ. Τά ροῦχα τους εἶνε φορτωμένα γλίτσα. Ἀπ᾿ τή κορυφή ὥς τά νύχια κολυμποῦν στή βρῶμα. Οἱ ψεῖρες δέ εἶνε στρωμένες ἀράδα ἀπάνω τους.
314
..........Ὅλα αὐτά τούς ἔχουν ἔτσι παραμορφώσει. Μαστίζονται πάνω ἀπό 30 ἀπό ψῶρα. Τούς βλέπετε καί χάνετε ἰδέα περί ἀνθρώπου. Προκαλοῦν τόν ἀποτροπιασμό καί συμπάθεια μαζί.
..........Τά δυστυχισμένα πλάσματα! Καί νά ξέρῃ κανείς πώς οἱ πιό πολλοί ἀπ᾿ αὐτούς βρίσκονται στό «σωστό τοῦτο παράδεισο» –ἔτσι ἀποκαλεῖ τήν κόλασι τούτη κάποιος μεγάλος φιλάνθρωπος– ἀπ᾿ τήν ἁμαρτία.
..........Γιατί εἶσαι μπάρμπα ἐσύ μέσα; Ξηροκαταπίνει καί σοῦ λέγει "γιά κλεψιά", "γιά ἀπάτη", γιά… γιά… .
Ἕνα σωρό γιά· ἁμαρτωλές καί ἀνήθικες πράξεις.
.........."Τί βαρύτερον καί βλαβερώτερον ἁμαρτίας; … ἡ μέν γάρ ἁμαρτία, ὡς ἐν παροιμίαις γέγραπται, πολλούς τρώσασα, καταβάλλει τῷ βάρει σειραῖς τε τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν ἕκαστος σφίγγεται"» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 30-31).
..........Φυλακές Θεσσαλονίκης...«Δόξα νά χῃ ὁ καλός Θεός πού κάθε λίγο καί λιγάκι, [….] στίς πίκρες μᾶς στέλνει καί διάφορες χαρές. Κι ἄς ἔχῃ δόξα τό Πανάγιό Του ὄνομα. Οἰκονόμησε, ὅποταν. Ἐκεῖνος θέλησε, νά μᾶς ἐπισκεφτοῦν οἱ πιστοί κι ἀκούραστοι ἐργάτες τοῦ Εὐαγγελίου Του, οἱ ἱεροκήρυκες τῆς "Ζωῆς" καί ἄλλοι καλοί χριστιανοί, πού ὅταν μάθαν τίς στερήσεις τοῦ ἐδῶ φτωχόκοσμου κινήθηκαν ἀμέσως. Καί χάρη τῆς χριστιανικῆς αὐτῆς κινήσεως ἑκατό καί εἴκοσι περίπου δυστυχισμένοι […] παίρνουν κάθε μέρα ἕνα κομμάτι ψωμί καί ἔτσι μέ τά 40 δράμια πού δίνει καί τό στρατόπεδο περνᾶν ὁπωσδήποτε καλά, ἀφοῦ ἔχουν 100 καί 150 δράμια ψωμί τή μέρα, πού εἶνε καί ἡ βάσι τῆς ζωῆς» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 72-73).
..........«Δέν ἔχει γίνει μεσημέρι. Περπατοῦμε στήν αὐλή. Τά βλέμματά μας ὅπως πάντα στραμμένα πρός… τά ἔξω. Βαθειά στό δρόμο κάποιο μπουλούκι κατεβαίνει κατ᾿ ἐδῶ. Σταματᾶ σέ μᾶς.
..........Ὁ ἱεροκήρυκας Ἁγ. Σοφίας π. Νικόλαος κι ἀρκετές κυρίες τοῦ συλλόγου χριστιανῶν γυναικῶν "ὁ Ἅγιος. Ἰ. ὁ Χρυσόστομος". Κινηθῆκαν καί τοῦτοι. Μαζέψαν 2 καρότσια φάρκα πράματα καί μᾶς τἄφεραν. Καί ὅπως ὅλοι πού φέρναν ἔτσι κι αὐτοί ζητῆσαν τόν π. ἡγούμενο –μ᾿ ἔχουν ἀναγνωρίσει σιωπηλά "ἀντιπρόσωπο τῶν φτωχῶν τοῦ στρατοπέδου"– καί μοῦ τά παραδίνουν. Εἶνε ψωμιά, φροῦτα, γλυκίσματα, ροῦχα, τσιγάρα καί 908.500 δραχμές.
..........Τ᾿ ἀδειάσαμε στό κελλάκι μου καί γέμισε. Πλούσια τά ἐλέη τοῦ Θεοῦ! Πετῶ ἀπό χαρά καί ἱκανοποίησι. Μήπως τό ἴδιο δέν κάνουν καί οἱ φτωχοί μας; "μεγάλη μερίδα θά χωμε, λέγουν μεταξύ τους, ἀπ᾿ τήν πλούσια τούτη [….]"» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 73-74).
..........Τά δυστυχισμένα πλάσματα! Καί νά ξέρῃ κανείς πώς οἱ πιό πολλοί ἀπ᾿ αὐτούς βρίσκονται στό «σωστό τοῦτο παράδεισο» –ἔτσι ἀποκαλεῖ τήν κόλασι τούτη κάποιος μεγάλος φιλάνθρωπος– ἀπ᾿ τήν ἁμαρτία.
..........Γιατί εἶσαι μπάρμπα ἐσύ μέσα; Ξηροκαταπίνει καί σοῦ λέγει "γιά κλεψιά", "γιά ἀπάτη", γιά… γιά… .
Ἕνα σωρό γιά· ἁμαρτωλές καί ἀνήθικες πράξεις.
.........."Τί βαρύτερον καί βλαβερώτερον ἁμαρτίας; … ἡ μέν γάρ ἁμαρτία, ὡς ἐν παροιμίαις γέγραπται, πολλούς τρώσασα, καταβάλλει τῷ βάρει σειραῖς τε τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν ἕκαστος σφίγγεται"» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 30-31).
..........Φυλακές Θεσσαλονίκης...«Δόξα νά χῃ ὁ καλός Θεός πού κάθε λίγο καί λιγάκι, [….] στίς πίκρες μᾶς στέλνει καί διάφορες χαρές. Κι ἄς ἔχῃ δόξα τό Πανάγιό Του ὄνομα. Οἰκονόμησε, ὅποταν. Ἐκεῖνος θέλησε, νά μᾶς ἐπισκεφτοῦν οἱ πιστοί κι ἀκούραστοι ἐργάτες τοῦ Εὐαγγελίου Του, οἱ ἱεροκήρυκες τῆς "Ζωῆς" καί ἄλλοι καλοί χριστιανοί, πού ὅταν μάθαν τίς στερήσεις τοῦ ἐδῶ φτωχόκοσμου κινήθηκαν ἀμέσως. Καί χάρη τῆς χριστιανικῆς αὐτῆς κινήσεως ἑκατό καί εἴκοσι περίπου δυστυχισμένοι […] παίρνουν κάθε μέρα ἕνα κομμάτι ψωμί καί ἔτσι μέ τά 40 δράμια πού δίνει καί τό στρατόπεδο περνᾶν ὁπωσδήποτε καλά, ἀφοῦ ἔχουν 100 καί 150 δράμια ψωμί τή μέρα, πού εἶνε καί ἡ βάσι τῆς ζωῆς» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 72-73).
..........«Δέν ἔχει γίνει μεσημέρι. Περπατοῦμε στήν αὐλή. Τά βλέμματά μας ὅπως πάντα στραμμένα πρός… τά ἔξω. Βαθειά στό δρόμο κάποιο μπουλούκι κατεβαίνει κατ᾿ ἐδῶ. Σταματᾶ σέ μᾶς.
..........Ὁ ἱεροκήρυκας Ἁγ. Σοφίας π. Νικόλαος κι ἀρκετές κυρίες τοῦ συλλόγου χριστιανῶν γυναικῶν "ὁ Ἅγιος. Ἰ. ὁ Χρυσόστομος". Κινηθῆκαν καί τοῦτοι. Μαζέψαν 2 καρότσια φάρκα πράματα καί μᾶς τἄφεραν. Καί ὅπως ὅλοι πού φέρναν ἔτσι κι αὐτοί ζητῆσαν τόν π. ἡγούμενο –μ᾿ ἔχουν ἀναγνωρίσει σιωπηλά "ἀντιπρόσωπο τῶν φτωχῶν τοῦ στρατοπέδου"– καί μοῦ τά παραδίνουν. Εἶνε ψωμιά, φροῦτα, γλυκίσματα, ροῦχα, τσιγάρα καί 908.500 δραχμές.
..........Τ᾿ ἀδειάσαμε στό κελλάκι μου καί γέμισε. Πλούσια τά ἐλέη τοῦ Θεοῦ! Πετῶ ἀπό χαρά καί ἱκανοποίησι. Μήπως τό ἴδιο δέν κάνουν καί οἱ φτωχοί μας; "μεγάλη μερίδα θά χωμε, λέγουν μεταξύ τους, ἀπ᾿ τήν πλούσια τούτη [….]"» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 73-74).
315
..........Ἡ ὁμιλία στήν λειτουργία τοῦ στρατοπέδου...«Μᾶς ἀνοίγουν πολύ πρωΐ.. Ἡ αὐλή εἶνε γεμάτη κομμάτια ἀπό βλήματα. Μπροστά μας, 500 μέτρα ἀπ᾿ τό στρατόπεδο, καίγεται ἀκόμα μιά κουβάρα χορτάρι.
..........Δέν μᾶς ἦρτε ὁ γέροντας. Εἶναι ἄρρωστος μάθαμε. Καί γιά νά μή μείνωμε χωρίς ἐκκλησία, ὕστερα μάλιστα ἀπ᾿ τό χθεσινό βραδυνό, λειτούργησα ἐγώ. Ἡ λειτουργία παρουσιάζει κάτι τό ἀσυνήθιστο σέ ἐκκλησίασμα καί κατάνυξι. Ὅλων τά χείλη ψιθυρίζουν: ".Ὁ Θεός, ἀπώσω ἡμᾶς καί καθεῖλες ἡμᾶς, ὠργίσθης καί οἰκτείρησον ἡμᾶς, συνέσεισας τήν γῆν καί συνετάραξας αὐτήν: ἴασαι τά συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη…"1459.. Ἡ ὁμιλία σχετική μέ τή ζωή μας. Γι᾿ αὐτό ἀξίζει τόν κόπο νά τή γράψωμε κι ἐδῶ: «Πολύ καιρό τώρα, ἀγαπητοί, νοιώθω ἕνα βάρος νά μοῦ πλακώνει τήν καρδιά. Κι ἐπιθυμοῦσα ζωηρά νά σᾶς τό ξομολογηθῶ. Νά σᾶς πῶ τόν πόνο μου· τό βαθύ μου πόνο· ἴσως καί φύγει αὐτό τό φορτίο πού τόσο πιέζει τήν ψυχή μου. Μά ἤθελα νά ᾿μαστε μονάχοι, ἡμεῖς καί μεῖς. Γιατί ντρέπομαι τό γερο-παπά. Καί φοβοῦμαι κι ὅλα.. Ὅταν τά μάθουν ἔξω;.. Ποιός θά γυρίσῃ νά μᾶς κοιτάζῃ πιά; Κι ὅμως ἔχομε τόσο πολύ ἀνάγκη τῆς βοηθείας τῶν ἔξω! Παρακαλοῦσα λοιπόν τό Θεό νά τά φέρῃ βολικά νά βρῇ ἔτσι εὐκαιρία ν᾿ ἀνοίξω τήν καρδιά μου. Καί νά σήμερα, πού δόξα νά ᾿χῃ τ᾿ ὄνομά Του, μοῦ δίνει τήν εὐκαιρία πού ποθοῦσα. Τώρα κι ἀπό σᾶς ζητῶ προσοχή.
..........Βλέπετε, παιδιά, τήν κατάστασί μας. Ἄθλια ἀλήθεια ἀπ᾿ ὅλες τίς μεριές της. Ἀπό ποῦ νά πιάσῃ κανείς καί ποῦ νά τελειώσῃ… Πεῖνα καί χίλιες ἄλλες δυό στερήσεις. Γύμνια καί ξυπολησιά, πού εἶνε ἄλλο πρᾶμα. Κλεισούρα μέσ᾿ σέ ὑγρούς καί ἀνήλιους θαλάμους. Κακομεταχείρησι καί τυραννία. Ξημερώνει ὁ καλός Θεός τή μέρα καί δέν γνωρίζομε ἄν θά μᾶς βρῇ ἡ νύχτα. Καί τώρα μάλιστα νυχτώνει καί ἀμφιβάλλομε ἄν θά ξημερωθοῦμε. Καί τό πιό φοβερό συνεχής κίνδυνος θανάτου! Τό χθεσινό βραδυνό; Τί ἦταν πάλι αὐτό! Κάθε μέρα καί νέος πόνος δοκιμάζομε καί νέα, ὅλο καί πιό καυτηρά, δάκρυα χύνομε.
..........Κι ὅμως!. Ἐνῷ ἔπρεπε νά καταλάβωμε ἀπ᾿ τό μικρό καί τόν μεγάλο πώς ὅλα τοῦτα πού τραβοῦμε εἶνε ἀπ᾿ τίς ἁμαρτίες μας: νά ὁμολογοῦμε πώς "ταῦτα πάντα ἐπήγαγεν ἡμῖν ὁ Κύριος διά τάς ἁμαρτίας ἡμῶν"1460· νά μετανοήσωμε ἀπ᾿ τή καρδιά μας· ν᾿ ἀφήσωμε πιά τόν κακό αὐτό δρόμο, πού ὡδήγησε τούς πιό πολλούς ἀπό μᾶς ἐδῶ μέσα· ν᾿ ἀλλάξωμε βίο καί πολιτεία ἐδῶ μέσα τοὐλάχιστο. Δυστυχῶς μέ πίκρα καί λύπη μεγάλη βλέπω κάτι πού ντρέπομαι νά τό πῶ. Καί πάλι ὅμως σάν πνευματικός σας πού εἶμαι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νά τό πῶ. Ἐξακολουθοῦμε νά ζοῦμε ὅπως καί πρίν μᾶς κλείσουν ἐδῶ μέσα. Μιά ζωή πού δέν ἔχει σχέσι μέ τόν Χριστόν· μιά ἁμαρτωλή ζωή.
..........Δέν μᾶς ἦρτε ὁ γέροντας. Εἶναι ἄρρωστος μάθαμε. Καί γιά νά μή μείνωμε χωρίς ἐκκλησία, ὕστερα μάλιστα ἀπ᾿ τό χθεσινό βραδυνό, λειτούργησα ἐγώ. Ἡ λειτουργία παρουσιάζει κάτι τό ἀσυνήθιστο σέ ἐκκλησίασμα καί κατάνυξι. Ὅλων τά χείλη ψιθυρίζουν: ".Ὁ Θεός, ἀπώσω ἡμᾶς καί καθεῖλες ἡμᾶς, ὠργίσθης καί οἰκτείρησον ἡμᾶς, συνέσεισας τήν γῆν καί συνετάραξας αὐτήν: ἴασαι τά συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη…"1459.. Ἡ ὁμιλία σχετική μέ τή ζωή μας. Γι᾿ αὐτό ἀξίζει τόν κόπο νά τή γράψωμε κι ἐδῶ: «Πολύ καιρό τώρα, ἀγαπητοί, νοιώθω ἕνα βάρος νά μοῦ πλακώνει τήν καρδιά. Κι ἐπιθυμοῦσα ζωηρά νά σᾶς τό ξομολογηθῶ. Νά σᾶς πῶ τόν πόνο μου· τό βαθύ μου πόνο· ἴσως καί φύγει αὐτό τό φορτίο πού τόσο πιέζει τήν ψυχή μου. Μά ἤθελα νά ᾿μαστε μονάχοι, ἡμεῖς καί μεῖς. Γιατί ντρέπομαι τό γερο-παπά. Καί φοβοῦμαι κι ὅλα.. Ὅταν τά μάθουν ἔξω;.. Ποιός θά γυρίσῃ νά μᾶς κοιτάζῃ πιά; Κι ὅμως ἔχομε τόσο πολύ ἀνάγκη τῆς βοηθείας τῶν ἔξω! Παρακαλοῦσα λοιπόν τό Θεό νά τά φέρῃ βολικά νά βρῇ ἔτσι εὐκαιρία ν᾿ ἀνοίξω τήν καρδιά μου. Καί νά σήμερα, πού δόξα νά ᾿χῃ τ᾿ ὄνομά Του, μοῦ δίνει τήν εὐκαιρία πού ποθοῦσα. Τώρα κι ἀπό σᾶς ζητῶ προσοχή.
..........Βλέπετε, παιδιά, τήν κατάστασί μας. Ἄθλια ἀλήθεια ἀπ᾿ ὅλες τίς μεριές της. Ἀπό ποῦ νά πιάσῃ κανείς καί ποῦ νά τελειώσῃ… Πεῖνα καί χίλιες ἄλλες δυό στερήσεις. Γύμνια καί ξυπολησιά, πού εἶνε ἄλλο πρᾶμα. Κλεισούρα μέσ᾿ σέ ὑγρούς καί ἀνήλιους θαλάμους. Κακομεταχείρησι καί τυραννία. Ξημερώνει ὁ καλός Θεός τή μέρα καί δέν γνωρίζομε ἄν θά μᾶς βρῇ ἡ νύχτα. Καί τώρα μάλιστα νυχτώνει καί ἀμφιβάλλομε ἄν θά ξημερωθοῦμε. Καί τό πιό φοβερό συνεχής κίνδυνος θανάτου! Τό χθεσινό βραδυνό; Τί ἦταν πάλι αὐτό! Κάθε μέρα καί νέος πόνος δοκιμάζομε καί νέα, ὅλο καί πιό καυτηρά, δάκρυα χύνομε.
..........Κι ὅμως!. Ἐνῷ ἔπρεπε νά καταλάβωμε ἀπ᾿ τό μικρό καί τόν μεγάλο πώς ὅλα τοῦτα πού τραβοῦμε εἶνε ἀπ᾿ τίς ἁμαρτίες μας: νά ὁμολογοῦμε πώς "ταῦτα πάντα ἐπήγαγεν ἡμῖν ὁ Κύριος διά τάς ἁμαρτίας ἡμῶν"1460· νά μετανοήσωμε ἀπ᾿ τή καρδιά μας· ν᾿ ἀφήσωμε πιά τόν κακό αὐτό δρόμο, πού ὡδήγησε τούς πιό πολλούς ἀπό μᾶς ἐδῶ μέσα· ν᾿ ἀλλάξωμε βίο καί πολιτεία ἐδῶ μέσα τοὐλάχιστο. Δυστυχῶς μέ πίκρα καί λύπη μεγάλη βλέπω κάτι πού ντρέπομαι νά τό πῶ. Καί πάλι ὅμως σάν πνευματικός σας πού εἶμαι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νά τό πῶ. Ἐξακολουθοῦμε νά ζοῦμε ὅπως καί πρίν μᾶς κλείσουν ἐδῶ μέσα. Μιά ζωή πού δέν ἔχει σχέσι μέ τόν Χριστόν· μιά ἁμαρτωλή ζωή.
1459.Ψαλμ.νθ΄, 3-4.
1460.Δανιήλ γ΄, 28: "ἐπήγαγες πάντα ταῦτα διά τάς ἁμαρτίας ἡμῶν".
1460.Δανιήλ γ΄, 28: "ἐπήγαγες πάντα ταῦτα διά τάς ἁμαρτίας ἡμῶν".
316
..........Πρῶτα - πρῶτα ἡ θρησκευτική ἀδιαφορία πού συναντᾶται ἐδῶ ἀμφιβάλλω ἄν παρατηρεῖται καί ἔξω. Γιά νά μή στερηθοῦμε τή μόνη μας παρηγοριά, τόν τακτικό ἐκκλησιασμό, σηκώνεται σεβάσμιος καί ἅγιος γέροντας καί ἔρχεται μέσ᾿ ὅλες αὐτές τίς κακοκαιρίες. Νά μᾶς λειτουργήσῃ, νά μᾶς ἁγιάσῃ. Μᾶς λέγει πότε - πότε καί κανένα ἅγιο λόγο. Καί μεῖς; Οἱ περισσότεροί μας δέν πατοῦν καί ἐδῶ. Κάθονται ἔξω καί κοτσομπολεύουν· καπνίζουν σάν φουγάρο φάμπρικας· καί ἕνα σωρό ἄλλα ἀνώφελα, ἡ μᾶλλον ἐπιζήμια, πράματα κάνουν καθ᾿ ἥν στιγμήν γίνεται γι᾿ αὐτούς ἡ θεία λειτουργία. Δέν βλέπετε τούς Σέρβους ἀπέναντί μας; Εἶνε κι αὐτοί σάν καί μᾶς. Καί μάλιστα σέ πολύ πιό χειρότερη κατάστασι. Γιατί ἀπό μᾶς οἱ περισσότεροι καθόμαστε, ἐνῷ αὐτοί οἱ δυστυχεῖς ὅλοι δουλεύουν σκληρά. Κι ὅμως κάθε πρωΐ καί κάθε βράδυ στέκονται ὅλοι προσοχή καί κάνουν τήν προσευχή τους. Καί μεῖς; Οὔτε καί τήν Κυριακή· τήν Κυριακή πού μᾶς ἀφήνει τέλος πάντων ἡ διεύθυνσι νά ρθοῦμε δέν προσερχόμαστε. Τί φοβερό πρᾶμα!
..........Ὕστερα, ὅπως καί ὅλοι μας καταλαβαίνουμε, καί τό λέμε μάλιστα στίς καθημερινές μας συζητήσεις, δέν ἔχομε μεταξύ μας ἀγάπη. Τό φιλάδελφο χριστιανικό πνεῦμα λείπει ὁλότελα ἀπό τούς περισσοτέρους μας. Ὁ ἕνας προσπαθεῖ νά βγάλει, ὅπως λέγει κι ὁ λόγος, τά μάτια τ᾿ ἄλλου. Ἀρρωσταίνει ὁ διπλανός μας, πού ἐδῶ ξέρομε πώς δέν ἔχομε οὔτε τή μάνα, οὔτε τή γυναῖκα, οὔτε κανά ἄλλον δικό μας νά μᾶς κοιτάζῃ, κι ὅμως δέν γυρίζομε νά τόν δοῦμε. Φέρνουν σ᾿ ἕναν ἐπισκεπτήριο, γιατί ἔτυχε τέλος πάντων νά ᾿χῃ τό δικό του σπίτι, καί ἐνῷ ὁ διπλανός του ξέρει πώς ποτέ δέν βλέπει τίποτα ὁ καϋμένος ἀπ᾿ τό σπίτι του, δέν τοῦ δίνει κάτι. Γίνεται δηλαδή κάτι τό ἀντίχριστο· τό "ὁ μέν πεινᾶ, ὁ δέ μεθύει"1461 πού δέν τό θέλει ὁ Χριστός καί τό καταδικάζει.. Ἔχουν ἀκόμα μερικοί ροῦχα καί μποροῦν νά περάσουν ὅπως-ὅπως μ᾿ αὐτά καί καθ᾿ ἥν στιγμήν ξέρουν, γιατί βλέπουν πώς ἄλλοι εἶναι ὁλόγυμνοι, αὐτοί χαλοῦν τόν κόσμο νά πάρουν ἀπ᾿ τούς πρώτους ἀπ᾿ τά ροῦχα πού μᾶς φέρνουν. Καί ἐκεῖνο πού νομίζω πώς ἀποτελεῖ τήν κορωνίδα τῆς ἔλλειψης ἀγάπης εἶναι ἡ ἀλληλοεκμετάλλευσις. Βλέπετε τί μαύρη ἀγορά γίνεται καί ᾿δῶ μέσα. Τί ντροπή!
..........Ἄλλο βαρύ ἐπίσης ἁμάρτημα, πού κάνουν ὄχι δυστυχῶς καί λίγοι ἀπό μᾶς, εἶναι καί ἡ αἰσχρολογία καί ἀνηθικότητες. Μέσ᾿ τοῦτον ἐδῶ τόν τόπο, πού δέν ξέρουμε ἀπό στιγμή σέ στιγμή τί μπορεῖ νά πάθωμε καί θά πρεπε ἑπομένως νά ζοῦμε μέ σωφροσύνη καί ἁγνότητα· καί ποτέ νά μή βγαίνῃ αἰσχρή κουβέντα ἀπ᾿ τό στόμα μας· δέν ξέρω τί παθαίνουν μερικοί ἀπό μᾶς· αἰσχρολογοῦν ἀδιάντροπα· κάνουν ἄπρεπες χειρονομίες· ἀκόμα δέ κι ἄλλα πιό βρωμερά πράγματα, πού ὅπως καταλαβαίνετε ἀπό σεβασμό στόν τόπο τοῦτο ἀποφεύγω νά κατονομάσω.
..........Ὕστερα, ὅπως καί ὅλοι μας καταλαβαίνουμε, καί τό λέμε μάλιστα στίς καθημερινές μας συζητήσεις, δέν ἔχομε μεταξύ μας ἀγάπη. Τό φιλάδελφο χριστιανικό πνεῦμα λείπει ὁλότελα ἀπό τούς περισσοτέρους μας. Ὁ ἕνας προσπαθεῖ νά βγάλει, ὅπως λέγει κι ὁ λόγος, τά μάτια τ᾿ ἄλλου. Ἀρρωσταίνει ὁ διπλανός μας, πού ἐδῶ ξέρομε πώς δέν ἔχομε οὔτε τή μάνα, οὔτε τή γυναῖκα, οὔτε κανά ἄλλον δικό μας νά μᾶς κοιτάζῃ, κι ὅμως δέν γυρίζομε νά τόν δοῦμε. Φέρνουν σ᾿ ἕναν ἐπισκεπτήριο, γιατί ἔτυχε τέλος πάντων νά ᾿χῃ τό δικό του σπίτι, καί ἐνῷ ὁ διπλανός του ξέρει πώς ποτέ δέν βλέπει τίποτα ὁ καϋμένος ἀπ᾿ τό σπίτι του, δέν τοῦ δίνει κάτι. Γίνεται δηλαδή κάτι τό ἀντίχριστο· τό "ὁ μέν πεινᾶ, ὁ δέ μεθύει"1461 πού δέν τό θέλει ὁ Χριστός καί τό καταδικάζει.. Ἔχουν ἀκόμα μερικοί ροῦχα καί μποροῦν νά περάσουν ὅπως-ὅπως μ᾿ αὐτά καί καθ᾿ ἥν στιγμήν ξέρουν, γιατί βλέπουν πώς ἄλλοι εἶναι ὁλόγυμνοι, αὐτοί χαλοῦν τόν κόσμο νά πάρουν ἀπ᾿ τούς πρώτους ἀπ᾿ τά ροῦχα πού μᾶς φέρνουν. Καί ἐκεῖνο πού νομίζω πώς ἀποτελεῖ τήν κορωνίδα τῆς ἔλλειψης ἀγάπης εἶναι ἡ ἀλληλοεκμετάλλευσις. Βλέπετε τί μαύρη ἀγορά γίνεται καί ᾿δῶ μέσα. Τί ντροπή!
..........Ἄλλο βαρύ ἐπίσης ἁμάρτημα, πού κάνουν ὄχι δυστυχῶς καί λίγοι ἀπό μᾶς, εἶναι καί ἡ αἰσχρολογία καί ἀνηθικότητες. Μέσ᾿ τοῦτον ἐδῶ τόν τόπο, πού δέν ξέρουμε ἀπό στιγμή σέ στιγμή τί μπορεῖ νά πάθωμε καί θά πρεπε ἑπομένως νά ζοῦμε μέ σωφροσύνη καί ἁγνότητα· καί ποτέ νά μή βγαίνῃ αἰσχρή κουβέντα ἀπ᾿ τό στόμα μας· δέν ξέρω τί παθαίνουν μερικοί ἀπό μᾶς· αἰσχρολογοῦν ἀδιάντροπα· κάνουν ἄπρεπες χειρονομίες· ἀκόμα δέ κι ἄλλα πιό βρωμερά πράγματα, πού ὅπως καταλαβαίνετε ἀπό σεβασμό στόν τόπο τοῦτο ἀποφεύγω νά κατονομάσω.
1461.Α΄ Κορ. ια΄, 21: "ὅς μέν πεινᾷ ὅς δέ μεθύει".
317
..........Ἰδίως δέ ἀπορῶ, μά τήν ἀλήθεια, γιά τή διαφθορά πολλῶν γυναικῶν πού ἔχουμε ἐδῶ. Οὔτε ὁ τόπος, οὔτε ὁ τρόπος τῆς ζωῆς τίς ἐμποδίζει. Λόγια διφορούμενα, πού ντρέπονται πολλοί ἄντρες νά βγάλουν ἀπ᾿ τό στόμα τους. Κουνήματα πορνικά. Διάφορα λανσαρίσματα ἀπ᾿ τά παράθυρα καί τίς πόρτες τῆς ἁμαρτωλῆς των σάρκας. Ἀλλοίμονο!
..........Καί τώρα ἐρχόμαστε καί στήν βλαστήμια. Πόσους πραγματικά ἀκοῦμε μέ ἀγανάκτησι νά βλαστημοῦν χωρίς καμμιά συστολή τά ὅσια καί ἱερά τῆς ἁγίας πίστης μας! Βαρύ καί φοβερό καί τοῦτο ἁμάρτημα! Γιατί ὁ βλάστημος βρίζει τόν Θεόν!. Ἐκεῖνον πού εἶναι ἀνάξιος καί νά τόν ἀτενίσῃ ἀκόμα!. Ἐκεῖνον πού τόν δημιούργησε, προνοεῖ γι᾿ αὐτόν σάν στοργικός πατέρας καί τοῦ χαρίζει τόσα ἀγαθά! Γιά σκεφθῆτε, ἀδελφοί. Μοῦ φαίνεται πώς δέν ὑπάρχει πιό μεγάλη ἀχαριστία ἀπ᾿ αὐτή.. Ἕνας ἄνθρωπος μᾶς κάνει πέντε παραδιῶν καλό καί τόν ἐκτιμοῦμε καί τόν εὐγνωμονοῦμε καί πάντα προσπαθοῦμε νά μή τόν δυσαρεστήσωμε. Κι ὁ βλάστημος! Σάν τό λυσσασμένο σκυλί δαγκάνει τό χέρι. Ἐκείνου πού καθημερινά χαρίζει σ᾿ αὐτόν τ᾿ ἀγαθά του. Ὑβρίζει ἕνα συνάνθρωπό του κανείς καί ντρέπεται ὕστερα νά τόν δῇ. Πολύ δέ περισσότερο δέν τολμᾶ νά τόν γυρέψῃ καί τίποτα. Καί ὁ βλάστημος ὑβρίζει τόν Χριστό καί δέν ντρέπεται. Δέν τρομάζει. Δέν φοβᾶται· πῶς θά παρουσιαστῇ μπροστά Του στήν ἄλλη ζωή; Καί τί θά πῇ γιά νά δικαιολογηθῇ;. Ἤ καί τάχα τόν ὑβρίζω ὄχι ἀπό ἀσέβεια καί περιφρόνησι, ἀλλά ἀπό κακιά συνήθεια. Μά στέκεται αὐτή ἡ δικαιολογία; Γιατί δέν προσπαθῇ νά κόψῃ τήν κακιά αὐτή συνήθεια πού γίνεται αἰτία νά κολαστῇ; Δέν μπορεῖ; Πῶς μπορεῖ καί κόβει μιά ἄλλη συνήθεια, τό τσιγάρο λ.χ. καί τό πιοτό ὅταν τοῦ πῇ ὁ γιατρός πώς θά πεθάνῃ ἐάν δέν τ᾿ ἀφήσῃ. Ὁ βλάστημος δέν μπορεῖ νά θεωρηθῇ εὐγενής καί πολιτισμένος ἄνθρωπος ἀφοῦ βλαστημώντας προσβάλλει ὅ,τι τόσοι οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι σέβονται καί εὐλαβοῦνται.
..........Γιά ἀκοῦστε καί τί γράφει τούτ᾿ ἐδῶ ἡ ταμπελίτσα τοῦ ἀντιβλασφημικοῦ συλλόγου: ".Ἡ βλασφημία δέν εἶναι ἀνδρεία οὔτε τόλμη οὔτε ἀξιοπρέπεια, ἀλλ᾿ εἶναι κατάπτωσις τοῦ θρησκευτικοῦ συναισθήματος, ἀγένεια, ἀμορφωσιά, χυδαιότης, ἀγριότης, καννιβαλισμός, ποταπότης. Διά τόν χριστιανόν εἶναι ἡ μεγαλύτερη ἁμαρτία. Συνένοχοι εἶναι καί ὅσοι χριστιανοί ἀκούουν ἀδιάφοροι τάς βλασφημίας, τοῦτο σημαίνει ὅτι δέν τούς κάμνει ἐντύπωσιν, τόσην τοὐλάχιστον, ὅσην, ὅταν τούς βλασφημοῦσαν τούς συγγενεῖς των. Ὁ Μωσαϊκός νόμος ἐτιμώρει μέ θάνατον διά λιθοβολισμοῦ. Τά πολιτισμένα κράτη ἐπιβάλλουν αὐστηροτάτας ποινάς. Ὁ 5999 ἑλληνικός νόμος τιμωρεῖ αὐστηρῶς τάς παραβάτας. Διαφωτίζετε - συμβουλεύετε - ἐν ἀνάγκῃ καταγγείλατε. Διά νά λείψῃ τό στῖγμα αὐτό τοῦ χριστιανικοῦ καί ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ".
..........Καί τώρα ἐρχόμαστε καί στήν βλαστήμια. Πόσους πραγματικά ἀκοῦμε μέ ἀγανάκτησι νά βλαστημοῦν χωρίς καμμιά συστολή τά ὅσια καί ἱερά τῆς ἁγίας πίστης μας! Βαρύ καί φοβερό καί τοῦτο ἁμάρτημα! Γιατί ὁ βλάστημος βρίζει τόν Θεόν!. Ἐκεῖνον πού εἶναι ἀνάξιος καί νά τόν ἀτενίσῃ ἀκόμα!. Ἐκεῖνον πού τόν δημιούργησε, προνοεῖ γι᾿ αὐτόν σάν στοργικός πατέρας καί τοῦ χαρίζει τόσα ἀγαθά! Γιά σκεφθῆτε, ἀδελφοί. Μοῦ φαίνεται πώς δέν ὑπάρχει πιό μεγάλη ἀχαριστία ἀπ᾿ αὐτή.. Ἕνας ἄνθρωπος μᾶς κάνει πέντε παραδιῶν καλό καί τόν ἐκτιμοῦμε καί τόν εὐγνωμονοῦμε καί πάντα προσπαθοῦμε νά μή τόν δυσαρεστήσωμε. Κι ὁ βλάστημος! Σάν τό λυσσασμένο σκυλί δαγκάνει τό χέρι. Ἐκείνου πού καθημερινά χαρίζει σ᾿ αὐτόν τ᾿ ἀγαθά του. Ὑβρίζει ἕνα συνάνθρωπό του κανείς καί ντρέπεται ὕστερα νά τόν δῇ. Πολύ δέ περισσότερο δέν τολμᾶ νά τόν γυρέψῃ καί τίποτα. Καί ὁ βλάστημος ὑβρίζει τόν Χριστό καί δέν ντρέπεται. Δέν τρομάζει. Δέν φοβᾶται· πῶς θά παρουσιαστῇ μπροστά Του στήν ἄλλη ζωή; Καί τί θά πῇ γιά νά δικαιολογηθῇ;. Ἤ καί τάχα τόν ὑβρίζω ὄχι ἀπό ἀσέβεια καί περιφρόνησι, ἀλλά ἀπό κακιά συνήθεια. Μά στέκεται αὐτή ἡ δικαιολογία; Γιατί δέν προσπαθῇ νά κόψῃ τήν κακιά αὐτή συνήθεια πού γίνεται αἰτία νά κολαστῇ; Δέν μπορεῖ; Πῶς μπορεῖ καί κόβει μιά ἄλλη συνήθεια, τό τσιγάρο λ.χ. καί τό πιοτό ὅταν τοῦ πῇ ὁ γιατρός πώς θά πεθάνῃ ἐάν δέν τ᾿ ἀφήσῃ. Ὁ βλάστημος δέν μπορεῖ νά θεωρηθῇ εὐγενής καί πολιτισμένος ἄνθρωπος ἀφοῦ βλαστημώντας προσβάλλει ὅ,τι τόσοι οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι σέβονται καί εὐλαβοῦνται.
..........Γιά ἀκοῦστε καί τί γράφει τούτ᾿ ἐδῶ ἡ ταμπελίτσα τοῦ ἀντιβλασφημικοῦ συλλόγου: ".Ἡ βλασφημία δέν εἶναι ἀνδρεία οὔτε τόλμη οὔτε ἀξιοπρέπεια, ἀλλ᾿ εἶναι κατάπτωσις τοῦ θρησκευτικοῦ συναισθήματος, ἀγένεια, ἀμορφωσιά, χυδαιότης, ἀγριότης, καννιβαλισμός, ποταπότης. Διά τόν χριστιανόν εἶναι ἡ μεγαλύτερη ἁμαρτία. Συνένοχοι εἶναι καί ὅσοι χριστιανοί ἀκούουν ἀδιάφοροι τάς βλασφημίας, τοῦτο σημαίνει ὅτι δέν τούς κάμνει ἐντύπωσιν, τόσην τοὐλάχιστον, ὅσην, ὅταν τούς βλασφημοῦσαν τούς συγγενεῖς των. Ὁ Μωσαϊκός νόμος ἐτιμώρει μέ θάνατον διά λιθοβολισμοῦ. Τά πολιτισμένα κράτη ἐπιβάλλουν αὐστηροτάτας ποινάς. Ὁ 5999 ἑλληνικός νόμος τιμωρεῖ αὐστηρῶς τάς παραβάτας. Διαφωτίζετε - συμβουλεύετε - ἐν ἀνάγκῃ καταγγείλατε. Διά νά λείψῃ τό στῖγμα αὐτό τοῦ χριστιανικοῦ καί ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ".
318
..........Παιδιά, κι ἄλλα μποροῦσα νά πῶ. Γιατί ἐκτός ἀπ᾿ αὐτά κι ἄλλα κακά δυστυχῶς ἔχομε. Μά δέν θέλω νά σᾶς κουράσω. [Ξέρετε πόσο καιρό τώρα ζῶ μαζί σας καί ὑποφέρω καί πονῶ ὅπως καί σεῖς. Καί αὐτό μ᾿ ἔχει συνδέσει μαζί σας. Σέ μερικούς μάλιστα ὁ σύνδεσμος αὐτός εἶναι καί πνευματικός. Καί γι᾿ αὐτό σᾶς ἄνοιξα τήν καρδιά μου καί σᾶς φανέρωσα τόν πόνο μου.]
..........Τελειώνοντας λέγω ὅ,τι καί στήν ἀρχή εἶπα. Ἡ ζωή μας ἐδῶ μέσα πρέπει νά εἶναι ἀγγελική. Αἱ περιστάσεις ἀπαιτοῦν νά εἴμαστε κοντά στόν Θεόν.. Ὅσοι ἀπό μᾶς δείχνουν θρησκευτική ἀδιαφορία, ἄς δείξουν στό μέλλον ζῆλο κι ἀγάπη γιά τή ἐκκλησία. Αὐτή εἶναι ἡ καλυτέρα μας παρηγοριά ἐδῶ μέσα. Ἐκεῖνοι πάλι πού δέν ἔχουν ἀγάπη καί δέν βοηθοῦν καί ἐνδιαφέρονται γιά τόν ἀδελφό τους, ἀλλά τοὐναντίον τόν περιφρονοῦν καί τόν ἐκμεταλλεύονται ἄς διορθωθοῦν. Γιατί "ὁ Θεός ἀγάπη ἐστί" καί χαρά, ἀποστρέφεται καί τιμωρεῖ τούς ἀσπλάγχνους καί σκληρούς καί ἐκμεταλλευτές ἀνθρώπους. Ἄν δέ καί κανείς ἀπό μᾶς αἰσχρολογεῖ ἤ κυλιέται μέσ᾿ τό βοῦρκο τῆς ἁμαρτίας ἄς μετανοήσῃ καί στό ἑξῆς ἄς ζήσῃ ζωή σώφρονη καί ἠθική.. Ἡ ἀνήθικη ζωή φέρνει τόν ἄνθρωπο πρόωρα στό σωματικό καί ψυχικό θάνατο.. Ὅσοι τέλος βλαστημοῦν, ἄς διαβάζουν κάθε μέρα τήν ταμπελίτσα αὐτή πού θά κρεμάσω ὕστερα σ᾿ ὅλους τούς θαλάμους, καί ἄς διορθωθοῦν.. Ὅλοι πρέπει νά διορθωθοῦμε.. Ἔτσι μονάχα θά μᾶς ἀγαπᾶ ὁ καλός Θεός καί θά μᾶς φυλάγῃ γερούς γιά νά γυρίσωμε στά σπιτάκια μας, κοντά στούς δικούς μας, πού μέ τόση λαχτάρα μᾶς περιμένουν» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 93-96).
..........Ὁ τζόγος καί τό χασίσι...«Στή λειτουργία ὁμίλησα. Καί μίλησα καί πάλι γιά τό φοβερό πάθος τοῦ τζόγου πού κυρίεψε ὅλους σχεδόν τούς κρατουμένους.
..........Παίζουν οἱ ζάμπλουτοι, μά ἔχουν ἐπί τέλους. Ἄν καί τό σωστό καί χριστιανικό εἶναι ὅ,τι τούς περισσεύει νά τό διαθέτουν στούς φτωχούς, πού ἔχουμε ἕνα σωρό ἀπ᾿ αὐτούς […] στό τέλος κάπου πού νά πιάνει μέρος. Ἐφ᾿ ὅσον εἶνε "οἰκονόμοι Θεοῦ".
..........Παίζουν καί οἱ φτωχοί πού δέν ἔχουν στόν ἥλιο μοίρα. Τοῦτοι βρίσκουν χρήματα πωλώντας τά ροῦχα καί τίς τροφές τους ἀκόμα, πού τίς οἶδε πῶς τίς οἰκονομοῦν οἱ δικοί τους!
..........Τρομερό ἐλάττωμα! Ἀρρώστια μεγάλη. Καί ἀρκετά μεταδοτική. Κάθε μέρα καί νέα θύματα ἔχει.
..........Καί οἱ φυλάκοι; Κάνουν τά κλειστά μάτια. Γιατί ἔχουν τή "μίζα" τους. Ἐδῶ πού θά πρεπε νά τ᾿ ἄνοιγαν καί νά τά εἶχαν ἑκατό…» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 77).
..........Τελειώνοντας λέγω ὅ,τι καί στήν ἀρχή εἶπα. Ἡ ζωή μας ἐδῶ μέσα πρέπει νά εἶναι ἀγγελική. Αἱ περιστάσεις ἀπαιτοῦν νά εἴμαστε κοντά στόν Θεόν.. Ὅσοι ἀπό μᾶς δείχνουν θρησκευτική ἀδιαφορία, ἄς δείξουν στό μέλλον ζῆλο κι ἀγάπη γιά τή ἐκκλησία. Αὐτή εἶναι ἡ καλυτέρα μας παρηγοριά ἐδῶ μέσα. Ἐκεῖνοι πάλι πού δέν ἔχουν ἀγάπη καί δέν βοηθοῦν καί ἐνδιαφέρονται γιά τόν ἀδελφό τους, ἀλλά τοὐναντίον τόν περιφρονοῦν καί τόν ἐκμεταλλεύονται ἄς διορθωθοῦν. Γιατί "ὁ Θεός ἀγάπη ἐστί" καί χαρά, ἀποστρέφεται καί τιμωρεῖ τούς ἀσπλάγχνους καί σκληρούς καί ἐκμεταλλευτές ἀνθρώπους. Ἄν δέ καί κανείς ἀπό μᾶς αἰσχρολογεῖ ἤ κυλιέται μέσ᾿ τό βοῦρκο τῆς ἁμαρτίας ἄς μετανοήσῃ καί στό ἑξῆς ἄς ζήσῃ ζωή σώφρονη καί ἠθική.. Ἡ ἀνήθικη ζωή φέρνει τόν ἄνθρωπο πρόωρα στό σωματικό καί ψυχικό θάνατο.. Ὅσοι τέλος βλαστημοῦν, ἄς διαβάζουν κάθε μέρα τήν ταμπελίτσα αὐτή πού θά κρεμάσω ὕστερα σ᾿ ὅλους τούς θαλάμους, καί ἄς διορθωθοῦν.. Ὅλοι πρέπει νά διορθωθοῦμε.. Ἔτσι μονάχα θά μᾶς ἀγαπᾶ ὁ καλός Θεός καί θά μᾶς φυλάγῃ γερούς γιά νά γυρίσωμε στά σπιτάκια μας, κοντά στούς δικούς μας, πού μέ τόση λαχτάρα μᾶς περιμένουν» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 93-96).
..........Ὁ τζόγος καί τό χασίσι...«Στή λειτουργία ὁμίλησα. Καί μίλησα καί πάλι γιά τό φοβερό πάθος τοῦ τζόγου πού κυρίεψε ὅλους σχεδόν τούς κρατουμένους.
..........Παίζουν οἱ ζάμπλουτοι, μά ἔχουν ἐπί τέλους. Ἄν καί τό σωστό καί χριστιανικό εἶναι ὅ,τι τούς περισσεύει νά τό διαθέτουν στούς φτωχούς, πού ἔχουμε ἕνα σωρό ἀπ᾿ αὐτούς […] στό τέλος κάπου πού νά πιάνει μέρος. Ἐφ᾿ ὅσον εἶνε "οἰκονόμοι Θεοῦ".
..........Παίζουν καί οἱ φτωχοί πού δέν ἔχουν στόν ἥλιο μοίρα. Τοῦτοι βρίσκουν χρήματα πωλώντας τά ροῦχα καί τίς τροφές τους ἀκόμα, πού τίς οἶδε πῶς τίς οἰκονομοῦν οἱ δικοί τους!
..........Τρομερό ἐλάττωμα! Ἀρρώστια μεγάλη. Καί ἀρκετά μεταδοτική. Κάθε μέρα καί νέα θύματα ἔχει.
..........Καί οἱ φυλάκοι; Κάνουν τά κλειστά μάτια. Γιατί ἔχουν τή "μίζα" τους. Ἐδῶ πού θά πρεπε νά τ᾿ ἄνοιγαν καί νά τά εἶχαν ἑκατό…» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 77).
319
..........«Πολλά θά δοῦμε καί θ᾿ἀκούσωμε ἀκόμα δῶ μέσα!
.........."Τό πρωΐ ἔπιασε ὁ διευθυντής ἐπ᾿ αὐτοφώρῳ μιά παρέα ἀπό τέσσερις νά τραβοῦν χασίς. Εἶχαν σκαρώσει οἱ μάγκες πολύ μαστορικά ἕνα λουλά καί καθισμένοι στό γύρω, μέσα σ᾿ ἕνα κελλάκι στό ἀναρρωτήριο, τραβοῦσαν".
..........Ὅταν τ᾿ἄκουσα μοῦ γεννήθηκε τό ἐρώτημα: πῶς μπαίνει τό χασίς μέσα ἀφοῦ ὁ θυρωρός ἐρευνᾶ μέ σχολαστικότητα ὅλα τά πράματα πού μπαίνουν καί βγαίνουν ἀκόμα ἀπ᾿ τό στρατόπεδο; Καί ρώτησα τόν ἴδιο τόν φουμαδόρο, πού εἶνε τώρα κλεισμένος μέ τούς συντρόφους του στό πειθαρχεῖο. "Θά στό πῶ π. ἡγούμενε, μοῦ εἶπε. Ξέρω πῶς δέ θά κάνῃς πουθενά λόγο. Νά: δίνομε κάτι χαμένα πράματα στούς φυλάκους καί μᾶς τό μπάζουν τό εὐλογημένο τό μαῦρο… Ἕνα δυό μονάχα ἀπ᾿ αὐτούς φοβόμαστε. Αὐτοί… σκυλιά μοναχά. Δέν εἶνε καλοί ἄνθρωποι.. Ἔπειτα οἱ ἄλλοι…" Λοιπόν;» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 63-64).
..........«Ἐπισκεπτήριο! Τό παρακολουθῶ ἀπό κοντά. Μάνες, γυναῖκες, ἀδελφές, φίλοι, γνωστοί. Κολλημένοι στά σύρματα. Ἡ συγκίνησι πού βλέπουν καί μιλοῦν μέ τούς δικούς των εἶνε ζωηρά ζωγραφισμένη στά πρόσωπά των. Μερικῶν μάλιστα μάτια στολίζονται κι ἀπό μαργαριτάρια. Μιλοῦν πολύ γρήγορα καί φοβισμένα. Ξέρουν καί ποῦ βρίσκονται. Ἀκόμα ξέρουν πώς δέ θά περάσουν παρά 10 λεφτά μόνο καί θ᾿ ἀκούσουν τή σφυρίχτρα τοῦ φύλακα, νά σημαίνῃ τή λῆξι τῆς συνομιλίας των.
..........Σέ μιά στιγμή παρατηρῶ νά κατεβαίνῃ τρεχάτος ὁ ἀρχιχασισοπότης τοῦ στρατοπέδου. Ὁ ἄνθρωπος πού παρέσυρε στό κουμάρι καί στό χασίς ἀρκετά παιδιά. Καί τό καυχιόταν μάλιστα μ᾿ ἀδιαντροπιά. Πλησιάζει ἕνα φύλακα. Κάτι τοῦ ψιθυρίζει στ᾿ αὐτί καί τοῦ βάζει καί στό χέρι ἕνα χαρτονόμισμα. Σέ λίγο τό μαγικό καλάθι πού κρατοῦσε κάποιος τοῦ ἴδιου φυράματος ἔξω βρισκόταν στά χέρια τοῦ χασισοπότου.
..........Εἶδα λοιπόν καί μέ τά μάτια μου πώς μπαίνουν τά καταραμένα ναρκωτικά στή φυλακή! Καί ὅμως αὐτός ὁ φύλακας, πού μπορεῖ καί μπόμπες ἀκόμα νά μπάσῃ μέσα, ὅταν τοῦ "πληρώσῃς δῶρα τήν δεξιάν" του κάνει αἰφνιδιαστικές ἐπιθέσεις τή νύχτα στούς θαλάμους γιά νά πιάσῃ τούς χαρτοπαῖχτες καί χασισοπότες. Ὄχι ὅμως γιά νά τούς τιμωρήσῃ παραδειγματικά· νά σταματήσῃ τούς παραστρατημένους στό γλύστρημά τους. Ἀλλά γιά νά τούς "ξεψαχνήσῃ" ὅπως λέγει κι ὁ ἴδιος» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 119).
.........."Τό πρωΐ ἔπιασε ὁ διευθυντής ἐπ᾿ αὐτοφώρῳ μιά παρέα ἀπό τέσσερις νά τραβοῦν χασίς. Εἶχαν σκαρώσει οἱ μάγκες πολύ μαστορικά ἕνα λουλά καί καθισμένοι στό γύρω, μέσα σ᾿ ἕνα κελλάκι στό ἀναρρωτήριο, τραβοῦσαν".
..........Ὅταν τ᾿ἄκουσα μοῦ γεννήθηκε τό ἐρώτημα: πῶς μπαίνει τό χασίς μέσα ἀφοῦ ὁ θυρωρός ἐρευνᾶ μέ σχολαστικότητα ὅλα τά πράματα πού μπαίνουν καί βγαίνουν ἀκόμα ἀπ᾿ τό στρατόπεδο; Καί ρώτησα τόν ἴδιο τόν φουμαδόρο, πού εἶνε τώρα κλεισμένος μέ τούς συντρόφους του στό πειθαρχεῖο. "Θά στό πῶ π. ἡγούμενε, μοῦ εἶπε. Ξέρω πῶς δέ θά κάνῃς πουθενά λόγο. Νά: δίνομε κάτι χαμένα πράματα στούς φυλάκους καί μᾶς τό μπάζουν τό εὐλογημένο τό μαῦρο… Ἕνα δυό μονάχα ἀπ᾿ αὐτούς φοβόμαστε. Αὐτοί… σκυλιά μοναχά. Δέν εἶνε καλοί ἄνθρωποι.. Ἔπειτα οἱ ἄλλοι…" Λοιπόν;» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 63-64).
..........«Ἐπισκεπτήριο! Τό παρακολουθῶ ἀπό κοντά. Μάνες, γυναῖκες, ἀδελφές, φίλοι, γνωστοί. Κολλημένοι στά σύρματα. Ἡ συγκίνησι πού βλέπουν καί μιλοῦν μέ τούς δικούς των εἶνε ζωηρά ζωγραφισμένη στά πρόσωπά των. Μερικῶν μάλιστα μάτια στολίζονται κι ἀπό μαργαριτάρια. Μιλοῦν πολύ γρήγορα καί φοβισμένα. Ξέρουν καί ποῦ βρίσκονται. Ἀκόμα ξέρουν πώς δέ θά περάσουν παρά 10 λεφτά μόνο καί θ᾿ ἀκούσουν τή σφυρίχτρα τοῦ φύλακα, νά σημαίνῃ τή λῆξι τῆς συνομιλίας των.
..........Σέ μιά στιγμή παρατηρῶ νά κατεβαίνῃ τρεχάτος ὁ ἀρχιχασισοπότης τοῦ στρατοπέδου. Ὁ ἄνθρωπος πού παρέσυρε στό κουμάρι καί στό χασίς ἀρκετά παιδιά. Καί τό καυχιόταν μάλιστα μ᾿ ἀδιαντροπιά. Πλησιάζει ἕνα φύλακα. Κάτι τοῦ ψιθυρίζει στ᾿ αὐτί καί τοῦ βάζει καί στό χέρι ἕνα χαρτονόμισμα. Σέ λίγο τό μαγικό καλάθι πού κρατοῦσε κάποιος τοῦ ἴδιου φυράματος ἔξω βρισκόταν στά χέρια τοῦ χασισοπότου.
..........Εἶδα λοιπόν καί μέ τά μάτια μου πώς μπαίνουν τά καταραμένα ναρκωτικά στή φυλακή! Καί ὅμως αὐτός ὁ φύλακας, πού μπορεῖ καί μπόμπες ἀκόμα νά μπάσῃ μέσα, ὅταν τοῦ "πληρώσῃς δῶρα τήν δεξιάν" του κάνει αἰφνιδιαστικές ἐπιθέσεις τή νύχτα στούς θαλάμους γιά νά πιάσῃ τούς χαρτοπαῖχτες καί χασισοπότες. Ὄχι ὅμως γιά νά τούς τιμωρήσῃ παραδειγματικά· νά σταματήσῃ τούς παραστρατημένους στό γλύστρημά τους. Ἀλλά γιά νά τούς "ξεψαχνήσῃ" ὅπως λέγει κι ὁ ἴδιος» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 119).
320
..........Φροντίδα ἀνήλικων παιδιῶν...«Μερικές τώρα μέρες περίσσεψαν τά δῶρα τῶν καλῶν φίλων. Καί ἕνα μέρος ἀπ᾿ αὐτά διαθέτομε στά ἀνήλικα, πού εἶνε κι ἀπ᾿ αὐτά πολλά, πού πληρώνουν διάφορες ἁμαρτίες. Σήμερα δέν ξέρω ὅμως γιατί τά κράτησαν ὅλη τή μέρα μαντρισμένα στό θάλαμό τους. Γι᾿ αὐτό ἀναγκάστηκα νά κατεβῶ νά κάνω ἐκεῖ τή διανομή.
..........Θεέ μου! Τί ντροπή γιά τό. Ἔθνος, τήν. Ἐκκλησία, γιά ὅλους μας! Δέκα ἐννιά παιδιά, 12 - 18 χρονῶν, μέ κάτι κουρελιασμένα ροῦχα· χωρίς παπούτσια· κοκκαλιάρικα σάν νά βγῆκαν τώρα δά ἀπ᾿ τό μνῆμα εἶνε πεσμένα σέ μιά σειρά πάνω στό βρώμικο τσιμέντο. Ἡ λέρα κι ἡ ψείρα, ἡ πεῖνα καί τ᾿ ἄλλα…, ἔχουν ἐξαφανίσει ἀπ᾿ τά δυστυχισμένα αὐτά πλασματάκια ὅ,τι πλούσια χάρισε τό ἀγαθό χέρι τοῦ Θεοῦ σ᾿ αὐτά: Τή δροσιά· τή χαρά· τή ζωή· τό χρῶμα· τό φωτεινό κ᾿ ἀγγελικό προσωπάκι.. Ἔχουν γίνει…
..........Κί ὅμως. Ποιός ξέρει ἄν ἀπ᾿ αὐτά τά παιδάκια δέν εἶνε καί παιδιά παλληκαριῶν πού ἔχυσαν πρόθυμα τό αἷμα των γιά τή κοινωνία αὐτή, γιά μᾶς ὅλους, πού τόσο ἄπονα καί σκληρά φερόμαστε στά παιδάκια, τά σπλάχνα τους!»
..........«Ὅλη τή νύχτα πετοῦσε στά μάτια μου τό χθεσινοβραδυνό δρᾶμα! Μόλις ἄνοιξαν, ἔξω καί κατ᾿ εὐθεῖαν στό 6. Ὅλοι παγωμένοι· μελανιασμένοι ἀπ᾿ τό κρύο. Προπάντων τά παιδιά! Τά δοντάκια τους χτυποῦν ἀπ᾿ τό κρύο. Κλαῖνε καί φωνάζουν. Σπαραξικάρδιο θέαμα!
..........Τά μαζεύω κοντά μου, ὅπως ἡ κλῶσσα τά ἀγαπημένα της πουλάκια. Ἀνοίγω τούς θησαυρούς τῶν καλῶν χριστιανῶν καί προσφέρω σ᾿ αὐτά ψωμάκι, φαγητό, γλυκίσματα. Καί ντύνω ἀκόμα τά πιό γυμνά ἀπ᾿ αὐτά. Στάθηκαν τυχερά βλέπετε σέ τοῦτο τοὐλάχιστον.. Ἔπεσαν στίς μέρες τῶν "παχέων ἀγελάδων"».
..........Σκόπελοι:..α) «Πάλι μᾶς ἦρτε ὁ ἱεροκήρυκας Ἁγ. Σοφίας π. Νικόλαος. Αὐτή τή φορά ὅμως γιά νά μέ πικράνῃ. "Δέν μπορῶ πιά, μοῦ ᾿πε, νά κάνω τίποτα γιά ᾿δῶ. Μέ κάλεσε ἡ Μητρόπολη καί μ᾿ ἀπαγόρεψε νά ξαναφέρνω πράματα γιατί λέγουν ἐσύ σάν κρατούμενος πού εἶσαι ὑφίστασαι τίς ἐπιδράσεις τοῦ προσωπικοῦ τῆς φυλακῆς καί δέν γίνεται δικαία ἡ διανομή".
..........Πικράθηκα πολύ! Καί στή λύπη μου αὐτή ἀπάνω τούς γράφω τό γράμμα τοῦτο:
..........Θεέ μου! Τί ντροπή γιά τό. Ἔθνος, τήν. Ἐκκλησία, γιά ὅλους μας! Δέκα ἐννιά παιδιά, 12 - 18 χρονῶν, μέ κάτι κουρελιασμένα ροῦχα· χωρίς παπούτσια· κοκκαλιάρικα σάν νά βγῆκαν τώρα δά ἀπ᾿ τό μνῆμα εἶνε πεσμένα σέ μιά σειρά πάνω στό βρώμικο τσιμέντο. Ἡ λέρα κι ἡ ψείρα, ἡ πεῖνα καί τ᾿ ἄλλα…, ἔχουν ἐξαφανίσει ἀπ᾿ τά δυστυχισμένα αὐτά πλασματάκια ὅ,τι πλούσια χάρισε τό ἀγαθό χέρι τοῦ Θεοῦ σ᾿ αὐτά: Τή δροσιά· τή χαρά· τή ζωή· τό χρῶμα· τό φωτεινό κ᾿ ἀγγελικό προσωπάκι.. Ἔχουν γίνει…
..........Κί ὅμως. Ποιός ξέρει ἄν ἀπ᾿ αὐτά τά παιδάκια δέν εἶνε καί παιδιά παλληκαριῶν πού ἔχυσαν πρόθυμα τό αἷμα των γιά τή κοινωνία αὐτή, γιά μᾶς ὅλους, πού τόσο ἄπονα καί σκληρά φερόμαστε στά παιδάκια, τά σπλάχνα τους!»
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 32).
..........«Ὅλη τή νύχτα πετοῦσε στά μάτια μου τό χθεσινοβραδυνό δρᾶμα! Μόλις ἄνοιξαν, ἔξω καί κατ᾿ εὐθεῖαν στό 6. Ὅλοι παγωμένοι· μελανιασμένοι ἀπ᾿ τό κρύο. Προπάντων τά παιδιά! Τά δοντάκια τους χτυποῦν ἀπ᾿ τό κρύο. Κλαῖνε καί φωνάζουν. Σπαραξικάρδιο θέαμα!
..........Τά μαζεύω κοντά μου, ὅπως ἡ κλῶσσα τά ἀγαπημένα της πουλάκια. Ἀνοίγω τούς θησαυρούς τῶν καλῶν χριστιανῶν καί προσφέρω σ᾿ αὐτά ψωμάκι, φαγητό, γλυκίσματα. Καί ντύνω ἀκόμα τά πιό γυμνά ἀπ᾿ αὐτά. Στάθηκαν τυχερά βλέπετε σέ τοῦτο τοὐλάχιστον.. Ἔπεσαν στίς μέρες τῶν "παχέων ἀγελάδων"».
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 102).
..........Σκόπελοι:..α) «Πάλι μᾶς ἦρτε ὁ ἱεροκήρυκας Ἁγ. Σοφίας π. Νικόλαος. Αὐτή τή φορά ὅμως γιά νά μέ πικράνῃ. "Δέν μπορῶ πιά, μοῦ ᾿πε, νά κάνω τίποτα γιά ᾿δῶ. Μέ κάλεσε ἡ Μητρόπολη καί μ᾿ ἀπαγόρεψε νά ξαναφέρνω πράματα γιατί λέγουν ἐσύ σάν κρατούμενος πού εἶσαι ὑφίστασαι τίς ἐπιδράσεις τοῦ προσωπικοῦ τῆς φυλακῆς καί δέν γίνεται δικαία ἡ διανομή".
..........Πικράθηκα πολύ! Καί στή λύπη μου αὐτή ἀπάνω τούς γράφω τό γράμμα τοῦτο:
321
Στρατόπεδον Π. Μελᾶ 15 Ὀκτωβρίου 1943.
Πρός
τόν Θεοφιλέστατονю. Ἐπίσκοπον. Ὁλύμπου
κ. Καλλίνικον
Ἱεράν Μητρόπολιν Θεσσαλονίκης
Ἐνταῦθα
Θεοφιλέστατε,Πρό τινος ὁ Πανοσ. ἱεροκήρυξ .Ἁγ. Σοφίας μετά τινων χριστιανῶν γυναικῶν ἔφερον εἰς τό στρατόπεδο μερικά τρόφιμα καί ἐνδύματα καί 908.500 δραχμάς διά τούς ἀπόρους κρατουμένους.
..........Ὁ κ. Διευθυντής μέ ἐκάλεσεν ὡς συνήθως καί μοῦ ἀνέθεσε τήν διανομήν τούτων, διότι ἀφ᾿ ἑνός μέν πολλοί τῶν ἀπόρων κρατουμένων ἀπουσιάζουν κατά τήν ἡμέραν, ἐργαζόμενοι ἀναγκαστικῶς εἰς διαφόρους γερμανικάς ἐργασίας καί τοῦ στρατοπέδου, ἀφ᾿ ἐτέρου δέ διότι γνωρίζει ὅτι, ὡς κληρικός καί μάλιστα ἱεροκήρυξ καί πνευματικός, ἔχω δέ καί πολύν καιρόν –11 μῆνας– ἐν τῷ στρατοπέδῳ γνωρίζω παντός ἄλλου καλύτερα τάς ἀνάγκας ἑνός ἑκάστου. Ἐπί πλέον δέ διότι εἶχε καί τήν γνώμην ὅτι θά ἐγίνετο ὅσον τό δυνατόν δικαιοτέρα ἡ διανομή τούτων.
..........Ὑπήκουσα καί ἀνέλαβα τήν ἐν λόγῳ διανομήν χωρίς κατ᾿ αὐτήν νά ὑποστῶμεν οὐδέ τήν ἐλαχίστην ἐπίδρασιν οὐδενός. Καί τοῦτο μαρτυροῦν αἱ καταστάσεις τῶν διανομῶν, ἅς ἀπέστειλα εἰς τόν Πανοσιολ. ἱεροκήρυκα.
..........Σήμερον ἦλθε καί πάλιν ὁ ἱεροκ. διά νά μοί εἴπῃ ὅμως ὅτι ἡ. Ἱερά Μητρόπολις τῷ ἀπηγόρευσε νά φέρῃ τά ἐνδύματα, ἅτινα ἔχει συλλέξει διά τούς πτωχούς τοῦ στρατοπέδου, διότι δέν γίνεται ὅπως πρέπει ἡ διανομή, καθ᾿ ὅσον ἐγώ, ὡς κρατούμενος, ὑπακούω εἰς τάς εἰσηγήσεις τοῦ προσωπικοῦ καί δή τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ στρατοπέδου καί δίδω μόνον εἰς ὅσους αὐτοί μοί ὑποδείξουν.
..........Τοῦτο, Θεοφιλέστατε, δέν ἀνταποκρίνεται πρός τήν ἀλήθειαν.. Ἡ Διεύθυνσις καθώς καί τό προσωπικόν τοῦ στρατοπέδου οὐδέποτε ἀναμετρῶνται εἰς τοιαύτης φύσεως ζητήματα.. Ἔχει ἀπ᾿ ἀρχῆς ἀναθέσει ἐν λευκῷ εἰς ἡμᾶς τούς κληρικούς τήν διανομήν τῶν διαφόρων εἰδῶν, ἅτινα φέρουσι εἰς τό στρατόπεδον διά τούς πτωχούς οἱ εὐσεβεῖς χριστιανοί.. Ἡμεῖς ἄλλωστε εἴμεθα κρατούμενοι, δέν ἐπαύσαμεν ὅμως καί νά εἴμεθα εὐσυνείδητοι κληρικοί καί νά ἐπιτελῶμεν παντοῦ καί πάντοτε ἐν φόβῳ Θεοῦ τό καθῆκον μας.
322
..........Κανείς δέν ἀδικεῖται, Θεοφιλέστατε, ἐκ τῶν διανομῶν τούτων. Ζῶμεν […] κρατουμένων, ἐξετάζομεν μετά πολλῆς ἀκριβείας καί ἀμεροληψίας τά κατ᾿ αὐτούς καί γνωρίζομεν καλῶς τάς ἀνάγκας ἑνός ἑκάστου. Μή λοιπόν, παρακαλοῦμεν, ὑποθέσετε ποτέ ὅτι ἤμεθα ὑφιστάμενοι τῆς ἐπιδράσεως τοῦ ἑνός καί τοῦ ἄλλου καταπατοῦμεν τήν συνείδησίν μας καί ἀδικοῦμεν τούς πτωχούς ἀδελφούς μας. Παρακαλοῦμεν θερμῶς παύσατε νά ἔχετε τήν γνώμην αὐτήν διότι ἀδικοῦνται κληρικοί, οἵτινες εὑρίσκονται ἐγκάθειρκτοι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ τοῦ πόνου καί τῆς ψυχικῆς ἀγωνίας μόνον καί μόνον διότι ἐπετέλεσαν πιστῶς τό καθῆκον αὐτῶν.
..........Ὅταν ὅμως καί παρά τήν ἐξήγησιν ταύτην ἐξακολουθῆτε νά πιστεύητε πώς εἶναι δυνατόν ἡμεῖς νά ἀδικοῦμεν τούς πτωχούς διά τόν ἕνα ἤ ἄλλον λόγον, παρακαλοῦμεν νά δεχθῆτε τήν διαβεβαίωσίν μας ὅτι εἴμεθα πρόθυμοι εἰς τό ἑξῆς νά μή ἀναμιγνυώμεθα εἰς τά ἐλέη, ἅτινα φέρουν διάφοροι κληρικοί καί χριστιανοί πολῖται διά τούς πτωχούς μας.
..........β) «Χιονίζει. Καί στό κελλάκι μας γίνεται μιά ἱεροτελεστία: Μοιράζομε στούς φτωχούς ἀδελφούς τά ἐσώρουχα καί τίς κάλτσες, πού μᾶς φέραν ὅπως τόσες τώρα φορές οἱ χριστιανές κυρίες τῆς ἀδελφότητας. Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος.
..........Μ᾿ ἔχουν ὅμως πρήξει τό πνευμόνι τά εὐλογημένα παιδιά. Εἶναι καμμιά ἑκατοστή κομμάτια τά ροῦχα καί μ᾿ αὐτά ἔχουν τήν ἀξίωσι νά ντυθοῦν ὅλοι μονομιᾶς. Κανένας δέν ἀναγνωρίζει τίς πιό ἀπόλυτες ἀνάγκες τοῦ ἄλλου. Ὁ καθένας θέλει καλά καί σώνει, ἔστω κι ἄν περνᾶ πρός τό παρόν μ᾿ αὐτά πού ἔχει, νά δώσω σ᾿ αὐτόν. Γιά τόν ἄλλον, πού εἶνε ὁλόγυμνος καί πουντιάζει, δέν νοιάζεται. Καί ἐπειδή δέν κάνω τό ἄδικο θέλημά του χολιάζει. Μερικοί μάλιστα ἀπ᾿ αὐτούς χαλοῦν τόν κόσμο ὑβρίζοντάς με καί κακολογώντας με. Ἄλλοι πάλι, πού καί τοῦτοι δυστυχῶς δέν εἶνε λίγοι, ἐπειδή δέν τούς δίνω γιά νά τό πωλήσουν ὅσο-ὅσο τήν ἴδια στιγμή καί νά κάνουν συρμαγιά γιά τό βραδυνό τζόγο τους, λέν μπροστά καί πίσω μου ὅσα σέρνει ἡ σκούπα» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 102).
..........Ὅταν ὅμως καί παρά τήν ἐξήγησιν ταύτην ἐξακολουθῆτε νά πιστεύητε πώς εἶναι δυνατόν ἡμεῖς νά ἀδικοῦμεν τούς πτωχούς διά τόν ἕνα ἤ ἄλλον λόγον, παρακαλοῦμεν νά δεχθῆτε τήν διαβεβαίωσίν μας ὅτι εἴμεθα πρόθυμοι εἰς τό ἑξῆς νά μή ἀναμιγνυώμεθα εἰς τά ἐλέη, ἅτινα φέρουν διάφοροι κληρικοί καί χριστιανοί πολῖται διά τούς πτωχούς μας.
Ἀσπάζομαι εὐλαβῶς τήν δεξιάν Σας
Μετά βαθυτάτου σεβασμοῦ
Ἀρχιμ. Δ. Χαραλάμπους»
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 78-80).
..........β) «Χιονίζει. Καί στό κελλάκι μας γίνεται μιά ἱεροτελεστία: Μοιράζομε στούς φτωχούς ἀδελφούς τά ἐσώρουχα καί τίς κάλτσες, πού μᾶς φέραν ὅπως τόσες τώρα φορές οἱ χριστιανές κυρίες τῆς ἀδελφότητας. Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος.
..........Μ᾿ ἔχουν ὅμως πρήξει τό πνευμόνι τά εὐλογημένα παιδιά. Εἶναι καμμιά ἑκατοστή κομμάτια τά ροῦχα καί μ᾿ αὐτά ἔχουν τήν ἀξίωσι νά ντυθοῦν ὅλοι μονομιᾶς. Κανένας δέν ἀναγνωρίζει τίς πιό ἀπόλυτες ἀνάγκες τοῦ ἄλλου. Ὁ καθένας θέλει καλά καί σώνει, ἔστω κι ἄν περνᾶ πρός τό παρόν μ᾿ αὐτά πού ἔχει, νά δώσω σ᾿ αὐτόν. Γιά τόν ἄλλον, πού εἶνε ὁλόγυμνος καί πουντιάζει, δέν νοιάζεται. Καί ἐπειδή δέν κάνω τό ἄδικο θέλημά του χολιάζει. Μερικοί μάλιστα ἀπ᾿ αὐτούς χαλοῦν τόν κόσμο ὑβρίζοντάς με καί κακολογώντας με. Ἄλλοι πάλι, πού καί τοῦτοι δυστυχῶς δέν εἶνε λίγοι, ἐπειδή δέν τούς δίνω γιά νά τό πωλήσουν ὅσο-ὅσο τήν ἴδια στιγμή καί νά κάνουν συρμαγιά γιά τό βραδυνό τζόγο τους, λέν μπροστά καί πίσω μου ὅσα σέρνει ἡ σκούπα» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 102).
323
..........γ) «Κεῖνο πού ἀπασχολεῖ σήμερα ὅλους σχεδόν τούς κρατουμένους εἶνε τό ζήτημα τοῦ στρατοπεδάρχου Σμίτς.
..........Τά Χριστούγεννα ἐπέτρεψε σέ κείνους πού εἶνε ἀπ᾿ ἐδῶ νά πᾶν στά σπίτια τους καί νά περάσουν τίς ἅγιες μέρες τοῦτες μέσα στούς δικούς των.. Ἐγγύησι γιά τό γυρισμό τους δεχόταν μονάχα τό λόγο τῆς τιμῆς των. Δυστυχῶς ὅμως ἕνας ἀπ᾿ αὐτούς δέν τήρησε τό λόγο του. Δέν ξαναγύρισε. Καί τώρα παύουν καί φυλακίζουν τό στρατοπεδάρχη. Πρᾶμα πού λυπεῖ ὅλους μας σχεδόν. Γιατί χάνουμε ἕναν ἄνθρωπο καλό.. Ἕναν πού ἔνοιωθε τόν πόνο μας καί ἔκανε κάθε τί πού μποροῦσε γιά νά τόν λιγοστέψῃ.
..........Ἦταν χριστιανός. Πίστευε βαθειά στόν Χριστό.. Ὄχι μόνο ἐρχόταν τακτικά στήν ἐκκλησία, ἀλλά καί στίς ὁμιλίες του μέ ὑπερηφάνεια τό μολογοῦσε. Σάν μικρό παιδάκι πέταγε ἀπό χαρά ὅταν μιά μέρα τοῦ δώρησα μιά εἰκόνα τοῦ Κυρίου μας.. Ἡ φιλανθρωπική κίνησις ἦταν πάντα ὑπό τή προστασία του τήν ἰδιαίτερη.. Ἡ μεγαλύτερη δέ χαρά πού δοκίμασε ἦταν, ὅπως ἔλεγε ὁ ἴδιος, ὅταν ἀποφυλακίζονταν κρατούμενοι. Καί ἡ μεγαλυτέρα του πάλι λύπη ἦταν ὅταν ἔβλεπε τήν κλούβα στήν πόρτα τοῦ στρατοπέδου.
..........Καί στοῦτον ἐδῶ τό καλό ἄνθρωπο, πού εἶναι πραγματικό φαινόμενο γιά τούς γερμανούς, ἔτσι φέρθηκε ἕνας ἀπό μᾶς.. Ἕνας γιατί 50 εἶχαν βγεῖ καί ἀπ᾿ αὐτούς οἱ περισσότεροι μέ 10 καί 15 χρόνια καί ὑπόδικοι ἀκόμα καί ὅλοι στάθηκαν στό λόγο τους. Αὐτός μονάχα καί χωρίς κανένα σοβαρό λόγο, δραπέτευσε. Καί δραπέτευσε ἐνῷ ἤξερε πώς θά καιγόταν ὁ εὐεργέτης του. Ἀκόμα δέ πώς τίς συνέπειες τῆς πράξεώς του θά τίς ὑποστοῦμε ἡμεῖς. Πῶς χαρακτηρίζεται ἡ πρᾶξι του αὐτή; ...» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 104).
Ὁ ἱερέας - "ἄγγελος παρήγορος".
α) «Ἡ νύχτα εἶνε ἀπ᾿ τόν καλό Θεό δοσμένη γιά νά ξεκουράζεται τό πλάσμα του. Σέ μᾶς, στό στρατόπεδο, συνέβη τό ἀντίθετο. Σηκωθήκαμε πιό κουρασμένοι ἀπ᾿ ὅ,τι πλαγιάσαμε. Ἄν καί ξέραμε… ἴσως καί γι᾿ αὐτό περισσότερο.
..........Νά ξέρῃς πώς τό πρωΐ θά ρθοῦν καί θά σ᾿ ἁρπάξουν γιά πάντα τόν ἄνθρωπο, μέ τόν ὁποῖον συνδέεσαι σφιχτά μέ πνευματικούς δεσμούς! Τί μαρτύριο!...
..........Εἴμαστε ἀπ᾿ τά μεσάνυχτα ὅλοι ξυπνητοί καί ὅμως κανένας δέν τολμᾶ ν᾿ ἀνοίξῃ κουβέντα.
..........Στίς 6 ἔρχεται ὁ ὑπαρχιφύλακας. Μᾶς ἀνοίγει. Πετιόμαστε ἀπάνω. Εἶνε τελείως σαστισμένος. "Τόση ὥρα τώρα προσπαθῶ, μᾶς λέγει, καί δέν τό καταφέρνω νά ξεκλειδώσω δίπλα. Καταλαβαίνει νομίζει κανείς καί ἡ κλειδαργιά τί
..........Τά Χριστούγεννα ἐπέτρεψε σέ κείνους πού εἶνε ἀπ᾿ ἐδῶ νά πᾶν στά σπίτια τους καί νά περάσουν τίς ἅγιες μέρες τοῦτες μέσα στούς δικούς των.. Ἐγγύησι γιά τό γυρισμό τους δεχόταν μονάχα τό λόγο τῆς τιμῆς των. Δυστυχῶς ὅμως ἕνας ἀπ᾿ αὐτούς δέν τήρησε τό λόγο του. Δέν ξαναγύρισε. Καί τώρα παύουν καί φυλακίζουν τό στρατοπεδάρχη. Πρᾶμα πού λυπεῖ ὅλους μας σχεδόν. Γιατί χάνουμε ἕναν ἄνθρωπο καλό.. Ἕναν πού ἔνοιωθε τόν πόνο μας καί ἔκανε κάθε τί πού μποροῦσε γιά νά τόν λιγοστέψῃ.
..........Ἦταν χριστιανός. Πίστευε βαθειά στόν Χριστό.. Ὄχι μόνο ἐρχόταν τακτικά στήν ἐκκλησία, ἀλλά καί στίς ὁμιλίες του μέ ὑπερηφάνεια τό μολογοῦσε. Σάν μικρό παιδάκι πέταγε ἀπό χαρά ὅταν μιά μέρα τοῦ δώρησα μιά εἰκόνα τοῦ Κυρίου μας.. Ἡ φιλανθρωπική κίνησις ἦταν πάντα ὑπό τή προστασία του τήν ἰδιαίτερη.. Ἡ μεγαλύτερη δέ χαρά πού δοκίμασε ἦταν, ὅπως ἔλεγε ὁ ἴδιος, ὅταν ἀποφυλακίζονταν κρατούμενοι. Καί ἡ μεγαλυτέρα του πάλι λύπη ἦταν ὅταν ἔβλεπε τήν κλούβα στήν πόρτα τοῦ στρατοπέδου.
..........Καί στοῦτον ἐδῶ τό καλό ἄνθρωπο, πού εἶναι πραγματικό φαινόμενο γιά τούς γερμανούς, ἔτσι φέρθηκε ἕνας ἀπό μᾶς.. Ἕνας γιατί 50 εἶχαν βγεῖ καί ἀπ᾿ αὐτούς οἱ περισσότεροι μέ 10 καί 15 χρόνια καί ὑπόδικοι ἀκόμα καί ὅλοι στάθηκαν στό λόγο τους. Αὐτός μονάχα καί χωρίς κανένα σοβαρό λόγο, δραπέτευσε. Καί δραπέτευσε ἐνῷ ἤξερε πώς θά καιγόταν ὁ εὐεργέτης του. Ἀκόμα δέ πώς τίς συνέπειες τῆς πράξεώς του θά τίς ὑποστοῦμε ἡμεῖς. Πῶς χαρακτηρίζεται ἡ πρᾶξι του αὐτή; ...» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 104).
Ὁ ἱερέας - "ἄγγελος παρήγορος".
α) «Ἡ νύχτα εἶνε ἀπ᾿ τόν καλό Θεό δοσμένη γιά νά ξεκουράζεται τό πλάσμα του. Σέ μᾶς, στό στρατόπεδο, συνέβη τό ἀντίθετο. Σηκωθήκαμε πιό κουρασμένοι ἀπ᾿ ὅ,τι πλαγιάσαμε. Ἄν καί ξέραμε… ἴσως καί γι᾿ αὐτό περισσότερο.
..........Νά ξέρῃς πώς τό πρωΐ θά ρθοῦν καί θά σ᾿ ἁρπάξουν γιά πάντα τόν ἄνθρωπο, μέ τόν ὁποῖον συνδέεσαι σφιχτά μέ πνευματικούς δεσμούς! Τί μαρτύριο!...
..........Εἴμαστε ἀπ᾿ τά μεσάνυχτα ὅλοι ξυπνητοί καί ὅμως κανένας δέν τολμᾶ ν᾿ ἀνοίξῃ κουβέντα.
..........Στίς 6 ἔρχεται ὁ ὑπαρχιφύλακας. Μᾶς ἀνοίγει. Πετιόμαστε ἀπάνω. Εἶνε τελείως σαστισμένος. "Τόση ὥρα τώρα προσπαθῶ, μᾶς λέγει, καί δέν τό καταφέρνω νά ξεκλειδώσω δίπλα. Καταλαβαίνει νομίζει κανείς καί ἡ κλειδαργιά τί
324
θά συμβῇ μέ τ᾿ ἄνοιγμά της καί ἀρνεῖται νά ὑποταχθῇ. Κι᾿ ὅμως πρέπει… Γιατί φέγγει λίγο;" Τ᾿ ἄργημα τοῦτο τοῦ ὑπαρχιφύλακα ἀνησύχησε τούς δολοφόνους. Διψοῦν οἱ τίγρεις αἷμα.. Καί καταφθάνει τρεχάτος ὁ ἀρχιφύλακας…
..........Ὕστερα ἀπ᾿ ὀλίγα λεπτά περνοῦν μπροστά ἀπ᾿ τό κελλί μας τρεῖς. Ὁ Γ. Δαβόπουλος, ὁ Γ. Παπαζής κι ὁ Ξάνθος. Ὁ πρῶτος παλληκάρι ἀπ᾿ τά σπάνια. Εἶχε ξομολογηθῆ πρίν ἀπό λίγες μέρες.. Ἡ ψυχή του ἦταν πλημμυρισμένη ἀπό ἀγάπη ἀληθινή πρός τήν θρησκεία καί τήν πατρίδα μας. Ἀλλά καί πρός τή ζωή. "Θέλω νά ζήσω" μοῦ ἐπανελάμβανε συχνά. Ὁ δεύτερος οἰκογενειάρχης καλός. Κι ὁ ἄλλος παλληκαράκι στόν ἄνθο τῆς ἡλικίας του. Τούς τραβοῦν πρός τά κάτω…
..........Ἡ ὥρα περνᾶ μά τά πράματα ὅλα δείχνουν πώς δέν θά σταματήσῃ ὡς ἐδῶ τό κακό. Ἀχόρταγο τό σαρκοφάγο θηρίο! Τά τρεχάματα κι οἱ ὕποπτες κινήσεις τό προδίνουν. Τούς βοηθοῦν τώρα καί οἱ πεταλάδες πού καταφθάνουν.
..........Ἄλλη παρτίδα 5 αὐτή τή φορά: ὁ Χ. Χατζηκωνσταντινίδης, ὡς 85 χρονῶν ἄνθρωπος, ὁ Μ. Χαραλαμπίδης, ὁ Γ. Σαναζίδης, ὁ Καραγιανίδης καί ὁ Κ. Ἀναστασιάδης.. Ὅλοι περασμένης ἡλικίας ἄνθρωποι ἀπ᾿ τό χωριό τῶν Γενιτσῶν. Ἅγιος Λουκᾶς. Περνοῦν κι αὐτοί μπροστά ἀπ᾿ τό κελλάκι μας, πού τόση ἀγάπη καί συμπάθεια τούς ἔδειξε καί δέν τολμοῦν οἱ κακόμοιροι νά ρίξουν μιά ματιά. Φοβοῦνται μή μᾶς κάνουν κακό. Γιατί ἀκόμα οἱ ἀγριάνθρωποι γκεσταπίτες τούς βιάζουν.
..........Καί σάν νά μή φθάναν αὐτοί παίρνουν τελευταῖο κι ἀπ᾿ τό ἀναρρωτήριο ἕνα γέρο ἄρρωστο, τόν Κούλα.
..........Μένομε κλεισμένοι στό κελλί. Φορῶ τό ἐπιτραχήλι καί ψάλλω χαμηλόφωνα τή νεκρώσιμη ἀκολουθία. Δάκρυα κυλοῦν ἄφθονα ἀπ᾿ τά μάτια ὅλων μας.. Ἔλεγα τό "Δι᾿ εὐχῶν.." κι ἀκούστηκε ριπή πολυβόλου.
..........Μετά καί οἱ χαριστικές…
..........Ὅταν ἀργότερα εἶδα κάποιον, πού παρεβρισκόταν ὅταν τούς βάζαν στή κλούβα, μοῦ πε: ".Ὅλοι ἦταν λυπημένοι βαθειά. Δέν εἶχαν ὅμως χάσει οὔτε τήν ψυχραιμία, οὔτε τό θάρρος των. Μιλοῦσαν μέ δάκρυα γιά τίς γυναῖκες καί τά παιδιά των.. Ὅταν δέ τούς ἀνεβάσαν στήν κλούβα πρίν ξεκινήσῃ ὅλοι μέ μιά φωνή φωνάξαν: «Παιδιά, πεθαίνομε γιά τήν. Ἑλλάδα μας…»".
..........Ἀπόγεμα: Τό κακό δέν ξεθύμανε φαίνεται ἀκόμα…
..........Μιά φήμη, πού κάνει νά παγώνῃ τό αἷμα στίς φλέβες ὅλων μας, λέγει πώς δέκα ἑφτά ἀκόμα μεγάλοι λάκκοι περιμένουν μ᾿ ἀνοιχτό τό στόμα νά χάψουν πολλούς ἀπό μᾶς. Κάνει λόγο γιά σειρά μεγάλων ἐκτελέσεων μέ 300 καί 400 θύματα!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 85-87).
..........Ὕστερα ἀπ᾿ ὀλίγα λεπτά περνοῦν μπροστά ἀπ᾿ τό κελλί μας τρεῖς. Ὁ Γ. Δαβόπουλος, ὁ Γ. Παπαζής κι ὁ Ξάνθος. Ὁ πρῶτος παλληκάρι ἀπ᾿ τά σπάνια. Εἶχε ξομολογηθῆ πρίν ἀπό λίγες μέρες.. Ἡ ψυχή του ἦταν πλημμυρισμένη ἀπό ἀγάπη ἀληθινή πρός τήν θρησκεία καί τήν πατρίδα μας. Ἀλλά καί πρός τή ζωή. "Θέλω νά ζήσω" μοῦ ἐπανελάμβανε συχνά. Ὁ δεύτερος οἰκογενειάρχης καλός. Κι ὁ ἄλλος παλληκαράκι στόν ἄνθο τῆς ἡλικίας του. Τούς τραβοῦν πρός τά κάτω…
..........Ἡ ὥρα περνᾶ μά τά πράματα ὅλα δείχνουν πώς δέν θά σταματήσῃ ὡς ἐδῶ τό κακό. Ἀχόρταγο τό σαρκοφάγο θηρίο! Τά τρεχάματα κι οἱ ὕποπτες κινήσεις τό προδίνουν. Τούς βοηθοῦν τώρα καί οἱ πεταλάδες πού καταφθάνουν.
..........Ἄλλη παρτίδα 5 αὐτή τή φορά: ὁ Χ. Χατζηκωνσταντινίδης, ὡς 85 χρονῶν ἄνθρωπος, ὁ Μ. Χαραλαμπίδης, ὁ Γ. Σαναζίδης, ὁ Καραγιανίδης καί ὁ Κ. Ἀναστασιάδης.. Ὅλοι περασμένης ἡλικίας ἄνθρωποι ἀπ᾿ τό χωριό τῶν Γενιτσῶν. Ἅγιος Λουκᾶς. Περνοῦν κι αὐτοί μπροστά ἀπ᾿ τό κελλάκι μας, πού τόση ἀγάπη καί συμπάθεια τούς ἔδειξε καί δέν τολμοῦν οἱ κακόμοιροι νά ρίξουν μιά ματιά. Φοβοῦνται μή μᾶς κάνουν κακό. Γιατί ἀκόμα οἱ ἀγριάνθρωποι γκεσταπίτες τούς βιάζουν.
..........Καί σάν νά μή φθάναν αὐτοί παίρνουν τελευταῖο κι ἀπ᾿ τό ἀναρρωτήριο ἕνα γέρο ἄρρωστο, τόν Κούλα.
..........Μένομε κλεισμένοι στό κελλί. Φορῶ τό ἐπιτραχήλι καί ψάλλω χαμηλόφωνα τή νεκρώσιμη ἀκολουθία. Δάκρυα κυλοῦν ἄφθονα ἀπ᾿ τά μάτια ὅλων μας.. Ἔλεγα τό "Δι᾿ εὐχῶν.." κι ἀκούστηκε ριπή πολυβόλου.
..........Μετά καί οἱ χαριστικές…
..........Ὅταν ἀργότερα εἶδα κάποιον, πού παρεβρισκόταν ὅταν τούς βάζαν στή κλούβα, μοῦ πε: ".Ὅλοι ἦταν λυπημένοι βαθειά. Δέν εἶχαν ὅμως χάσει οὔτε τήν ψυχραιμία, οὔτε τό θάρρος των. Μιλοῦσαν μέ δάκρυα γιά τίς γυναῖκες καί τά παιδιά των.. Ὅταν δέ τούς ἀνεβάσαν στήν κλούβα πρίν ξεκινήσῃ ὅλοι μέ μιά φωνή φωνάξαν: «Παιδιά, πεθαίνομε γιά τήν. Ἑλλάδα μας…»".
..........Ἀπόγεμα: Τό κακό δέν ξεθύμανε φαίνεται ἀκόμα…
..........Μιά φήμη, πού κάνει νά παγώνῃ τό αἷμα στίς φλέβες ὅλων μας, λέγει πώς δέκα ἑφτά ἀκόμα μεγάλοι λάκκοι περιμένουν μ᾿ ἀνοιχτό τό στόμα νά χάψουν πολλούς ἀπό μᾶς. Κάνει λόγο γιά σειρά μεγάλων ἐκτελέσεων μέ 300 καί 400 θύματα!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 85-87).
325
..........β).«Ἄρχισαν οἱ προετοιμασίες γιά τή μετάληψι τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων. Ἀπ᾿ τό πρωΐ σήμερα προσήρχοντο στήν ἐξομολόγησι. Οἱ πιό πολλοί μαζί μέ τίς ἁμαρτίες μοῦ διηγοῦνται καί τά πάθια τους ἀπ᾿ τούς Γερμανούς.
..........Ἕνας διηγεῖται μέ δάκρυα πώς τοὔ καψαν τό σπίτι καί ἔμεινε ἡ οἰκογένειά του μέσ᾿ τό δρόμο. Ἄλλος πώς τοῦ σκότωσαν τούς συγγενεῖς του. Αὐτός μάλιστα διηγεῖται πώς ἀφοῦ σκότωσαν τόν ἡγούμενο τοῦ μοναστηριοῦ τ᾿ ἁγίου Διονυσίου στόν. Ὄλυμπο, ὕστερα ἔβαλαν φωτιά καί τόν ἔκαψαν κι ὅλα.. Ἄλλος πάλι πώς μπῆκαν οἱ κακοῦργοι σπίτι τους μέ τή πρόφασι πώς θά κάναν ἔρευνα καί ἅρπαξαν ὅλα τά χρυσαφικά τους. Καί ὅλοι σχεδόν μιλοῦν γιά τά βασανιστήρια καί τίς ὠμότητες τῶν κατακτητῶν. Βασανιστήρια καί ὠμότητες πού οὔτε ἴσως καί στίς πιό σκοτεινές ἀκόμα ἐποχές τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας δέν γινόταν. Καί γώ μέ λύπη τούς λέγω: Αὐτό εἶνε, παιδιά μου, τό κατάντημα τοῦ ἀνθρώπου, πού ἀπομακρύνεται ἀπ᾿ τόν Θεόν!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 99).
..........Ἡ ἐντολή ἀπό τήν. Ὑπεραγία Θεοτόκο...«21 Μαρτίου 1944. Μέ περισσότερες πιθανότητες ἀλήθειας κυκλοφορεῖ καί πάλι σήμερα ἡ πληροφορία πώς θά μᾶς μεταφέρουν στή Γερμανία. Προσθέτουν μάλιστα οἱ ἄνθρωποι τῶν γραφείων πώς ἡ διεύθυνσι ἐνεργεῖ νά γλυτώσῃ μερικούς.. Ἐξωδίκως δέ ἔμαθα πώς λογαριάζουν καί μένα μαζί μ᾿ αὐτούς. Γι᾿ αὐτό ἔκανα τοῦτο τό γράμμα στόν διευθυντή:
.........."Ἔμαθα πώς καταβάλετε προσπάθειες, μαζί μέ μερικούς ἄλλους, νά ἐξαιρεθῶ καί γώ ἀπ᾿ τήν ἀποστολή στήν Γερμανία. Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ γιά τήν ἀγάπη καί τό ἐνδιαφέρον σας πού πιστεύσατέ με μέ συγκινεῖ πολύ. Μά ἐπιτρέψατέ με νά σᾶς παρακαλέσω νά μή κάνετε τίποτε γιά μένα. Θέλω παντοῦ νά εἶμαι μαζί μέ τούς ἀνθρώπους τούτους, πού πνευματικοί δεσμοί καί ὁ κοινός ἀκόμα πόνος μέ συνδέουν. Θέλω ὥς τέλος νά μένω καί νά ἐξυπηρετήσω τούς χριστιανούς, πού ἔγιναν τώρα ἐδῶ δικοί μου χριστιανοί, δικά μου παιδιά.. Ἴσως καί κεῖ πού θά μᾶς πᾶνε νά τούς φανῶ χρήσιμος. Ἄλλωστε τί θά ποῦν οἱ χριστιανοί αὐτοί ὅταν δοῦν τόν ἱερέα καί μάλιστα ἐμένα πού δέν ἔχω οὔτε γυναῖκα, οὔτε παιδιά, παρά μονάχα τόν Χριστόν, νά τούς ἐγκαταλείπω στίς πιό δύσκολες ὧρες των γιά νά σώσω τό τομάρι μου; Δέν θά μέ σταματήσουν γιά νά μοῦ ποῦν: «Ποῦ πᾶν, πάτερ, ἐκεῖνα πού μᾶς ἔλεγες γιά τήν ἀγάπη, τήν αὐτοθυσία, τήν… τήν…».
..........Ὄχι! Δέν θέλω. Ἄς πάθω ὅ,τι καί οἱ ἀδελφοί…".
..........Πρέπει γιά νά ᾿μαι μπροστά στόν Παντογνώστη ἐν τάξει νά μή κρύψω πώς στήν ἐπιμονή μου αὐτή ἔπαιξε ρόλο σπουδαῖο καί τοῦτο τό ὄνειρο:. Ἐδῶ καί
..........Ἕνας διηγεῖται μέ δάκρυα πώς τοὔ καψαν τό σπίτι καί ἔμεινε ἡ οἰκογένειά του μέσ᾿ τό δρόμο. Ἄλλος πώς τοῦ σκότωσαν τούς συγγενεῖς του. Αὐτός μάλιστα διηγεῖται πώς ἀφοῦ σκότωσαν τόν ἡγούμενο τοῦ μοναστηριοῦ τ᾿ ἁγίου Διονυσίου στόν. Ὄλυμπο, ὕστερα ἔβαλαν φωτιά καί τόν ἔκαψαν κι ὅλα.. Ἄλλος πάλι πώς μπῆκαν οἱ κακοῦργοι σπίτι τους μέ τή πρόφασι πώς θά κάναν ἔρευνα καί ἅρπαξαν ὅλα τά χρυσαφικά τους. Καί ὅλοι σχεδόν μιλοῦν γιά τά βασανιστήρια καί τίς ὠμότητες τῶν κατακτητῶν. Βασανιστήρια καί ὠμότητες πού οὔτε ἴσως καί στίς πιό σκοτεινές ἀκόμα ἐποχές τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας δέν γινόταν. Καί γώ μέ λύπη τούς λέγω: Αὐτό εἶνε, παιδιά μου, τό κατάντημα τοῦ ἀνθρώπου, πού ἀπομακρύνεται ἀπ᾿ τόν Θεόν!» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 99).
..........Ἡ ἐντολή ἀπό τήν. Ὑπεραγία Θεοτόκο...«21 Μαρτίου 1944. Μέ περισσότερες πιθανότητες ἀλήθειας κυκλοφορεῖ καί πάλι σήμερα ἡ πληροφορία πώς θά μᾶς μεταφέρουν στή Γερμανία. Προσθέτουν μάλιστα οἱ ἄνθρωποι τῶν γραφείων πώς ἡ διεύθυνσι ἐνεργεῖ νά γλυτώσῃ μερικούς.. Ἐξωδίκως δέ ἔμαθα πώς λογαριάζουν καί μένα μαζί μ᾿ αὐτούς. Γι᾿ αὐτό ἔκανα τοῦτο τό γράμμα στόν διευθυντή:
.........."Ἔμαθα πώς καταβάλετε προσπάθειες, μαζί μέ μερικούς ἄλλους, νά ἐξαιρεθῶ καί γώ ἀπ᾿ τήν ἀποστολή στήν Γερμανία. Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ γιά τήν ἀγάπη καί τό ἐνδιαφέρον σας πού πιστεύσατέ με μέ συγκινεῖ πολύ. Μά ἐπιτρέψατέ με νά σᾶς παρακαλέσω νά μή κάνετε τίποτε γιά μένα. Θέλω παντοῦ νά εἶμαι μαζί μέ τούς ἀνθρώπους τούτους, πού πνευματικοί δεσμοί καί ὁ κοινός ἀκόμα πόνος μέ συνδέουν. Θέλω ὥς τέλος νά μένω καί νά ἐξυπηρετήσω τούς χριστιανούς, πού ἔγιναν τώρα ἐδῶ δικοί μου χριστιανοί, δικά μου παιδιά.. Ἴσως καί κεῖ πού θά μᾶς πᾶνε νά τούς φανῶ χρήσιμος. Ἄλλωστε τί θά ποῦν οἱ χριστιανοί αὐτοί ὅταν δοῦν τόν ἱερέα καί μάλιστα ἐμένα πού δέν ἔχω οὔτε γυναῖκα, οὔτε παιδιά, παρά μονάχα τόν Χριστόν, νά τούς ἐγκαταλείπω στίς πιό δύσκολες ὧρες των γιά νά σώσω τό τομάρι μου; Δέν θά μέ σταματήσουν γιά νά μοῦ ποῦν: «Ποῦ πᾶν, πάτερ, ἐκεῖνα πού μᾶς ἔλεγες γιά τήν ἀγάπη, τήν αὐτοθυσία, τήν… τήν…».
..........Ὄχι! Δέν θέλω. Ἄς πάθω ὅ,τι καί οἱ ἀδελφοί…".
..........Πρέπει γιά νά ᾿μαι μπροστά στόν Παντογνώστη ἐν τάξει νά μή κρύψω πώς στήν ἐπιμονή μου αὐτή ἔπαιξε ρόλο σπουδαῖο καί τοῦτο τό ὄνειρο:. Ἐδῶ καί
326
κάμποσες μέρες εἶδα πώς εἴμουνα γονατιστός, φορτωμένος μέσ᾿ ἕνα ἄσπρο σακκούλι τά ροῦχα μου, μπροστά στήν εἰκόνα τῆς Παναγίας.. Ἔκλαιγα καί τῆς ἔλεγα. Νέα πάλι περιπέτεια! Λυπήσου μας Μητέρα σπλαγχνική τοῦ Σωτῆρα μας. Κι ἡ Παναγία ἀνοιγόκλεισε γιά μιά στιγμή τά μάτια της καί εἶπε: "Κι ὅμως! Πρέπει νά πᾶς μαζί γιά ν᾿ ἀπευθύνῃς σ᾿ αὐτούς λόγους παρηγοριᾶς".
..........Ξύπνησα! Μά τά λόγια αὐτά ἀκόμα βοΐζουν μεσ᾿ τά αὐτιά μου…» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 137-138).
Ἡ μεταφορά στήν Γερμανία.
α) «22 Μαρτίου 1944. Μέρες συγκινήσεων καί δακρύων!. Ἔμαθαν οἱ δικοί καί φίλοι πώς θά μᾶς πάρουν ἀπό κοντά τους. Θά μᾶς τραβήξουν μακρυά πολύ μακρυά ἀπ᾿ τήν ἀγαπημένη πατρίδα. Θά μᾶς πᾶν ἐκεῖ πού πέφτουν ἀπ᾿ τόν οὐρανό τόνοι βόμβες δικαίας τιμωρίας καί φοβοῦνται γιά τήν ζωή μας. Λησμονοῦν ὅτι "οἶδεν Κύριος εὐσεβεῖς ἐκ πειρασμοῦ ρύεσθαι": πῶς γνωρίζει καί μπορεῖ ὁ καλός Θεός ὅπου δήποτε κι ἄν βρίσκονται τά παιδιά του νά τά φυλάξῃ, νά τά σώσῃ. Δέν τό δειξε τοῦτο χίλιες φορές; Ὁ Δανιήλ στό λάκκο τῶν λεόντων· οἱ τρεῖς παίδες στήν κάμινο τοῦ Ναβουχοδονόσορα· ὁ προφήτης. Ἠλίας στά χέρια τῆς λέαινας. Ἰεζάβελ. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος "ἐν κόποις περισσοτέρως ἐν φυλακαῖς περισσοτέρως, ἐν πληγαῖς ὑπερβαλλόντως, ἐν θανάτοις πολλάκις" (Β΄ Κορ. ια΄, 23). Καί μόλα ταῦτα τόσοι καί τόσοι ἄλλοι ἅγιοι πού βρεθῆκαν σέ παρόμοιες καταστάσεις καί ὅμως δέν ἔπαθε κανείς ἀπ᾿ αὐτούς τίποτε.
..........Ἦρταν ἔτσι λυπημένα κι ἀπαρηγόρητα καί μερικά παιδάκια τῶν Κατηχητικῶν Σχολείων. "Ἀλήθεια, πάτερ, θά σᾶς πάρουν ἀπ᾿ ἐδῶ;.. Καί δῶ; Καί κεῖ πού θά σᾶς πᾶν…". Λέν τά λογάκια αὐτά καί τά ματάκια τους βουρκώνουν. Ἕτοιμα ν᾿ ἀναλυθοῦν σέ δάκρυα ἄν δέν τά προλάμβανα. "Καί σεῖς παιδιά μου, τά παιδιά τοῦ Χριστοῦ, λυπᾶστε; Κάνετε ὅ,τι καί "οἱ μή ἔχοντες ἐλπίδα;" Καί ποῦ πᾶν τότε ὅσα ἀκούσατε στό Κατηχητικό γιά τήν Πρόνοια καί προστασία τοῦ Θεοῦ; Παντοῦ, παιδιά μου, ὁ καλός Θεός ὅταν τόν πιστεύωμε καί τόν ἀγαποῦμε μᾶς προστατεύει. Μονάχα ὅπως εἶστε ἀκόμα ἀθῶα νά παρακαλῆτε τόν Θεόν νά εἰρηνέψῃ τόν κόσμο γιά νά λήξουν ὅλα τοῦτα τά βάσανα.
.........."Τί ποιεῖτε, λοιπόν, κλαίοντες καί συνθρύπτοντές μου τήν καρδίαν; ἐγώ γάρ οὐ μόνον .. δεθῆναι, ἀλλά καί ἀποθανεῖν… ἑτοίμως ἔχω ὑπέρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ"1462.
…
..........Ξύπνησα! Μά τά λόγια αὐτά ἀκόμα βοΐζουν μεσ᾿ τά αὐτιά μου…» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 137-138).
Ἡ μεταφορά στήν Γερμανία.
α) «22 Μαρτίου 1944. Μέρες συγκινήσεων καί δακρύων!. Ἔμαθαν οἱ δικοί καί φίλοι πώς θά μᾶς πάρουν ἀπό κοντά τους. Θά μᾶς τραβήξουν μακρυά πολύ μακρυά ἀπ᾿ τήν ἀγαπημένη πατρίδα. Θά μᾶς πᾶν ἐκεῖ πού πέφτουν ἀπ᾿ τόν οὐρανό τόνοι βόμβες δικαίας τιμωρίας καί φοβοῦνται γιά τήν ζωή μας. Λησμονοῦν ὅτι "οἶδεν Κύριος εὐσεβεῖς ἐκ πειρασμοῦ ρύεσθαι": πῶς γνωρίζει καί μπορεῖ ὁ καλός Θεός ὅπου δήποτε κι ἄν βρίσκονται τά παιδιά του νά τά φυλάξῃ, νά τά σώσῃ. Δέν τό δειξε τοῦτο χίλιες φορές; Ὁ Δανιήλ στό λάκκο τῶν λεόντων· οἱ τρεῖς παίδες στήν κάμινο τοῦ Ναβουχοδονόσορα· ὁ προφήτης. Ἠλίας στά χέρια τῆς λέαινας. Ἰεζάβελ. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος "ἐν κόποις περισσοτέρως ἐν φυλακαῖς περισσοτέρως, ἐν πληγαῖς ὑπερβαλλόντως, ἐν θανάτοις πολλάκις" (Β΄ Κορ. ια΄, 23). Καί μόλα ταῦτα τόσοι καί τόσοι ἄλλοι ἅγιοι πού βρεθῆκαν σέ παρόμοιες καταστάσεις καί ὅμως δέν ἔπαθε κανείς ἀπ᾿ αὐτούς τίποτε.
..........Ἦρταν ἔτσι λυπημένα κι ἀπαρηγόρητα καί μερικά παιδάκια τῶν Κατηχητικῶν Σχολείων. "Ἀλήθεια, πάτερ, θά σᾶς πάρουν ἀπ᾿ ἐδῶ;.. Καί δῶ; Καί κεῖ πού θά σᾶς πᾶν…". Λέν τά λογάκια αὐτά καί τά ματάκια τους βουρκώνουν. Ἕτοιμα ν᾿ ἀναλυθοῦν σέ δάκρυα ἄν δέν τά προλάμβανα. "Καί σεῖς παιδιά μου, τά παιδιά τοῦ Χριστοῦ, λυπᾶστε; Κάνετε ὅ,τι καί "οἱ μή ἔχοντες ἐλπίδα;" Καί ποῦ πᾶν τότε ὅσα ἀκούσατε στό Κατηχητικό γιά τήν Πρόνοια καί προστασία τοῦ Θεοῦ; Παντοῦ, παιδιά μου, ὁ καλός Θεός ὅταν τόν πιστεύωμε καί τόν ἀγαποῦμε μᾶς προστατεύει. Μονάχα ὅπως εἶστε ἀκόμα ἀθῶα νά παρακαλῆτε τόν Θεόν νά εἰρηνέψῃ τόν κόσμο γιά νά λήξουν ὅλα τοῦτα τά βάσανα.
.........."Τί ποιεῖτε, λοιπόν, κλαίοντες καί συνθρύπτοντές μου τήν καρδίαν; ἐγώ γάρ οὐ μόνον .. δεθῆναι, ἀλλά καί ἀποθανεῖν… ἑτοίμως ἔχω ὑπέρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ"1462.
…
1462.Πράξ. κα΄, 12.
327
.........."Οἱ κατάδικοι!.." φωνάζει. Διαβάζει ὀνόματα. Μέ τά πρῶτα καί τό δικό μου. "Λοιπόν, Διονύσιε, πᾶν τά ψέμματα" λέγω καί ἀρχίζω τίς προετοιμασίες. Μέσα σέ λίγη ὥρα ἦταν ὅλα ἕτοιμα. Κι ὕστερα ἀρχίζει ἡ διανομή: 220 ψωμιά, ἀρκετό σχοινί, τῆς Ε.Ο.Χ.Α. 100 τσιγάρα τοῦ. Ἑλλην. Ἐρυθ. Σταυροῦ. 100 ὀκάδες σύκα καί 75 ζεύγη κάλτσες, πού τήν τελευταία στιγμή μᾶς φέρνει πολύ συγκινημένη ἡ κ. Ρηάδου. Καί τέλος ὅ,τι βρισκόταν στό κελλί. Ἔγινε γενικό ξεπούλημα.
..........Κάτω στήν εἴσοδο τό τί γίνεται εἶνε ἄλλο πρᾶμα. Φωνές, κλάμματα, πατιρντί. Δέ θέλω καθόλου νά σταθῶ κατ᾿ ἐκεῖ. Δέν ἀφήνω οὔτε τούς δικούς μου νά μέ γυρέψουν. Προσευχή μονάχα τούς παραγγέλνω καί οὔτε δάκρυα, οὔτε ἀνοησίες.
..........Τή νύχτα τήν περνῶ γράφοντας εὐχαριστήρια γράμματα σέ κείνους, πού καθ᾿ ὅλο αὐτό τό διάστημα τῆς παραμονῆς μας στό στρατόπεδο, μᾶς ἀγαποῦσαν τόσο, πού ὅπως ἔλεγε καί ὁ μακάριος Παῦλος γιά τούς χριστιανούς του, "εἰ δυνατόν τούς ὀφθαλμούς ὑμῶν ἐξορύξαντες ἐδώκατέ μοι". Σταθῆκαν πλάϊ μας ἄγγελοι παρήγοροι κι ἐνισχυταί. Καί ζητῶ νά χωμε συνοδούς μας στό δρόμο αὐτοῦ τοῦ μαρτυρίου τίς πρός Θεόν εὐχές των.
..........Σημειώνω καί γιά τήν τάξι τή φιλανθρωπική κίνησι καί τοῦ τελευταίου μῆνα μας στή Θεσσαλονίκη, ἴσως καί στή ζωή…» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 138-139, 143).
..........β) «1 Ἀπριλίου 1944. Νύχτα χωρίς ὕπνο. Ἡ ὥρα 3½ καί ἀρχίζει ἡ κίνησις. Πρέπει νά ἑτοιμαζόμαστε. Προσεύχομαι.. Ἔχω κατάντικρύ μου καί τόν. Ἰησοῦν προσευχόμενον κατά τή νύχτα τῆς Παραδόσεως στόν κῆπο Γεθσημανῆς καί τή "Γλυκοφιλοῦσα": "Τήν πᾶσαν ἐλπίδα μου εἰς σέ ἀνατίθημι, Μήτηρ τοῦ Θεοῦ, φύλαξόν με ὑπό τήν σκέπην σου". Στίς 4 μᾶς ἀνοίγουν.. Ἡ αὐλή ἔχει γεμίσει ἀπό κλοῦβες. Πού μέ τό βουγκηχτό καί τούς προβολεῖς των, σάν δυό φοβερά μάτια, μοιάζουν μέ μεγαθήρια. Βιάζονται. Δέ θέλουν νά τούς πάρῃ ἡμέρα. "Πᾶς γάρ ὁ φαῦλα πράσσων μισεῖ τό φῶς καί οὐκ ἔρχεται πρός τό φῶς, ἵνα μή ἐλεγχθῇ τά ἔργα αὐτοῦ"1463. Ἀμέσως δυό-δυό σειρά καί φόρτωμα μ᾿ ὀνομαστικό κατάλογο. Μή μένη κανείς καί ζημιώσουν. Κάνουν καί τά καλά τους νά μᾶς δείξουν ὅλη τους τήν … εὐγένεια. Καί κατεβάζουν σέ μερικούς κατακεφαληές.
..........Γρήγορα ἄκουσα τ᾿ ὄνομά μου.. Ἔχω στήν πλάτη ἕνα ἄσπρο σακκούλι μέ δυό ἀλλαξιές ροῦχα. Βλέποντάς με οἱ στρατιῶτες, πού θά μᾶς συνώδευαν, γελοῦν. Κι ὅμως οἱ ἀνόητοι θά ᾿πρεπε νά κλαῖν… Ὅταν ἔτσι γέμισαν ἀρκετά αὐτοκίνητα
..........Κάτω στήν εἴσοδο τό τί γίνεται εἶνε ἄλλο πρᾶμα. Φωνές, κλάμματα, πατιρντί. Δέ θέλω καθόλου νά σταθῶ κατ᾿ ἐκεῖ. Δέν ἀφήνω οὔτε τούς δικούς μου νά μέ γυρέψουν. Προσευχή μονάχα τούς παραγγέλνω καί οὔτε δάκρυα, οὔτε ἀνοησίες.
..........Τή νύχτα τήν περνῶ γράφοντας εὐχαριστήρια γράμματα σέ κείνους, πού καθ᾿ ὅλο αὐτό τό διάστημα τῆς παραμονῆς μας στό στρατόπεδο, μᾶς ἀγαποῦσαν τόσο, πού ὅπως ἔλεγε καί ὁ μακάριος Παῦλος γιά τούς χριστιανούς του, "εἰ δυνατόν τούς ὀφθαλμούς ὑμῶν ἐξορύξαντες ἐδώκατέ μοι". Σταθῆκαν πλάϊ μας ἄγγελοι παρήγοροι κι ἐνισχυταί. Καί ζητῶ νά χωμε συνοδούς μας στό δρόμο αὐτοῦ τοῦ μαρτυρίου τίς πρός Θεόν εὐχές των.
..........Σημειώνω καί γιά τήν τάξι τή φιλανθρωπική κίνησι καί τοῦ τελευταίου μῆνα μας στή Θεσσαλονίκη, ἴσως καί στή ζωή…» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 138-139, 143).
..........β) «1 Ἀπριλίου 1944. Νύχτα χωρίς ὕπνο. Ἡ ὥρα 3½ καί ἀρχίζει ἡ κίνησις. Πρέπει νά ἑτοιμαζόμαστε. Προσεύχομαι.. Ἔχω κατάντικρύ μου καί τόν. Ἰησοῦν προσευχόμενον κατά τή νύχτα τῆς Παραδόσεως στόν κῆπο Γεθσημανῆς καί τή "Γλυκοφιλοῦσα": "Τήν πᾶσαν ἐλπίδα μου εἰς σέ ἀνατίθημι, Μήτηρ τοῦ Θεοῦ, φύλαξόν με ὑπό τήν σκέπην σου". Στίς 4 μᾶς ἀνοίγουν.. Ἡ αὐλή ἔχει γεμίσει ἀπό κλοῦβες. Πού μέ τό βουγκηχτό καί τούς προβολεῖς των, σάν δυό φοβερά μάτια, μοιάζουν μέ μεγαθήρια. Βιάζονται. Δέ θέλουν νά τούς πάρῃ ἡμέρα. "Πᾶς γάρ ὁ φαῦλα πράσσων μισεῖ τό φῶς καί οὐκ ἔρχεται πρός τό φῶς, ἵνα μή ἐλεγχθῇ τά ἔργα αὐτοῦ"1463. Ἀμέσως δυό-δυό σειρά καί φόρτωμα μ᾿ ὀνομαστικό κατάλογο. Μή μένη κανείς καί ζημιώσουν. Κάνουν καί τά καλά τους νά μᾶς δείξουν ὅλη τους τήν … εὐγένεια. Καί κατεβάζουν σέ μερικούς κατακεφαληές.
..........Γρήγορα ἄκουσα τ᾿ ὄνομά μου.. Ἔχω στήν πλάτη ἕνα ἄσπρο σακκούλι μέ δυό ἀλλαξιές ροῦχα. Βλέποντάς με οἱ στρατιῶτες, πού θά μᾶς συνώδευαν, γελοῦν. Κι ὅμως οἱ ἀνόητοι θά ᾿πρεπε νά κλαῖν… Ὅταν ἔτσι γέμισαν ἀρκετά αὐτοκίνητα
1463.Ἰωάνν. γ΄, 20.
328
καί πῆραν τίς θέσεις των οἱ φρουροί δόθηκε τό σύνθημα τοῦ ξεκινήματος. Δέν ἔχει φέξει ἀκόμα καλά κι ὅμως ποῦ τάχει πάρει ὁ κόσμος χαμπάρι κι ἔχει πλημμυρίσει τούς δρόμους; Μά οἱ γερμανοί δέν χαμπαρίζουν ἀπό τίποτα. Τρέχουν μέ ἰλιγγιώδη ταχύτητα, πού βλέπομε μονάχα ἕνα μαῦρο πρᾶμα νά φεύγῃ πρός τήν ἀντίθετή μας κατεύθυνσι.. Ἔτσι ἴσαμε νά γυρίσωμε νά δοῦμε βρεθήκαμε δίπλα στά βαγόνια: "ἄνδρες 25· ἴπποι 10". Ἡμεῖς οὔτε λίγοι οὔτε πολλοί βρεθήκαμε 40 μέ τούς μπόγους μας. Σταθήκαμε δέ καί τυχεροί.. Ἦτανε τό βαγόνι ἀπ᾿ ἄλευρα καί ὅπου ἀκουμπούσαμε γινόμαστε ἄσπροι. "Πῶς τά κατάφερες, π. Ἡγούμενε, μοῦ λέγει κάποιος ἀστεϊζόμενος, ἀπό κόρακας μονομιᾶς νά μεταβληθῇς σέ γλάρο;" "Διά τῆς μαγικῆς ράβδου τῶν Γερμανῶν, τ᾿ ἀπαντῶ καί γώ, γίνονται ὅλα τοῦτα τά θάματα".
..........Τή φόρτωσι ἀκολουθεῖ ἡ "ἀσφάλεια". Σίγουρο μαντάλωμα τῆς πόρτας. Συρματοπλέγματα στά δυό μικρά παραθυράκια. Καί τήν δουλειά αὐτή τή παρακολουθεῖ προσωπικά καί τήν ἐλέγχει ἕνας στραβομούτρης γκεσταπίτης, πού ὅλο καί καμαρώνει τό πέταλο πού ἔχει κρεμασμένο στό λαιμό, σάν τόν πιστό χριστιανό πού καμαρώνει δίκαια τό φυλαχτό του, τό σταυρό τοῦ Κυρίου στά στήθια του.
.........."Καί τώρα, λέγει ἕνας, ποῦ θά κατουρᾶμε; Καί νερό;" "Ψύλλοι στ᾿ ἄχυρο γυρεύουν καί σύ καϊμένε", τ᾿ ἀπαντᾶ ἕνας ἀπ᾿ τή γωνιά πού λυπημένος ὅλο κουνᾶ τό κεφάλι του.. Ἔτσι… καλοταχτοποιημένοι στά βαγόνια μείναμε ὥς τίς 9 τή νύχτα.
..........2 Ἀπριλίου 1944. Ἀλλοῦ τό κεφάλι· ἀλλοῦ ἡ μέση· κι ἀλλοῦ τά πόδια! Πρέπει νά χῃς τό σῶμα τοῦ φειδιοῦ γιά νά ἡσυχάσῃς λιγάκι. Καί ἄν σ᾿ ἀφήνουν κιόλα οἱ φωνές: "Πρόσεχε, βρέ, μέ πατᾶς. Τράβα λίγο τά πόδια σου ἀπ᾿ τό στομάχι μου… Δέν προσέχεις καθόλου βρέ σύ; … Τά βρωμοπόδαρά σου τά ᾿φερες μέσ τή μύτη μου…". Αὐτά ὅμως ὅλα ἀφοροῦν ἡμᾶς. Καθόλου τούς γερμανούς. Γι᾿ αὐτό καί τό πρωΐ μᾶς βρίσκει στά σύνορα. Σύνορα! λόγος εἶνε καί λέγεται. Ὅλα τά ᾿χουν ἰσοπεδώσει οἱ γερμανοί. Δημιουργοῦν τή "Νέα Εὐρώπη".
..........Τό μεσημέρι ἦρτε καί πέρασε κιόλα. Καί ἡμεῖς μάταια ἔχομε ἑτοιμάσει τίς καραβάνες καί τά κουτάλια γιά τό ζεστό φαγί, πού εἶπε ὁ διευθυντής πώς θά μᾶς δίνουν κάθε μέρα… "Εἰ χωλῷ παροικήσῃς…". Τόσο καιρό τώρα κι αὐτός μαζί τους…
..........Τί μέρη εἶνε πού περνοῦμε; Μήπως μποροῦμε νά καταλάβουμε; Βλέπομε Γερμανούς, Βουλγάρους, Σέρβους. Λέν πώς εἶνε κομμάτι ἀπ᾿ τή Σερβία, πού πέταξαν οἱ καταχτητές της στή Βουλγαρία, γιά τή "συμβολή της στήν νίκη τοῦ ἄξονος!..."
..........3 Ἀπριλίου 1944. Ξημερωθήκαμε ἐδῶ. Ποῦ; Μέσ᾿ τόν κάμπο. Κοντά σ᾿ ἕνα φυλάκιο. Πρωΐ-πρωΐ μᾶς βγάζουν ἔξω. "Θά γίνῃ κοντρόλ!" Τά πόστα γύρω μας τά
..........Τή φόρτωσι ἀκολουθεῖ ἡ "ἀσφάλεια". Σίγουρο μαντάλωμα τῆς πόρτας. Συρματοπλέγματα στά δυό μικρά παραθυράκια. Καί τήν δουλειά αὐτή τή παρακολουθεῖ προσωπικά καί τήν ἐλέγχει ἕνας στραβομούτρης γκεσταπίτης, πού ὅλο καί καμαρώνει τό πέταλο πού ἔχει κρεμασμένο στό λαιμό, σάν τόν πιστό χριστιανό πού καμαρώνει δίκαια τό φυλαχτό του, τό σταυρό τοῦ Κυρίου στά στήθια του.
.........."Καί τώρα, λέγει ἕνας, ποῦ θά κατουρᾶμε; Καί νερό;" "Ψύλλοι στ᾿ ἄχυρο γυρεύουν καί σύ καϊμένε", τ᾿ ἀπαντᾶ ἕνας ἀπ᾿ τή γωνιά πού λυπημένος ὅλο κουνᾶ τό κεφάλι του.. Ἔτσι… καλοταχτοποιημένοι στά βαγόνια μείναμε ὥς τίς 9 τή νύχτα.
..........2 Ἀπριλίου 1944. Ἀλλοῦ τό κεφάλι· ἀλλοῦ ἡ μέση· κι ἀλλοῦ τά πόδια! Πρέπει νά χῃς τό σῶμα τοῦ φειδιοῦ γιά νά ἡσυχάσῃς λιγάκι. Καί ἄν σ᾿ ἀφήνουν κιόλα οἱ φωνές: "Πρόσεχε, βρέ, μέ πατᾶς. Τράβα λίγο τά πόδια σου ἀπ᾿ τό στομάχι μου… Δέν προσέχεις καθόλου βρέ σύ; … Τά βρωμοπόδαρά σου τά ᾿φερες μέσ τή μύτη μου…". Αὐτά ὅμως ὅλα ἀφοροῦν ἡμᾶς. Καθόλου τούς γερμανούς. Γι᾿ αὐτό καί τό πρωΐ μᾶς βρίσκει στά σύνορα. Σύνορα! λόγος εἶνε καί λέγεται. Ὅλα τά ᾿χουν ἰσοπεδώσει οἱ γερμανοί. Δημιουργοῦν τή "Νέα Εὐρώπη".
..........Τό μεσημέρι ἦρτε καί πέρασε κιόλα. Καί ἡμεῖς μάταια ἔχομε ἑτοιμάσει τίς καραβάνες καί τά κουτάλια γιά τό ζεστό φαγί, πού εἶπε ὁ διευθυντής πώς θά μᾶς δίνουν κάθε μέρα… "Εἰ χωλῷ παροικήσῃς…". Τόσο καιρό τώρα κι αὐτός μαζί τους…
..........Τί μέρη εἶνε πού περνοῦμε; Μήπως μποροῦμε νά καταλάβουμε; Βλέπομε Γερμανούς, Βουλγάρους, Σέρβους. Λέν πώς εἶνε κομμάτι ἀπ᾿ τή Σερβία, πού πέταξαν οἱ καταχτητές της στή Βουλγαρία, γιά τή "συμβολή της στήν νίκη τοῦ ἄξονος!..."
..........3 Ἀπριλίου 1944. Ξημερωθήκαμε ἐδῶ. Ποῦ; Μέσ᾿ τόν κάμπο. Κοντά σ᾿ ἕνα φυλάκιο. Πρωΐ-πρωΐ μᾶς βγάζουν ἔξω. "Θά γίνῃ κοντρόλ!" Τά πόστα γύρω μας τά
329
.........."κρατοῦν οἱ φρουροί μέ τό χέρι στή σκανδάλη τοῦ πολυβόλου. Καί μόλα ταῦτα φοβοῦνται ἀκόμα. ".Ὅλοι, γυρίζει καί φωνάζει, μέ τό πολυβόλο κι αὐτός στό χέρι, κάποιος δικός μας, πού κάνει χωρίς νά ξέρῃ καθόλου γερμανικά, τόν διερμηνέα, μπροστά στό βαγόνι σας καί γονατιστοί!... Γιά κυττάξτε ἀντίκρυ… Σταυροί… τάφοι… Προσέξτε λοιπόν καλά. Ὅποιος κουνήσει…".
..........Τό κοντρόλ ἔδειξε πώς εἴμαστε "γκούτις". Ἐν τούτοις γίνονται αὐστηρότερα τά μέτρα τῆς ἀσφαλείας. Ἀπαγορεύεται νά δῇ καί νά μιλήσῃ κανείς ἔξω κι ἀπ᾿ αὐτό τό παραθυράκι ἀκόμα. Ὅποιον πιάσουν θά ἐκτελῆται ἐπί τόπου. Τά χαύτουν ὅμως αὐτά τά δικά μας τά τσακάλια;. Ὅπου σταματᾶ τό τραῖνο βγάζαν, σάν χελῶνες, τά κεφάλια τους φωνάζοντας: "Παρτιζάν, παρτιζάν!" Πιστεύουν, πώς θά πάρῃ εἴδησι ὁ μεγάλος σέρβος παρτιζάνος καί θά τρέξῃ πρός ἀπελευθέρωσί μας. Μερικοί ἀκόμα καλομαθημένοι ἀπ᾿ τά κουτιά τοῦ Δ.Ε.Σταυροῦ –περιμένουν ὡς ξένοι ὑπήκοοι πάντα κουτιά– φρονοῦν πώς θά μπορῇ ἔτσι ὁ Δ.Ε..Σταυρός νά μᾶς παρακολουθῇ κατά πόδας, γιά νά μᾶς δώσῃ ὅπου σταματήσωμε τό κουτί.
..........Κι οἱ γερμανοί δέν ἐκτελοῦν μέν τούς παραβάτες, ὅπως ἐσάλπισε ὁ μέγας διερμηνέας, πυροβολοῦν ὅμως ἄσχημα. Πετοῦν τόσες δά πετράρες καί ὅποιον πάρουν…
..........5 Ἀπριλίου 1944.. Ἔτσι βασανισμένα καί ταλαιπωρημένα περνοῦμε πεδιάδες καί βουνά καί ποτάμια καί χωριά καί πόλεις. Φτάνομε στό Βελιγράδι. Τελεία ἀπογοήτευσις. Διάψευσις ὅλων τῶν ἐλπίδων. Οὔτε τά στρατεύματα τοῦ Τίτου, οὔτε τά κουτιά τοῦ Δ.Ε.Σ., οὔτε κι αὐτό ἀκόμα τό ζεστό φαγητό τοῦ καλῶς πληροφορημένου διευθυντῆ!
..........Ἐδῶ ἀκοῦμε μονάχα. Δέ βλέπομε τίποτα. Δέ τολμᾶ κανείς νά προβάλῃ πιά στό παραθυράκι.. Ὅλο καί περισσότερο ἀγριώνουν οἱ φρουροί. Κι ὅσο μυρίζονται πώς κάτι ἔχομε ἀκόμα γιά τσίμπημα τόσο καί πιό αὐστηροί γίνονται.
..........Ἐδῶ γίνεται καί τό ξεμπαρκάρισμα τῶν ὑποδίκων. Φωνάζει ὁ διερμηνέας τά ὀνόματα κι ὅσοι τ᾿ ἀκοῦν λέν τό παρών καί βγαίνουν.. Ἡ πρώτη φωνή, ἀπαισία φωνή.. Ἡ ἄλλη γλυκειά καί λυπητερή. Λέγει πολλά… Στήν πρᾶξι τούτη –μήπως δέν παίζεται θέατρο;– τ᾿ ἀστεῖο εἶνε πώς ὁ διερμηνέας ἐνῷ εἶνε ἕλληνας, καί μάλιστα ὑπαξιωματικός τοῦ ναυτικοῦ, γερμανοφέρνει. Προφέρνει "γερμανιστί" τά ὀνόματα. Τόν Καλλιγέρη λ.χ. τόν φωνάζει Καλοκέρι…, τόν Λίτσο Λῦκο καί πολλά τέτοια…
..........Δέν εἴμαστε ἀλήθεια γιά γέλια καί γιά κλάματα μαζί;
..........Τό κοντρόλ ἔδειξε πώς εἴμαστε "γκούτις". Ἐν τούτοις γίνονται αὐστηρότερα τά μέτρα τῆς ἀσφαλείας. Ἀπαγορεύεται νά δῇ καί νά μιλήσῃ κανείς ἔξω κι ἀπ᾿ αὐτό τό παραθυράκι ἀκόμα. Ὅποιον πιάσουν θά ἐκτελῆται ἐπί τόπου. Τά χαύτουν ὅμως αὐτά τά δικά μας τά τσακάλια;. Ὅπου σταματᾶ τό τραῖνο βγάζαν, σάν χελῶνες, τά κεφάλια τους φωνάζοντας: "Παρτιζάν, παρτιζάν!" Πιστεύουν, πώς θά πάρῃ εἴδησι ὁ μεγάλος σέρβος παρτιζάνος καί θά τρέξῃ πρός ἀπελευθέρωσί μας. Μερικοί ἀκόμα καλομαθημένοι ἀπ᾿ τά κουτιά τοῦ Δ.Ε.Σταυροῦ –περιμένουν ὡς ξένοι ὑπήκοοι πάντα κουτιά– φρονοῦν πώς θά μπορῇ ἔτσι ὁ Δ.Ε..Σταυρός νά μᾶς παρακολουθῇ κατά πόδας, γιά νά μᾶς δώσῃ ὅπου σταματήσωμε τό κουτί.
..........Κι οἱ γερμανοί δέν ἐκτελοῦν μέν τούς παραβάτες, ὅπως ἐσάλπισε ὁ μέγας διερμηνέας, πυροβολοῦν ὅμως ἄσχημα. Πετοῦν τόσες δά πετράρες καί ὅποιον πάρουν…
..........5 Ἀπριλίου 1944.. Ἔτσι βασανισμένα καί ταλαιπωρημένα περνοῦμε πεδιάδες καί βουνά καί ποτάμια καί χωριά καί πόλεις. Φτάνομε στό Βελιγράδι. Τελεία ἀπογοήτευσις. Διάψευσις ὅλων τῶν ἐλπίδων. Οὔτε τά στρατεύματα τοῦ Τίτου, οὔτε τά κουτιά τοῦ Δ.Ε.Σ., οὔτε κι αὐτό ἀκόμα τό ζεστό φαγητό τοῦ καλῶς πληροφορημένου διευθυντῆ!
..........Ἐδῶ ἀκοῦμε μονάχα. Δέ βλέπομε τίποτα. Δέ τολμᾶ κανείς νά προβάλῃ πιά στό παραθυράκι.. Ὅλο καί περισσότερο ἀγριώνουν οἱ φρουροί. Κι ὅσο μυρίζονται πώς κάτι ἔχομε ἀκόμα γιά τσίμπημα τόσο καί πιό αὐστηροί γίνονται.
..........Ἐδῶ γίνεται καί τό ξεμπαρκάρισμα τῶν ὑποδίκων. Φωνάζει ὁ διερμηνέας τά ὀνόματα κι ὅσοι τ᾿ ἀκοῦν λέν τό παρών καί βγαίνουν.. Ἡ πρώτη φωνή, ἀπαισία φωνή.. Ἡ ἄλλη γλυκειά καί λυπητερή. Λέγει πολλά… Στήν πρᾶξι τούτη –μήπως δέν παίζεται θέατρο;– τ᾿ ἀστεῖο εἶνε πώς ὁ διερμηνέας ἐνῷ εἶνε ἕλληνας, καί μάλιστα ὑπαξιωματικός τοῦ ναυτικοῦ, γερμανοφέρνει. Προφέρνει "γερμανιστί" τά ὀνόματα. Τόν Καλλιγέρη λ.χ. τόν φωνάζει Καλοκέρι…, τόν Λίτσο Λῦκο καί πολλά τέτοια…
..........Δέν εἴμαστε ἀλήθεια γιά γέλια καί γιά κλάματα μαζί;
330
..........10 Ἀπριλίου 1944. Στή Βιέννη!
..........Τσακισμένοι. Σκοτωμένοι κυριολεκτικά. Στό σταθμό μᾶς περιμένουν, γιά ν᾿ ἀποδώσουν τίς κανονικές τιμές, οἱ… γκεσταπίτες.
..........Μπροστά στό βαγόνι του ὁ καθένας γονατιστός. Κι ἀμέσως στήν κλοῦβα καί δρόμο. Ἀντί ὅμως νά βρεθοῦμε, σύμφωνα μέ τά λόγια κάποιου, πού ἦρτε σέ στενή ἐπαφή μέ τόν Δ.Ε.Σταυρό καί τά ξέρει ὅλα, στό
"1 στρατόπεδον αἰχμαλώτων Βιέννης", ὅπου θά περνούσαμε φίνα, τρώγωντας ὅλο βούτυρο καί μέλι, βρεθήκαμε μέσα σέ μιά πελώρια καστρωμένη φυλακή.
..........Στήν αὐλή γίνεται ἡ συγκέντρωσι ὅλων μας. Κι ἀνάλογα μέ τίς ποινές μας ἡ τοποθέτησίς μας ὕστερα στά κελλιά.. Ἐδῶ λήγει καί ἡ βασιλεία τοῦ δραγομάνου. Δέ μπόρεσαν νά κρατήσουν τόν δυστυχή στό θρόνο του οὔτε τό δαχτυλίδι πού χάρισε στόν γεσταπίτη, οὔτε οἱ … πολύτιμες ὑπηρεσίες του. Τόν πῆρε σβάρνα κι αὐτόν ἡ δική μας κακή τύχη καί τόν ἔκανε κοινό θνητό κατάδικο καί μάλιστα ἰσοβίτη.
..........Τό κελλί εἶνε μεγάλο. Εἴμαστε ὅμως μέσα καί πάνω ἀπό 36.. Ἔχει νερό καί ἀποχωρητήριο. Παράθυρα δύο, μά σέ σημεῖο ὅμως πού νά μή μπορῇ νά δῇ ὁ κατάδικος ἔξω. Πόρτα χοντρή καί σιδερένια, μέ μιά μικρή στρογγυλή τρυπίτσα στή μέση, γιά νά παρακολουθῇ ὁ φύλακας. Σέ μιά γωνιά εἶνε στιβασμένα ἀρκετά χορταρένια στρώματα καί μερικές κουβέρτες. Οἱ φυλάκοι δέν μᾶς φέρονται κι ἄσχημα. Ξέρουν καλά τό μάθημά τους. Φοβεροί τρακαδόροι. Τάλε κουάλε μπαρμπα-Γιώργηδες. Ἀμάν κάνουν γιά τσιγάρο…
..........11 Ἀπριλίου 1944. Ὅλοι στόν κλίβανο. Κλιβανιστής εἶνε ἕνας γέρος φύλακας. Τρομερά προγάστορας. Μέ κυτάζῃ κάπως ἀμήχανα. Σκέπτεται φαίνεται, ἄν πρέπῃ νά κόψῃ καί τά δικά μου μαλλιά καί γένεια ἤ νά κάνῃ ἐξαίρεσι. Γιατί τόν βλέπω νά μιλᾶ σέ κάποιον βλέποντας ἐμένα. Ἀπ᾿ τή δύσκολη θέσι τόν ἔβγαλε ὁ ἐρχομός ἑνός πού σηκώνει κάμποσα χρυσά ἀστέρια στόν ὦμο. Ἀνοίγει τοῦτος μέ γρηγοροσύνη τά κιτάπια, διαπιστώνει πώς εἶμαι μεγάλος ἐγκληματίας καί μ᾿ ὅλη τή σοβαρότητα τοῦ ἀξιώματος τόν διατάζει νά μή ἀφήσουν τίποτα.
Τ᾿ ἀντιμετωπίζω μέ κάποιο παράπονο. Ξεφεύγει κρυφά καί κανά δάκρυ. Ἐνῷ μέσα μου λέγω: "Κόβτε τά μαλλιά καί τά γένεια.. Ἴσως αὔριο μοῦ βγάλετε καί τά ράσα. Μ᾿ ἀποσχηματίσετε. Μά τήν ψυχή; Τήν ψυχή ποτέ δέν θά μπορέσετε νά τήν ἀλλάξετε. Θά μένῃ πάντα πιστή στό Χριστό καί πρόθυμη στίς ἅγιές του ἐντολές".
..........Ἀπό μένα περισσότερο στενοχωριοῦνται μερικοί ἀπ᾿ τούς δικούς μας. Τό θεωροῦν ὕβρι πρός τή θρησκεία μας. Δέν καταλαβαίνουν οἱ καϋμένοι πώς τοῦτο εἶνε τιμή μᾶλλον παρά ὕβρις στή. Ἐκκλησία μας. Καί τιμή μεγάλη μάλιστα. Νά παίρνῃ κι αὐτή πάντα μέρος στό σήκωμα τοῦ σταυροῦ τῆς πατρίδος. Καί νά μή λείπῃ ποτέ ἀπό κοντά ἀπ᾿ τά δοκιμαζόμενα παιδιά της.
..........Τσακισμένοι. Σκοτωμένοι κυριολεκτικά. Στό σταθμό μᾶς περιμένουν, γιά ν᾿ ἀποδώσουν τίς κανονικές τιμές, οἱ… γκεσταπίτες.
..........Μπροστά στό βαγόνι του ὁ καθένας γονατιστός. Κι ἀμέσως στήν κλοῦβα καί δρόμο. Ἀντί ὅμως νά βρεθοῦμε, σύμφωνα μέ τά λόγια κάποιου, πού ἦρτε σέ στενή ἐπαφή μέ τόν Δ.Ε.Σταυρό καί τά ξέρει ὅλα, στό
"1 στρατόπεδον αἰχμαλώτων Βιέννης", ὅπου θά περνούσαμε φίνα, τρώγωντας ὅλο βούτυρο καί μέλι, βρεθήκαμε μέσα σέ μιά πελώρια καστρωμένη φυλακή.
..........Στήν αὐλή γίνεται ἡ συγκέντρωσι ὅλων μας. Κι ἀνάλογα μέ τίς ποινές μας ἡ τοποθέτησίς μας ὕστερα στά κελλιά.. Ἐδῶ λήγει καί ἡ βασιλεία τοῦ δραγομάνου. Δέ μπόρεσαν νά κρατήσουν τόν δυστυχή στό θρόνο του οὔτε τό δαχτυλίδι πού χάρισε στόν γεσταπίτη, οὔτε οἱ … πολύτιμες ὑπηρεσίες του. Τόν πῆρε σβάρνα κι αὐτόν ἡ δική μας κακή τύχη καί τόν ἔκανε κοινό θνητό κατάδικο καί μάλιστα ἰσοβίτη.
..........Τό κελλί εἶνε μεγάλο. Εἴμαστε ὅμως μέσα καί πάνω ἀπό 36.. Ἔχει νερό καί ἀποχωρητήριο. Παράθυρα δύο, μά σέ σημεῖο ὅμως πού νά μή μπορῇ νά δῇ ὁ κατάδικος ἔξω. Πόρτα χοντρή καί σιδερένια, μέ μιά μικρή στρογγυλή τρυπίτσα στή μέση, γιά νά παρακολουθῇ ὁ φύλακας. Σέ μιά γωνιά εἶνε στιβασμένα ἀρκετά χορταρένια στρώματα καί μερικές κουβέρτες. Οἱ φυλάκοι δέν μᾶς φέρονται κι ἄσχημα. Ξέρουν καλά τό μάθημά τους. Φοβεροί τρακαδόροι. Τάλε κουάλε μπαρμπα-Γιώργηδες. Ἀμάν κάνουν γιά τσιγάρο…
..........11 Ἀπριλίου 1944. Ὅλοι στόν κλίβανο. Κλιβανιστής εἶνε ἕνας γέρος φύλακας. Τρομερά προγάστορας. Μέ κυτάζῃ κάπως ἀμήχανα. Σκέπτεται φαίνεται, ἄν πρέπῃ νά κόψῃ καί τά δικά μου μαλλιά καί γένεια ἤ νά κάνῃ ἐξαίρεσι. Γιατί τόν βλέπω νά μιλᾶ σέ κάποιον βλέποντας ἐμένα. Ἀπ᾿ τή δύσκολη θέσι τόν ἔβγαλε ὁ ἐρχομός ἑνός πού σηκώνει κάμποσα χρυσά ἀστέρια στόν ὦμο. Ἀνοίγει τοῦτος μέ γρηγοροσύνη τά κιτάπια, διαπιστώνει πώς εἶμαι μεγάλος ἐγκληματίας καί μ᾿ ὅλη τή σοβαρότητα τοῦ ἀξιώματος τόν διατάζει νά μή ἀφήσουν τίποτα.
Τ᾿ ἀντιμετωπίζω μέ κάποιο παράπονο. Ξεφεύγει κρυφά καί κανά δάκρυ. Ἐνῷ μέσα μου λέγω: "Κόβτε τά μαλλιά καί τά γένεια.. Ἴσως αὔριο μοῦ βγάλετε καί τά ράσα. Μ᾿ ἀποσχηματίσετε. Μά τήν ψυχή; Τήν ψυχή ποτέ δέν θά μπορέσετε νά τήν ἀλλάξετε. Θά μένῃ πάντα πιστή στό Χριστό καί πρόθυμη στίς ἅγιές του ἐντολές".
..........Ἀπό μένα περισσότερο στενοχωριοῦνται μερικοί ἀπ᾿ τούς δικούς μας. Τό θεωροῦν ὕβρι πρός τή θρησκεία μας. Δέν καταλαβαίνουν οἱ καϋμένοι πώς τοῦτο εἶνε τιμή μᾶλλον παρά ὕβρις στή. Ἐκκλησία μας. Καί τιμή μεγάλη μάλιστα. Νά παίρνῃ κι αὐτή πάντα μέρος στό σήκωμα τοῦ σταυροῦ τῆς πατρίδος. Καί νά μή λείπῃ ποτέ ἀπό κοντά ἀπ᾿ τά δοκιμαζόμενα παιδιά της.
331
.........."13 Ἀπριλίου 1944. Νύχτα - νύχτα στό σταθμό. Πελώριο κτίριο. Δέν ἔχει ὑποστεῖ καμμιά ἀπολύτως βλάβη. Εἶνε γεμάτο ἀπό κόσμο. Στρατιωτικό κόσμο. Τίς δουλειές τίς κάνουν γυναῖκες. Κατά τίς 5 ξεκινοῦμε. Εἴμαστε μονάχα οἱ δεκαρῖτες. Ἡ συμπεριφορά τῶν συνοδῶν καλή. Καί ἡ διαδρομή θαυμάσια. Πάνω ἀπ᾿ τό Δούναβι˙ μέσα ἀπό κατάφυτες πεδιάδες˙ σπαρμένα χωράφια πού τ᾿ αὐλατίζουν ἕνα σωρό λαγοί˙ λόφοι ὡραῖοι στίς κορυφές τῶν ὁποίων χέρια εὐλαβικά ἔχουν μπηγμένους μεγάλους ξύλινους σταυρούς, μέ τόν ἐσταυρωμένο Κύριο ἀπάνω τους. Καί στίς 11 σταματᾶ τό τραῖνο στό Zneϊm (Τσεχία).
..........Μᾶς παραλαβαίνει ὁ ἀστυνόμος. Μά ὅλα τούτων τῶν ἀνθρώπων παράξενα; Φορεῖ ἕνα πηλήκιο μέ δυό γεῖσα. Τό μπροστινό ἔχει σάν λοφίο καί μερικά φτερά. Στή γραμμή καί μιά καί δυό στή … φυλακή. ".Ὤ, φωνάζει, μόλις ἀντικρύσαμε τά σίδερα, ὁ Νίκος, πού εἶνε δίπλα μου, νά πάρ᾿ ἡ εὐχή, πάλι φυλακή!. Ἔτσι λοιπόν; Ἀπό φυλακή σέ φυλακή…". Καί στολίζει μέ .. κοσμητικά ἐπίθετα τόν ἀρχηγό τους.
..........Μᾶς σταματοῦν ἔξω ἀπ᾿ τό γραφεῖο. Οἱ ἄλλοι βγάζουν τά καπέλα τους. Ἐγώ συνηθισμένος ἀπ᾿ τή πατρίδα, ὅπου οἱ παπάδες δέν βγάζουν […] γραφεῖο τό καλυμμαύχι τους, δέν τό ᾿βγαλα καί δῶ. Μοῦ τό ᾿βγαλε ὅμως μ᾿ ἕνα χτύπημα κάποιος ἀπ᾿ αὐτούς. Γίνεται ἐδῶ ἡ παράδοσι κι ἡ παραλαβή. Μᾶς περνοῦν τώρα οἱ φυλάκοι ἀπ᾿ ἕνα στενόμακρο πολυδαίδαλο διάδρομο: μᾶς ἀνεβάζουν ἀπό σκάλες, πού δέ διαφέρουν καί πολύ ἀπό τίς σκάλες τῶν βαποριῶν: καί μᾶς σταματοῦν στό τελευταῖο πάτωμα: μπροστά στό "magazen".
..........Ἐδῶ στέκεται ἕνα νευρόσπαστο τεπλί, "ὁ σαχλαμαράκιας", ὅπως τόν βάφτισε μόλις τόν εἶδε κιόλα ὁ Μανώλης, καί μέ κανά δυό-τρεῖς ἄλλους κάνει τήν ἔρευνα. Ξεντύνει ὁ ἀθεόφοβος τούς κρατούμενους καί τούς ἀφήνει ὅπως τούς γέννησε ἡ μάνα τους. Καί τούς ἐρευνᾶ μέ προσοχή γιατροῦ σχολαστικοῦ. Καί μετά χωρίς πράματα, μέ τά ροῦχα μόνο πού φοροῦν, κι αὐτά καί στίς ραφές ἀκόμα ξερευνημένα, τούς μαντρίζουν ὅπως τούς πάρει τό σχέδιο στά κελλιά.
..........Ἄλλο πρᾶμα μ᾿ ἦρτε ὅταν εἶδα τά χάλια αὐτά. Κι ἀμέσως τά παράπονά μου. Παράπονα μέ δάκρυα στή Παναγία. … ".Ὅλα νά τ᾿ ἀποχωριστῶ μά τό Εὐαγγελάκι μου πού εἶνε ἡ μόνη μου παρηγοριά ἐδῶ;"…
..........Ἔτσι παραπονεμένος καί βαθειά ἀνήσυχος, δέν μπόρεσα νά κρατήσω τό γέλοιο, ὅταν εἶδα δίπλα μου νά τρῶν ὅλοι. Ἄνοιγαν στά πεταχτά τά σακκούλια τους καί καταβροχθίζαν ὁλάκερα βάζα γλυκό καί ἄλλα τέτοια πράματα μονομιᾶς γιά νά μή τούς τά πάρουν οἱ γερμανοί. Ἀλλά κι αὐτοί πού δέν εἶχαν δικά τους ἅρπαζαν ξένα. Καί ἄς πᾶ νά διαμαρτυρόταν ὁ νοικοκύρης.. Ἔτσι ὁ Νίκος ἔχασε γιά μιά στιγμή ὅλα του τά παξιμάδια. "Τἄκαναν γιάγμα, ὅπως λέγει, οἱ λιμασμένοι".
..........Μᾶς παραλαβαίνει ὁ ἀστυνόμος. Μά ὅλα τούτων τῶν ἀνθρώπων παράξενα; Φορεῖ ἕνα πηλήκιο μέ δυό γεῖσα. Τό μπροστινό ἔχει σάν λοφίο καί μερικά φτερά. Στή γραμμή καί μιά καί δυό στή … φυλακή. ".Ὤ, φωνάζει, μόλις ἀντικρύσαμε τά σίδερα, ὁ Νίκος, πού εἶνε δίπλα μου, νά πάρ᾿ ἡ εὐχή, πάλι φυλακή!. Ἔτσι λοιπόν; Ἀπό φυλακή σέ φυλακή…". Καί στολίζει μέ .. κοσμητικά ἐπίθετα τόν ἀρχηγό τους.
..........Μᾶς σταματοῦν ἔξω ἀπ᾿ τό γραφεῖο. Οἱ ἄλλοι βγάζουν τά καπέλα τους. Ἐγώ συνηθισμένος ἀπ᾿ τή πατρίδα, ὅπου οἱ παπάδες δέν βγάζουν […] γραφεῖο τό καλυμμαύχι τους, δέν τό ᾿βγαλα καί δῶ. Μοῦ τό ᾿βγαλε ὅμως μ᾿ ἕνα χτύπημα κάποιος ἀπ᾿ αὐτούς. Γίνεται ἐδῶ ἡ παράδοσι κι ἡ παραλαβή. Μᾶς περνοῦν τώρα οἱ φυλάκοι ἀπ᾿ ἕνα στενόμακρο πολυδαίδαλο διάδρομο: μᾶς ἀνεβάζουν ἀπό σκάλες, πού δέ διαφέρουν καί πολύ ἀπό τίς σκάλες τῶν βαποριῶν: καί μᾶς σταματοῦν στό τελευταῖο πάτωμα: μπροστά στό "magazen".
..........Ἐδῶ στέκεται ἕνα νευρόσπαστο τεπλί, "ὁ σαχλαμαράκιας", ὅπως τόν βάφτισε μόλις τόν εἶδε κιόλα ὁ Μανώλης, καί μέ κανά δυό-τρεῖς ἄλλους κάνει τήν ἔρευνα. Ξεντύνει ὁ ἀθεόφοβος τούς κρατούμενους καί τούς ἀφήνει ὅπως τούς γέννησε ἡ μάνα τους. Καί τούς ἐρευνᾶ μέ προσοχή γιατροῦ σχολαστικοῦ. Καί μετά χωρίς πράματα, μέ τά ροῦχα μόνο πού φοροῦν, κι αὐτά καί στίς ραφές ἀκόμα ξερευνημένα, τούς μαντρίζουν ὅπως τούς πάρει τό σχέδιο στά κελλιά.
..........Ἄλλο πρᾶμα μ᾿ ἦρτε ὅταν εἶδα τά χάλια αὐτά. Κι ἀμέσως τά παράπονά μου. Παράπονα μέ δάκρυα στή Παναγία. … ".Ὅλα νά τ᾿ ἀποχωριστῶ μά τό Εὐαγγελάκι μου πού εἶνε ἡ μόνη μου παρηγοριά ἐδῶ;"…
..........Ἔτσι παραπονεμένος καί βαθειά ἀνήσυχος, δέν μπόρεσα νά κρατήσω τό γέλοιο, ὅταν εἶδα δίπλα μου νά τρῶν ὅλοι. Ἄνοιγαν στά πεταχτά τά σακκούλια τους καί καταβροχθίζαν ὁλάκερα βάζα γλυκό καί ἄλλα τέτοια πράματα μονομιᾶς γιά νά μή τούς τά πάρουν οἱ γερμανοί. Ἀλλά κι αὐτοί πού δέν εἶχαν δικά τους ἅρπαζαν ξένα. Καί ἄς πᾶ νά διαμαρτυρόταν ὁ νοικοκύρης.. Ἔτσι ὁ Νίκος ἔχασε γιά μιά στιγμή ὅλα του τά παξιμάδια. "Τἄκαναν γιάγμα, ὅπως λέγει, οἱ λιμασμένοι".
332
..........Ἦρτε καί ἡ σειρά μου.. Ἔχω ξεκομπώσει τό ζωστικό μου καί κρατῶ στό χέρι μου τό Εὐαγγελάκι. Καί τό θάμα πού ζητοῦσα ἔγινε. Οὔτε πάρσιμο τῆς Κ. Διαθήκης, οὔτε καί ξεβράκωμα.
..........Τή χαρά ὅμως τούτη σέ λίγο τήν πληρώνω πολύ ἀκριβά. Εἶμαι σ᾿ ἕνα κελλί μέ 5 γερμανούς καί 2 δικούς μας: μά … Καί τοῦτο μέ κοστίζει. "Τούτη, λέγω, εἶνε φυλακή καί ὄχι στό Π. Μελᾶ". Κι αὐτοί οἱ ἄνθρωποι τῶν φυλακῶν, πού μοῦ τυχαν συντροφιά τρομάζουν καί λέν: "δέν βγαίνει ἔτσι φυλακή". Οἱ γερμανοί εἶνε στρατιωτικοί. Ὁ καθένας των ἔκανε κι ἕνα ἄθλο καί γι᾿ αὐτό βρίσκεται φυλακή. Μιλοῦν ὅλο ἐνάντια τοῦ Χίτλερ.. Ἔχουν γίνει τώρα εὐσεβεῖς καί ἀποκαλοῦν ἄθεο καί ἀσεβή αὐτόν. Μέ λυποῦνται ἀλήθεια βλέποντας με ἔτσι στενοχωρημένο καί προσπαθοῦν νά μέ παρηγορήσουν. Τό ἴδιο κάνουν κι οἱ δικοί μας. Μά γώ εἶμαι ἀπαρηγόρητος. "Κανένας ἀπ᾿ τούς δικούς μας… νά μπορῶ νά πῶ δυό λέξεις… Νομίζω πώς δέ θά ζήσω οὔτε μιά μέρα στό περιβόλι αὐτό. Καί κάνω αὐτή τή φοράτήν ἀναφορά μου στή Προστάτριά μου: ζητῶ συγχώρησι πού εἶμαι τόσο ἀδύνατος καί ζητῶ καί σ᾿ αὐτά τά μικρά πράματα τήν ἐπέμβασί της.
..........Τό φαγητό πού μᾶς ἔφεραν τό μεσημέρι –1 καραβάνα λάχανο ξυνό, βρασμένο– οὔτε τ᾿ ἄγγιξα. Τό χαρῆκαν οἱ γερμαναράδες. Ὄρθιος, βαθειά λυπημένος, παρακαλῶ, παρακαλῶ… Μᾶς βρίσκει τ᾿ ἀπόγευμα. Ἀνοίγει τό κελλί. ".Ἔξω ὅλοι!" Γιατί; ρωτῶ. Θά μᾶς ἀλλάξουν κελλιά μ᾿ ἀπαντοῦν. Σέ λίγο βρισκόμουνα στό 119 μέ 7 ἄλλους, ἀλλ᾿ αὐτή τή φορά ὅλοι ἦταν δικοί μου…».
..........Ἡ αἰτία τῶν πολέμων...«Φεύγει τό παλληκάρι. Μένει ὅμως ὁ σάλος πού δημιούργησε μέσ᾿ τήν ψυχή μου. Μιά πετρίτσα ρίχνει ἕνας στή γαληνεμένη λιμνίτσα καί γιά κάμποση ὥρα τό ἕνα κυματάκι ἀκολουθᾶ τ᾿ ἄλλο.
.........."Σάϊζε γκρίκ". "Κακό ὁ πόλεμος". Καί σήμερα μάλιστα πού ἡ πολεμική τέχνη… Καί σκοτώνονται στό μέτωπο, ἀλλά καί στά μετόπισθεν ἑκατομμύρια ἄνθρωποι πάσης τάξεως καί ἡλικίας. Καί ἀκρωτηριάζονται, σάν τό παλληκάρι τοῦτο, πόσοι! Καί χάνουν τό γλυκύ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν των· τήν ἀκοή τους· τό… τό… τήν… τῶν… Καί τρέχει τό αἷμα ποτάμι. Ἄν ὑπῆρχε ἀλήθεια τρόπος νά μαζευόταν τό αἷμα αὐτό! Ἀσφαλῶς θά σχηματιζόταν μιά λίμνη· μιά θάλασσα τέτοια πού καί τό Χούντ ἀκόμα τῶν ἄγγλων θά ἔπλεε ἄφοβα σ᾿ αὐτή. Κι ἐξαφανίζονται ἀπό τό πρόσωπο τῆς γῆς πόλεις πολυάνθρωπες. Πόλεις μέ ἱστορία, μέ ἀνεκτίμητα κειμήλια, πού τά σεβάστηκαν οἱ ἀπολίτιστοι περασμένοι αἰῶνες καί καταστρέφει τώρα ὁ δικός μας "εἰκοστός πολιτισμένος αἰώνας". Καί λυώνουν καί σαπίζουν στά στρατόπεδα, στίς φυλακές, σάν τούτη ἐδῶ, πόσα ἄλλα ἑκατομμύρια
..........Τή χαρά ὅμως τούτη σέ λίγο τήν πληρώνω πολύ ἀκριβά. Εἶμαι σ᾿ ἕνα κελλί μέ 5 γερμανούς καί 2 δικούς μας: μά … Καί τοῦτο μέ κοστίζει. "Τούτη, λέγω, εἶνε φυλακή καί ὄχι στό Π. Μελᾶ". Κι αὐτοί οἱ ἄνθρωποι τῶν φυλακῶν, πού μοῦ τυχαν συντροφιά τρομάζουν καί λέν: "δέν βγαίνει ἔτσι φυλακή". Οἱ γερμανοί εἶνε στρατιωτικοί. Ὁ καθένας των ἔκανε κι ἕνα ἄθλο καί γι᾿ αὐτό βρίσκεται φυλακή. Μιλοῦν ὅλο ἐνάντια τοῦ Χίτλερ.. Ἔχουν γίνει τώρα εὐσεβεῖς καί ἀποκαλοῦν ἄθεο καί ἀσεβή αὐτόν. Μέ λυποῦνται ἀλήθεια βλέποντας με ἔτσι στενοχωρημένο καί προσπαθοῦν νά μέ παρηγορήσουν. Τό ἴδιο κάνουν κι οἱ δικοί μας. Μά γώ εἶμαι ἀπαρηγόρητος. "Κανένας ἀπ᾿ τούς δικούς μας… νά μπορῶ νά πῶ δυό λέξεις… Νομίζω πώς δέ θά ζήσω οὔτε μιά μέρα στό περιβόλι αὐτό. Καί κάνω αὐτή τή φοράτήν ἀναφορά μου στή Προστάτριά μου: ζητῶ συγχώρησι πού εἶμαι τόσο ἀδύνατος καί ζητῶ καί σ᾿ αὐτά τά μικρά πράματα τήν ἐπέμβασί της.
..........Τό φαγητό πού μᾶς ἔφεραν τό μεσημέρι –1 καραβάνα λάχανο ξυνό, βρασμένο– οὔτε τ᾿ ἄγγιξα. Τό χαρῆκαν οἱ γερμαναράδες. Ὄρθιος, βαθειά λυπημένος, παρακαλῶ, παρακαλῶ… Μᾶς βρίσκει τ᾿ ἀπόγευμα. Ἀνοίγει τό κελλί. ".Ἔξω ὅλοι!" Γιατί; ρωτῶ. Θά μᾶς ἀλλάξουν κελλιά μ᾿ ἀπαντοῦν. Σέ λίγο βρισκόμουνα στό 119 μέ 7 ἄλλους, ἀλλ᾿ αὐτή τή φορά ὅλοι ἦταν δικοί μου…».
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 144-148).
..........Ἡ αἰτία τῶν πολέμων...«Φεύγει τό παλληκάρι. Μένει ὅμως ὁ σάλος πού δημιούργησε μέσ᾿ τήν ψυχή μου. Μιά πετρίτσα ρίχνει ἕνας στή γαληνεμένη λιμνίτσα καί γιά κάμποση ὥρα τό ἕνα κυματάκι ἀκολουθᾶ τ᾿ ἄλλο.
.........."Σάϊζε γκρίκ". "Κακό ὁ πόλεμος". Καί σήμερα μάλιστα πού ἡ πολεμική τέχνη… Καί σκοτώνονται στό μέτωπο, ἀλλά καί στά μετόπισθεν ἑκατομμύρια ἄνθρωποι πάσης τάξεως καί ἡλικίας. Καί ἀκρωτηριάζονται, σάν τό παλληκάρι τοῦτο, πόσοι! Καί χάνουν τό γλυκύ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν των· τήν ἀκοή τους· τό… τό… τήν… τῶν… Καί τρέχει τό αἷμα ποτάμι. Ἄν ὑπῆρχε ἀλήθεια τρόπος νά μαζευόταν τό αἷμα αὐτό! Ἀσφαλῶς θά σχηματιζόταν μιά λίμνη· μιά θάλασσα τέτοια πού καί τό Χούντ ἀκόμα τῶν ἄγγλων θά ἔπλεε ἄφοβα σ᾿ αὐτή. Κι ἐξαφανίζονται ἀπό τό πρόσωπο τῆς γῆς πόλεις πολυάνθρωπες. Πόλεις μέ ἱστορία, μέ ἀνεκτίμητα κειμήλια, πού τά σεβάστηκαν οἱ ἀπολίτιστοι περασμένοι αἰῶνες καί καταστρέφει τώρα ὁ δικός μας "εἰκοστός πολιτισμένος αἰώνας". Καί λυώνουν καί σαπίζουν στά στρατόπεδα, στίς φυλακές, σάν τούτη ἐδῶ, πόσα ἄλλα ἑκατομμύρια
333
"ἀνθρώπων! Μά μπορεῖ ποτέ νά ἀπαριθμήσῃ κανείς τίς καταστροφές καί τά κακά τοῦ σημερινοῦ πολέμου. Κι ὅταν μάλιστα συνεχίζεται κι ὡς φαίνεται δέν ἔφθασε ἀκόμα στό ζενίθ του;
.........."Σάϊζε λοιπόν γκρίκ". Μά γιατί;… Καί φθάνουν ἀπ᾿ τά βάθη τῶν αἰώνων στή ψυχή μου σάν ἐλαφρά γλυκά κυματάκια τά λόγια τοῦ Ἀδελφοθέου: "Πόθεν πόλεμοι καί πόθεν μάχαι ἐν ὑμῖν; Οὐκ ἐντεῦθεν, ἐκ τῶν ἡδονῶν ὑμῶν τῶν στρατευομένων ἐν τοῖς μέλεσιν ὑμῶν; Ἐπιθυμεῖτε, καί οὐκ ἔχετε· φονεύετε καί ζητεῖτε, καί οὐ δύνασθε ἐπιτυχεῖν· μάχεσθε καί πολεμεῖτε"1464. Καί τά ".Ἄνθρωποι μοχθῆτε τά χείρονα καί διά κέρδος, Ἄπληστον νεικεῶν ἄρχετε καί πολέμων;"1465.
..........Ὁ λύκος θέλοντας νά χάψῃ τ᾿ ἀρνάκι βρῆκε πρόφασι ὅτι τά ριξε τό νερό, ὅπου ἐρχόταν αὐτός γιά νά πιῇ. Καί σήμερα τά ἰσχυρά κράτη γιά νά καταβροχθήσουν τά μικρά κι ἀδύνατα βρίσκουν χίλιες δυό αἰτίες κι ἀφορμές. Ἐνῷ ἡ αἰτία ἡ πραγματική εἶνε ἐκείνη πού λέγει ὁ Ἀπόστ. Ἰάκωβος. Ἡ ἔλλειψι ἀπ᾿ τίς ψυχές, ἐκείνων ἰδίως πού κυβερνοῦν τά κράτη, τῆς χριστιανικῆς ἀγάπης. Δέν καρποφόρησαν καί ἀκόμα δυστυχῶς καί στίς ψυχές τῶν λαῶν οἱ λόγοι τοῦ Χριστοῦ περί εἰρήνης κι ἀγάπης: "Εἰρήνη ὑμῖν". "Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τήν ἐμήν δίδωμι ὑμῖν". "Ταύτην τήν ἐντολήν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους".
..........Καί πότε ἄραγε θά καρποφορήσουν; Πότε θἄ ᾽ρθῃ ἡ εὐλογημένη κείνη μέρα πού θά καταπάψουν οἱ πόλεμοι καί θά ἐπικρατήσῃ στόν κόσμο ὅλο μιά διαρκής εἰρήνη· ἡ εἰρήνη πού πρίν ἀπό τόσες τώρα χιλιάδες χρόνια προεῖπεν ὁ προφήτης· ".Ὅτι ἐκ Σιών ἐξελεύσεται νόμος, καί λόγος Κυρίου ἐξ. Ἱερουσαλήμ, καί κρινεῖ ἀναμέσον λαῶν πολλῶν καί ἐλέγξει ἔθνη ἰσχυρά ἕως εἰς μακράν· καί κατακόψουσι τάς ρομφαίας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καί τά δόρατα αὐτῶν εἰς δρέπανα, καί οὐκέτι μή ἀντάρῃ ἔθνος ἐπί ἔθνος ρομφαίαν, καί οὐκέτι μή μάθωσι πολεμεῖν. Καί ἀναπαύσεται ἕκαστος ὑποκάτω τῆς ἀμπέλου αὐτοῦ, καί ἕκαστος ὑποκάτω τῆς συκῆς αὐτοῦ, καί οὐκ ἔσται ὁ ἐκφοβῶν"» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 171-172).
..........Γραπτά κηρύγματα...«24 Δεκεμβρίου 1944. Δέ δουλεύομε στό ἐργοστάσιο. Δουλεύει ὅμως τό μυαλό στό κελλί. Δυστυχισμένοι ἕλληνες! Πῶς περνάγατε ἄλλοτε τοῦτες τίς μέρες! Καί τώρα… Στά ξένα. Καμμιά προετοιμασία γιά τή μεγάλη γιορτή. Οὔτε καμπάνες· ἐκκλησία· ἐξομολόγησι· Ἁγία Κοινωνία· Οὔτε τραπέζι γιορτινό· ἐπισκέψεις· συγχαρητήρια· εὐχές.
..........Οὔτε κἄν λίγη ζεστούλα· λίγη, τόση δά λίγη, λευθεριά.
.........."Σάϊζε λοιπόν γκρίκ". Μά γιατί;… Καί φθάνουν ἀπ᾿ τά βάθη τῶν αἰώνων στή ψυχή μου σάν ἐλαφρά γλυκά κυματάκια τά λόγια τοῦ Ἀδελφοθέου: "Πόθεν πόλεμοι καί πόθεν μάχαι ἐν ὑμῖν; Οὐκ ἐντεῦθεν, ἐκ τῶν ἡδονῶν ὑμῶν τῶν στρατευομένων ἐν τοῖς μέλεσιν ὑμῶν; Ἐπιθυμεῖτε, καί οὐκ ἔχετε· φονεύετε καί ζητεῖτε, καί οὐ δύνασθε ἐπιτυχεῖν· μάχεσθε καί πολεμεῖτε"1464. Καί τά ".Ἄνθρωποι μοχθῆτε τά χείρονα καί διά κέρδος, Ἄπληστον νεικεῶν ἄρχετε καί πολέμων;"1465.
..........Ὁ λύκος θέλοντας νά χάψῃ τ᾿ ἀρνάκι βρῆκε πρόφασι ὅτι τά ριξε τό νερό, ὅπου ἐρχόταν αὐτός γιά νά πιῇ. Καί σήμερα τά ἰσχυρά κράτη γιά νά καταβροχθήσουν τά μικρά κι ἀδύνατα βρίσκουν χίλιες δυό αἰτίες κι ἀφορμές. Ἐνῷ ἡ αἰτία ἡ πραγματική εἶνε ἐκείνη πού λέγει ὁ Ἀπόστ. Ἰάκωβος. Ἡ ἔλλειψι ἀπ᾿ τίς ψυχές, ἐκείνων ἰδίως πού κυβερνοῦν τά κράτη, τῆς χριστιανικῆς ἀγάπης. Δέν καρποφόρησαν καί ἀκόμα δυστυχῶς καί στίς ψυχές τῶν λαῶν οἱ λόγοι τοῦ Χριστοῦ περί εἰρήνης κι ἀγάπης: "Εἰρήνη ὑμῖν". "Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν, εἰρήνην τήν ἐμήν δίδωμι ὑμῖν". "Ταύτην τήν ἐντολήν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους".
..........Καί πότε ἄραγε θά καρποφορήσουν; Πότε θἄ ᾽ρθῃ ἡ εὐλογημένη κείνη μέρα πού θά καταπάψουν οἱ πόλεμοι καί θά ἐπικρατήσῃ στόν κόσμο ὅλο μιά διαρκής εἰρήνη· ἡ εἰρήνη πού πρίν ἀπό τόσες τώρα χιλιάδες χρόνια προεῖπεν ὁ προφήτης· ".Ὅτι ἐκ Σιών ἐξελεύσεται νόμος, καί λόγος Κυρίου ἐξ. Ἱερουσαλήμ, καί κρινεῖ ἀναμέσον λαῶν πολλῶν καί ἐλέγξει ἔθνη ἰσχυρά ἕως εἰς μακράν· καί κατακόψουσι τάς ρομφαίας αὐτῶν εἰς ἄροτρα, καί τά δόρατα αὐτῶν εἰς δρέπανα, καί οὐκέτι μή ἀντάρῃ ἔθνος ἐπί ἔθνος ρομφαίαν, καί οὐκέτι μή μάθωσι πολεμεῖν. Καί ἀναπαύσεται ἕκαστος ὑποκάτω τῆς ἀμπέλου αὐτοῦ, καί ἕκαστος ὑποκάτω τῆς συκῆς αὐτοῦ, καί οὐκ ἔσται ὁ ἐκφοβῶν"» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 171-172).
..........Γραπτά κηρύγματα...«24 Δεκεμβρίου 1944. Δέ δουλεύομε στό ἐργοστάσιο. Δουλεύει ὅμως τό μυαλό στό κελλί. Δυστυχισμένοι ἕλληνες! Πῶς περνάγατε ἄλλοτε τοῦτες τίς μέρες! Καί τώρα… Στά ξένα. Καμμιά προετοιμασία γιά τή μεγάλη γιορτή. Οὔτε καμπάνες· ἐκκλησία· ἐξομολόγησι· Ἁγία Κοινωνία· Οὔτε τραπέζι γιορτινό· ἐπισκέψεις· συγχαρητήρια· εὐχές.
..........Οὔτε κἄν λίγη ζεστούλα· λίγη, τόση δά λίγη, λευθεριά.
1464 .Ἰακ. δ΄, 1.
1465 .Epicurea, De societate humana, σελ. 365, στ. 12. (Cambridge University Press, 2010).
1465 .Epicurea, De societate humana, σελ. 365, στ. 12. (Cambridge University Press, 2010).
334
..........Κάτεργα μ᾿ ὅλη τή σημασία τῆς λέξεως. Ἡ θέσις σας εἶναι λυπηρή. Ὁ πόνος σας ἀλήθεια μεγάλος. Πῶς μπορῶ νά σᾶς παρηγορήσω λιγάκι; Πῶς ἀλλοιῶς παρ᾿ ἀπευθύνοντάς σας λίγα λόγια γιά τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ πρός τά πονεμένα παιδιά του, πού αὐτή καί μόνο μᾶς συνοδεύει καί παραμένει πιστή κοντά μας ἐδῶ;…
..........Κάτεργα Steϊn – Χριστούγεννα 1944
..........Ἀδέρφια μου ἀγαπητά,
..........Μάθατε τό νέο τῆς σημερινῆς μέρας; Ἀκοῦστε το ἀπ᾿ τόν συγκακοπαθοῦντα ὁμόεθνό σας ἱερέα:
..........".Ἐτέχθη ἡμῖν σήμερον σωτήρ, ὅς ἐστι Χριστός Κύριος.".
..........Ἡ ἀνθρωπότητα, ὅπως ὅλοι μας ξέρουμε, ὕστερα ἀπ᾿ τό πρῶτο γλίστρημά της, σιγά-σιγά, καί χωρίς κι ἡ ἴδια καλά-καλά νά τό καταλάβῃ, ἀπομακρύνθηκε ἀπ᾿ τόν Δημιουργό της, τό "Φῶς τό ἀληθινόν". Κι ὅπως ἦταν φυσικό βυθίστηκε μέσ᾿ τά παγερά πυκνά σκοτάδια τῆς ἁμαρτίας.
..........Μόλα ταῦτα ὅμως ἡ ἄπειρη ἀγάπη τοῦ Θεοῦ πρός τά πλάσματά του δέ σβύστηκε. Κι αὐτή καί μόνο τόν ἔκανε, "ὅταν ἦλθε τό πλήρωμα τοῦ χρόνου", ν᾿ ἀφήσῃ τόν οὐρανό καί νά κατεβῇ στή γῆ, γεννηθείς φτωχικά καί ταπεινά, μέσα σέ μιά σπηλιά τῆς Βηθλεέμ.
..........Ἀνέτειλε "ὁ. Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης" καί μέ τίς θεοφώτεινες καί ζωογόνες ἀκτῖνες, τήν ὑψηλή καί θεία ὄντως διδασκαλία του, σκόρπισε τά πυκνά σκοτάδια τῆς ἁμαρτίας καί ἐπανέφερε τήν ἀνθρωπότητα στόν δρόμο, πού βγάζει στήν πραγματική εὐτυχία.
..........Ἀδέλφια! ".Ἰησοῦς Χριστός χθές καί σήμερον ὁ αὐτός καί εἰς τούς αἰῶνας". Μήν ἀμφιβάλλετε πώς καί σήμερα, πού ἡ δύστυχη ἀνθρωπότητα, ἀπομακρυνθεῖσα τοῦ Θεοῦ, "τῆς εἰρήνης ἡμῶν", βασανίζεται μέσα στά ἄγρια κύματα τῆς μεγάλης καί φοβερῆς τρικυμίας τοῦ σκληροῦ καί καταστρεπτικοῦ τούτου πολέμου, ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ θά κάνῃ νά μᾶς ἐπισκεφθῇ καί πάλιν "ἐξ ὕψους ὁ Σωτήρ ἡμῶν" διά νά ἐπιτιμήσῃ αὐτή τή φορά "τῷ ἀνέμῳ καί τῷ κλύδωνι" καί γίνῃ γαλήνη κι ἔλθῃ ἡ ποθητή εἰρήνη.
..........Πότε ὅμως; ".Ὅταν ἔλθῃ τό πλήρωμα τοῦ χρόνου". Πάντως "νῦν ἐγγύτερον ἡμῶν ἡ σωτηρία, ἤ ὅτε ἐπιστεύσαμεν· ἡ νύξ προέκοψεν ἡ δέ ἡμέρα ἤγγικεν".
..........Πίστι λοιπόν, θάρρος καί ὑπομονή, παιδιά. ".Ὅτι ἐτέχθη ἡμῖν σήμερον Σωτήρ, ὅς ἐστι Χριστός Κύριος"
..........Τοῦτα τά λόγια τά ᾿γραψα σέ 30-40 χαρτάκια καί μέ τρόπο δικό μας μοιράστηκαν στά κελλιά πού μένουν ἕλληνες. Παρακαλῶ δέ τόν ἀπ᾿ ἀγάπη πρός τά δεινοπαθοῦντα πλάσματά του ἐν σπηλαίῳ τεχθέντα Κύριον νά εὐλογήσῃ τήν προσπάθειά μου αὐτή, πού εἶνε καρπός ἀγάπης πρός δεινοπαθοῦντα ἀδέλφια, γιά νά πετύχῃ ὁ σκοπός μου» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 218-220).
..........Κάτεργα Steϊn – Χριστούγεννα 1944
..........Ἀδέρφια μου ἀγαπητά,
..........Μάθατε τό νέο τῆς σημερινῆς μέρας; Ἀκοῦστε το ἀπ᾿ τόν συγκακοπαθοῦντα ὁμόεθνό σας ἱερέα:
..........".Ἐτέχθη ἡμῖν σήμερον σωτήρ, ὅς ἐστι Χριστός Κύριος.".
..........Ἡ ἀνθρωπότητα, ὅπως ὅλοι μας ξέρουμε, ὕστερα ἀπ᾿ τό πρῶτο γλίστρημά της, σιγά-σιγά, καί χωρίς κι ἡ ἴδια καλά-καλά νά τό καταλάβῃ, ἀπομακρύνθηκε ἀπ᾿ τόν Δημιουργό της, τό "Φῶς τό ἀληθινόν". Κι ὅπως ἦταν φυσικό βυθίστηκε μέσ᾿ τά παγερά πυκνά σκοτάδια τῆς ἁμαρτίας.
..........Μόλα ταῦτα ὅμως ἡ ἄπειρη ἀγάπη τοῦ Θεοῦ πρός τά πλάσματά του δέ σβύστηκε. Κι αὐτή καί μόνο τόν ἔκανε, "ὅταν ἦλθε τό πλήρωμα τοῦ χρόνου", ν᾿ ἀφήσῃ τόν οὐρανό καί νά κατεβῇ στή γῆ, γεννηθείς φτωχικά καί ταπεινά, μέσα σέ μιά σπηλιά τῆς Βηθλεέμ.
..........Ἀνέτειλε "ὁ. Ἥλιος τῆς δικαιοσύνης" καί μέ τίς θεοφώτεινες καί ζωογόνες ἀκτῖνες, τήν ὑψηλή καί θεία ὄντως διδασκαλία του, σκόρπισε τά πυκνά σκοτάδια τῆς ἁμαρτίας καί ἐπανέφερε τήν ἀνθρωπότητα στόν δρόμο, πού βγάζει στήν πραγματική εὐτυχία.
..........Ἀδέλφια! ".Ἰησοῦς Χριστός χθές καί σήμερον ὁ αὐτός καί εἰς τούς αἰῶνας". Μήν ἀμφιβάλλετε πώς καί σήμερα, πού ἡ δύστυχη ἀνθρωπότητα, ἀπομακρυνθεῖσα τοῦ Θεοῦ, "τῆς εἰρήνης ἡμῶν", βασανίζεται μέσα στά ἄγρια κύματα τῆς μεγάλης καί φοβερῆς τρικυμίας τοῦ σκληροῦ καί καταστρεπτικοῦ τούτου πολέμου, ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ θά κάνῃ νά μᾶς ἐπισκεφθῇ καί πάλιν "ἐξ ὕψους ὁ Σωτήρ ἡμῶν" διά νά ἐπιτιμήσῃ αὐτή τή φορά "τῷ ἀνέμῳ καί τῷ κλύδωνι" καί γίνῃ γαλήνη κι ἔλθῃ ἡ ποθητή εἰρήνη.
..........Πότε ὅμως; ".Ὅταν ἔλθῃ τό πλήρωμα τοῦ χρόνου". Πάντως "νῦν ἐγγύτερον ἡμῶν ἡ σωτηρία, ἤ ὅτε ἐπιστεύσαμεν· ἡ νύξ προέκοψεν ἡ δέ ἡμέρα ἤγγικεν".
..........Πίστι λοιπόν, θάρρος καί ὑπομονή, παιδιά. ".Ὅτι ἐτέχθη ἡμῖν σήμερον Σωτήρ, ὅς ἐστι Χριστός Κύριος"
Μέ ἀγάπη κι εὐχές».
..........Τοῦτα τά λόγια τά ᾿γραψα σέ 30-40 χαρτάκια καί μέ τρόπο δικό μας μοιράστηκαν στά κελλιά πού μένουν ἕλληνες. Παρακαλῶ δέ τόν ἀπ᾿ ἀγάπη πρός τά δεινοπαθοῦντα πλάσματά του ἐν σπηλαίῳ τεχθέντα Κύριον νά εὐλογήσῃ τήν προσπάθειά μου αὐτή, πού εἶνε καρπός ἀγάπης πρός δεινοπαθοῦντα ἀδέλφια, γιά νά πετύχῃ ὁ σκοπός μου» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 218-220).
335
..........Ἡ μοναδική ὁδός, τοῦ Μαρτυρίου...«19 Ἀπριλίου 1944. Καί περίπατος! Τό ᾿να κατόπιν τ᾿ ἄλλου ἀνοίγουν ὅλα τά κελλιά. Κι οἱ κρατούμενοι ἥσυχα καί ἀθόρυβα παρατάσσονται στό διάδρομο. Ἀπαγορεύεται καί ἡ ἐλάχιστη ἀκόμα ὁμιλία. Μετά ὁ φύλακας μέ ὕφος καί τόνο στρατηγοῦ δίνει τό παράγγελμα. Καί γίνεται τό ξεκίνημα. Περνοῦμε μπροστά ἀπ᾿ τά κελλιά. Κατεβαίνουμε .. σκάλες. Καί βρισκόμαστε μέσα σέ μιά αὐλή.. Ἕνα ὀρθογώνιο περιτριγυρισμένο μ᾿ ἀρκετά ψηλά τείχη. Δέν βλέπουμε τίποτα ἄλλο ἀπ᾿ τή γῆ καί οὐρανό. Πού φαίνεται πώς καί τοῦτος δῶ τυφλά ὑπακούει στό πρόσταγμα τῶν κρατούντων: "ἀρμπάϊτ!" - δουλειά. Γιατί ἀπ᾿ τή μέρα πού ἤρταμε τόν παρακολουθοῦμε, ὅσο μᾶς ἀφήνουν βέβαια τά μικρά παραθυράκια τοῦ κελλιοῦ, καί πάντα τόν βλέπουμε μέ τή μουτζουρωμένη μπλούζα τῆς δουλειᾶς. Φυσᾶ καί βρέχει, χιονίζει ἀκόμα, ἄν ξεχάσῃ καμμιά φορά πώς εἴμαστε στόν Ἀπρίλη.
..........Ὁ ἕνας πίσω ἀπ᾿ τόν ἄλλο σέ ἀπόστασι 2 μέτρων. Κουβέντες καί συζητήσεις, πράγματα ἀγαπητά ἰδίως σέ μᾶς τούς ρωμιούς, ἀπαγορεύονται. "Zella" (πειθαρχεῖο) γιά τό λιγότερο τόν στήνουν σέ μιά γωνιά καί βλέπει, ὅπως λέγει κι ἕνας χιώτης πού εἶνε μαζύ μας, κατά τόν γαρμπί.
..........Οἱ ἄλλοι δέν ξέρω πώς τά καταφέρνουν καί κάνουν τό βουβό. Ἐγώ, γιά νά ᾿μαι εἰλικρινής, δέν τό καταφέρνω. Ἀνοίγω κουβεντούλα. Μέ ποιόν; Νά μ᾿ ἕνα σταυρό ἑνός καμπαναριοῦ πού ὑψώνεται δίπλα μας. Τοῦ λέγω: καί τί δέν τοῦ λέγω! Τούς πόνους, τούς καϋμούς, τά δεινοπαθήματά μας. Κυρίως ὅμως τοῦ παραπονοῦμαι γιά τό δικό μου σταυρό. Κι ἐκεῖνος μ᾿ ἀκούει μέ ἀγάπη καί στοργή. Μ᾿ ἀπαντᾶ μέ χαμόγελο. Καί μοῦ μιλᾶ πολύ σιγά-σιγά. Γιά νά μή πάρῃ χαμπάρι ὁ φύλακας καί μέ στήσῃ νά βλέπω πρός τόν γαρμπί. Ἡ φωνή του σιγανή καί γλυκειά. Γεμάτη πραότητα κι ἀγάπη. Φωνή θεϊκή. Ἐκείνου, πού ἔχυσε ἀπάνω του γι᾿ ἀγάπη μας τό αἷμα του τό τίμιο: «Εἶσαι θεολόγος καί ξέρεις καλά πώς δέν ὑπάρχει σωτηρία χωρίς σταυρό, ὅπως δέν ὑπάρχει καί νίκη χωρίς πόλεμο. Γιατί λοιπόν παραπονεῖσαι; Ἄν ἀπαλλαγῇς ἀπ᾿ τό σταυρό τοῦτον, ἄλλον θά βρῇς ἀργότερα˙ ἴσως καί βαρύτερο ἀπό τοῦτον. Δέν εἶναι δυνατό ν᾿ ἀποφύγῃς σύ ὅ,τι κανένας θνητός δέν μπόρεσε ν᾿ ἀποφύγῃ. Ποιός ἄνθρωπος ἔζησε ποτέ στόν κόσμο χωρίς σταυρό. Μήπως καί ὁ ἴδιος ὁ Κύριος καί Σωτήρας σας πέρασε καμμιά μέρα χωρίς θλίψεις καί δεινοπαθήματα; Καί δέν σήκωσε πρῶτος αἱμόφυρτος τό σταυρό, πού βαρύτερό του δέν γνώρισε ποτέ ἄνθρωπος; Γιατί λοιπόν ζητᾶς ἄλλο δρόμο ἐκτός ἀπ᾿ τό βασιλικό τοῦτον δρόμο, τόν δρόμο τοῦ σταυροῦ;
..........Ὁ ἕνας πίσω ἀπ᾿ τόν ἄλλο σέ ἀπόστασι 2 μέτρων. Κουβέντες καί συζητήσεις, πράγματα ἀγαπητά ἰδίως σέ μᾶς τούς ρωμιούς, ἀπαγορεύονται. "Zella" (πειθαρχεῖο) γιά τό λιγότερο τόν στήνουν σέ μιά γωνιά καί βλέπει, ὅπως λέγει κι ἕνας χιώτης πού εἶνε μαζύ μας, κατά τόν γαρμπί.
..........Οἱ ἄλλοι δέν ξέρω πώς τά καταφέρνουν καί κάνουν τό βουβό. Ἐγώ, γιά νά ᾿μαι εἰλικρινής, δέν τό καταφέρνω. Ἀνοίγω κουβεντούλα. Μέ ποιόν; Νά μ᾿ ἕνα σταυρό ἑνός καμπαναριοῦ πού ὑψώνεται δίπλα μας. Τοῦ λέγω: καί τί δέν τοῦ λέγω! Τούς πόνους, τούς καϋμούς, τά δεινοπαθήματά μας. Κυρίως ὅμως τοῦ παραπονοῦμαι γιά τό δικό μου σταυρό. Κι ἐκεῖνος μ᾿ ἀκούει μέ ἀγάπη καί στοργή. Μ᾿ ἀπαντᾶ μέ χαμόγελο. Καί μοῦ μιλᾶ πολύ σιγά-σιγά. Γιά νά μή πάρῃ χαμπάρι ὁ φύλακας καί μέ στήσῃ νά βλέπω πρός τόν γαρμπί. Ἡ φωνή του σιγανή καί γλυκειά. Γεμάτη πραότητα κι ἀγάπη. Φωνή θεϊκή. Ἐκείνου, πού ἔχυσε ἀπάνω του γι᾿ ἀγάπη μας τό αἷμα του τό τίμιο: «Εἶσαι θεολόγος καί ξέρεις καλά πώς δέν ὑπάρχει σωτηρία χωρίς σταυρό, ὅπως δέν ὑπάρχει καί νίκη χωρίς πόλεμο. Γιατί λοιπόν παραπονεῖσαι; Ἄν ἀπαλλαγῇς ἀπ᾿ τό σταυρό τοῦτον, ἄλλον θά βρῇς ἀργότερα˙ ἴσως καί βαρύτερο ἀπό τοῦτον. Δέν εἶναι δυνατό ν᾿ ἀποφύγῃς σύ ὅ,τι κανένας θνητός δέν μπόρεσε ν᾿ ἀποφύγῃ. Ποιός ἄνθρωπος ἔζησε ποτέ στόν κόσμο χωρίς σταυρό. Μήπως καί ὁ ἴδιος ὁ Κύριος καί Σωτήρας σας πέρασε καμμιά μέρα χωρίς θλίψεις καί δεινοπαθήματα; Καί δέν σήκωσε πρῶτος αἱμόφυρτος τό σταυρό, πού βαρύτερό του δέν γνώρισε ποτέ ἄνθρωπος; Γιατί λοιπόν ζητᾶς ἄλλο δρόμο ἐκτός ἀπ᾿ τό βασιλικό τοῦτον δρόμο, τόν δρόμο τοῦ σταυροῦ;
336
..........Λησμόνησες τόσο γρήγορα αὐτό πού λέγει ὁ Κύριος σέ κείνους πού θέλουν νά τόν ἀκολουθήσουν; Νά στά θυμήσω: "Εἰ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν καί ἀράτω τόν σταυρόν αὐτοῦ, καί ἀκολουθείτω μοι". Φέρνε λοιπόν τόν σταυρόν σου καρτερικά κι ἀγόγγυστα˙ μέ θάρρος˙ ἀνδρεία˙ καί ὑπομονή.. Ἔχε τον, ὅπως εἶχες ἐκεῖνον πού εἶχες στό λαιμό σου κρεμασμένον ὅταν λειτουργοῦσες. Βάσταζέ τον θυμούμενος πάντα πώς εἶνε σταυρός τοῦ Σωτῆρος σου… Αὐτά γιά τά παράπονα πού ἔχεις γιά τό σταυρό σου. Γιά τ᾿ ἄλλα, θά σοῦ ποῦν οἱ στίχοι 5-10 τοῦ 12 κεφ. τῆς πρός. Ἑβραίους ἐπιστολῆς. Γι᾿ αὐτό ἄλλωστε ἐπενέβην καί σ᾿ ἀφῆκαν τήν Κ. Διαθήκη. Νά τήν διαβάζῃς…». Καί ἀνεβαίνω στό κελλί, ὕστερα ἀπ᾿ τή συζήτησι αὐτή γαληνεμένος καί χαρούμενος. Κι ἀμέσως τήν Κ. Διαθήκη στό χέρι: "Υἱέ μου, μή ὀλιγώρει παιδείας Κυρίου, μηδέ ἐκλύου ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐλεγχόμενος.
Ὅν γάρ ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει, μαστιγοῖ δέ πάντα υἱόν ὃν παραδέχεται. Εἰ παιδείαν ὑπομένετε, ὡς υἱοῖς ὑμῖν προσφέρεται ὁ Θεός˙ τίς γάρ ἐστιν υἱός ὃν οὐ παιδεύει πατήρ; Εἰ δέ χωρίς ἐστε παιδείας, ἧς μέτοχοι γεγόνασι πάντες, ἄρα νόθοι ἐστέ καί οὐχ υἱοί. Εἶτα τούς μέν τῆς σαρκός ἡμῶν πατέρας εἴχομεν παιδευτάς καί ἐνετρεπόμεθα˙ οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑποταγησόμεθα τῷ Πατρί τῶν πνευμάτων καί ζήσομεν; οἱ μέν γάρ πρός ὀλίγας ἡμέρας κατά τό δοκοῦν αὐτοῖς ἐπαίδευον, ὁ δέ ἐπί τό συμφέρον εἰς τό μεταλαβεῖν τῆς ἁγιότητος αὐτοῦ"» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 150-151).
..........Ἐξομολόγηση...«15 Δεκεμβρίου 1944. Ἄντικρυ στό παράθυρο τοῦ ἐργοστασίου εἶναι ἕνας λόφος. Ψάχνοντάς τον ἔκανα μία ἀνακάλυψι.. Ἕνας σταυρός μέ τόν ἐσταυρωμένο Κύριο! Τόν κρατοῦσαν ζηλιάρικα κρυμμένο κάτω ἀπ᾿ τά φύλλα των τά δέντρα. Μά τό κρύο, ὁ ἀέρας τά μάδισαν. Κι ἀφῆκαν νά φανῇ, ἔτσι ὄμορφα καί μεγαλόπρεπα πού στέκεται, ὁ ἐσταυρωμένος Κύριος.
..........Θυμοῦμαι πώς ὅταν εἴμουνα παιδάκι δέν ξέκοβα ἀπό ἕνα γειτονικό ραφτάδικο. Κι ἡ αἰτία;. Ἕνας μεγάλος μαγνήτης σέ σχῆμα πετάλου. Ὁ ράφτης γιά τήν δουλειά του εἶχε ἕνα τόσο δά μεγάλο κουτί, γεμάτο καρφίτσες.
Τ᾿ ἅρπαζα, τίς σκορποῦσα ὅλες στόν πάγκο. Κι ὕστερα; Τό παχουλό μου χεράκι περασμένο στό μαγνήτη καί στίς καρφίτσες. Πῶς τίς τραβοῦσε! Ἀπό μακρυά ἀκόμα κινοῦνταν οἱ καρφίτσες καί τάκ ἀπάνω στό μαγνήτη.. Ἔτσι τώρα τραβᾶ καί μένα ὁ ἐσταυρωμένος τοῦ λόφου. Ὁ πάγκος μου δέν μέ χαίρεται. Τελειῶσαν οἱ 10 χιλιάδες κάλυκες πού ὑποχρεοῦμαι νά δώσω τή μέρα; Τσούπ στό παράθυρο.
Ὅν γάρ ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει, μαστιγοῖ δέ πάντα υἱόν ὃν παραδέχεται. Εἰ παιδείαν ὑπομένετε, ὡς υἱοῖς ὑμῖν προσφέρεται ὁ Θεός˙ τίς γάρ ἐστιν υἱός ὃν οὐ παιδεύει πατήρ; Εἰ δέ χωρίς ἐστε παιδείας, ἧς μέτοχοι γεγόνασι πάντες, ἄρα νόθοι ἐστέ καί οὐχ υἱοί. Εἶτα τούς μέν τῆς σαρκός ἡμῶν πατέρας εἴχομεν παιδευτάς καί ἐνετρεπόμεθα˙ οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑποταγησόμεθα τῷ Πατρί τῶν πνευμάτων καί ζήσομεν; οἱ μέν γάρ πρός ὀλίγας ἡμέρας κατά τό δοκοῦν αὐτοῖς ἐπαίδευον, ὁ δέ ἐπί τό συμφέρον εἰς τό μεταλαβεῖν τῆς ἁγιότητος αὐτοῦ"» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 150-151).
..........Ἐξομολόγηση...«15 Δεκεμβρίου 1944. Ἄντικρυ στό παράθυρο τοῦ ἐργοστασίου εἶναι ἕνας λόφος. Ψάχνοντάς τον ἔκανα μία ἀνακάλυψι.. Ἕνας σταυρός μέ τόν ἐσταυρωμένο Κύριο! Τόν κρατοῦσαν ζηλιάρικα κρυμμένο κάτω ἀπ᾿ τά φύλλα των τά δέντρα. Μά τό κρύο, ὁ ἀέρας τά μάδισαν. Κι ἀφῆκαν νά φανῇ, ἔτσι ὄμορφα καί μεγαλόπρεπα πού στέκεται, ὁ ἐσταυρωμένος Κύριος.
..........Θυμοῦμαι πώς ὅταν εἴμουνα παιδάκι δέν ξέκοβα ἀπό ἕνα γειτονικό ραφτάδικο. Κι ἡ αἰτία;. Ἕνας μεγάλος μαγνήτης σέ σχῆμα πετάλου. Ὁ ράφτης γιά τήν δουλειά του εἶχε ἕνα τόσο δά μεγάλο κουτί, γεμάτο καρφίτσες.
Τ᾿ ἅρπαζα, τίς σκορποῦσα ὅλες στόν πάγκο. Κι ὕστερα; Τό παχουλό μου χεράκι περασμένο στό μαγνήτη καί στίς καρφίτσες. Πῶς τίς τραβοῦσε! Ἀπό μακρυά ἀκόμα κινοῦνταν οἱ καρφίτσες καί τάκ ἀπάνω στό μαγνήτη.. Ἔτσι τώρα τραβᾶ καί μένα ὁ ἐσταυρωμένος τοῦ λόφου. Ὁ πάγκος μου δέν μέ χαίρεται. Τελειῶσαν οἱ 10 χιλιάδες κάλυκες πού ὑποχρεοῦμαι νά δώσω τή μέρα; Τσούπ στό παράθυρο.
337
"Κοντά στόν κ. συνταγματάρχη μας, πού κάθεται ἐκεῖ, στό φῶς του κι ἀνοίγει μ᾿ ἕνα βελονάκι τίς κλειστές τρύπες τῶν καλύκων. Κι αὐτός μοῦ κολλᾶ: "Δέ θά ἀπελευθερωθοῦμε; Θά δῇς τί θά κάνω. Τή στολή μου, πάνω σ᾿ ἕνα "θυμοειδές" ἄλογο, καί θά … θά …" Θά δέσῃ κι ἀπωλέσῃ. … Μά γ᾿ αὐτόν λοιπόν πηγαίνω αὐτοῦ γιά νά τόν προσέχω;. Ἐγώ ἔχω ἀνώτερες ἀπ᾿ αὐτές τίς ὁμιλίες. Συνομιλίες πνευματικές, χριστιανικές. Κάνω τίς ἐξομολογήσεις μου.
..........Καί σήμερα μάλιστα, πού γιά καλό δικό μου νομίζει κανείς, βγῆκε ἀναφορά ὁ κ. συνταγματάρχης γιά νά τόν "ἀπαλλάξουν τοῦ φρικτοῦ μαρτυρίου του, νά ζῇ μέ καλύτερο κόσμον, καί τόν ἀποστείλουν εἰς στρατόπεδον αἰχμαλώτων", ἀνενόχλητα κάνω τή ξομολόγησί μου στόν ἐσταυρωμένο Κύριο: «Γιατί ὁ ἄνθρωπος, τό πλάσμα σου, τό προικισμένο πλούσια ἀπ᾿ τή ἀγαθότητά Σου μέ τόσα πνευματικά χαρίσματα, ὁ βασιληᾶς τοῦ κόσμου τοῦ πάγκαλου καί παναρμόνιου τούτου "ἔργου τῶν χειρῶν σου"˙ ἐνῷ Σύ τόν ἀγαπᾶς τόσο: "οὕτως ἠγάπησεν ὁ Θεός τόν κόσμον, ὥστε τόν υἱόν Αὐτοῦ τόν μονογενῆ ἔδωκεν", καί πάντα ἔχεις ἀπάνω του τό πατρικό Σου χέρι, γιά νά χαϊδέψῃ, νά σπουγγίζῃ τά δάκρυα, τόν δυναμώνει καί βοηθᾶ˙ αὐτός φέρεται ἔτσι πρός ἐσένα; Γιατί περιφρονεῖ τό τίμιο αἷμα πού γι᾿ αὐτόν ἔχυσες ἐκεῖ ἀπάνω στό σταυρόν; Γιατί ἐνῷ εἶδε πιά ποῦ τόν κατάντησε ἡ ἀποστασία. Σέ ποιά τρομερή ἄβυσσο τόν ἔρριξε ἡ ἀπομάκρυνσι ἀπό Σέ τό "φῶς τό ἀληθινόν"; Σέ τί σφαγές ἄγριες καί πολυάνθρωπες καί σέ τί τεράστιες, ἀνυπολόγιστες καταστροφές τόν ὡδήγησε ὁ δρόμος αὐτός τῆς ἁμαρτίας; Γιατί, Κύριέ μου, νά συνεχίζῃ ἀκόμα τήν ἴδια τακτική πρός Σέ τόν Σωτῆρα καί Λυτρωτήν του; Πότε θά ἔλθῃ "εἰς ἑαυτόν" ἐπί τέλους; Πότε θά ἐπιστρέψῃ ἐκεῖ ἀπ᾿ ὅπου κακῶς βγῆκε; Πότε; … πότε πιά; Τί θά γίνωμε ἔτσι; Κι Αὐτός, λησμονᾶ πρός στιγμή τό βαθύ πόνον πού ὑφίσταται γιά μᾶς ἀπ᾿ τούς "ἐμπτυσμούς, τά ραπίσματα, τά κολαφίσματα, τάς ὕβρεις, τούς γέλωτας, τήν πορφυράν χλαῖναν, τόν κάλαμον, τόν σπόγγον, τό ὄξος, τούς ἤλους, τήν λόγχην καί πρό πάντων τόν Σταυρόν" καί μοῦ λέγει: Μή λυπῆσαι ἔτσι θανάσιμα, ἀγαπητό μου παιδί. Γιατί ἡ Πανσοφία μου εὑρίσκει πολλούς τρόπους νά κάνῃ αὐτό πού ποθεῖς κι εἶνε καί δικό μου θέλημα. Καί δέν βλέπεις πώς ἤδη ἄρχισε αὐτή νά ἐφαρμόζῃ ἕναν ἀπ᾿ αὐτούς. Τιμωρεῖ τόν ἄνθρωπο γιά τήν ἀποστασία του αὐτή, πού ἔκανε ὅλες σχεδόν οἱ ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς του, τίποτε ἄλλο νά μή εἶνε παρά ὕβρις καί περιφρόνησις τοῦ θείου μου θελήματος. Καί τήν τιμωρία αὐτή συγχρόνως τή μετέβαλα καί σέ πρώτης τάξεως γιατρικό γιά τόν βαρειά ἀρρωστημένο ἄνθρωπο.
..........Παρεχώρησα νά παρουσιαστῇ ὁ Χίτλερ, "τό βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως", "ὁ ἄνθρωπος τῆς ἀνομίας, ὁ υἱός τῆς ἀπωλείας, ὁ ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα", "οὗ ἐστιν ἡ παρουσία κατ᾿ ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ ἐν πάσῃ δυνάμει καί σημείοις καί τέρασιν ψεύδους καὶ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ
..........Καί σήμερα μάλιστα, πού γιά καλό δικό μου νομίζει κανείς, βγῆκε ἀναφορά ὁ κ. συνταγματάρχης γιά νά τόν "ἀπαλλάξουν τοῦ φρικτοῦ μαρτυρίου του, νά ζῇ μέ καλύτερο κόσμον, καί τόν ἀποστείλουν εἰς στρατόπεδον αἰχμαλώτων", ἀνενόχλητα κάνω τή ξομολόγησί μου στόν ἐσταυρωμένο Κύριο: «Γιατί ὁ ἄνθρωπος, τό πλάσμα σου, τό προικισμένο πλούσια ἀπ᾿ τή ἀγαθότητά Σου μέ τόσα πνευματικά χαρίσματα, ὁ βασιληᾶς τοῦ κόσμου τοῦ πάγκαλου καί παναρμόνιου τούτου "ἔργου τῶν χειρῶν σου"˙ ἐνῷ Σύ τόν ἀγαπᾶς τόσο: "οὕτως ἠγάπησεν ὁ Θεός τόν κόσμον, ὥστε τόν υἱόν Αὐτοῦ τόν μονογενῆ ἔδωκεν", καί πάντα ἔχεις ἀπάνω του τό πατρικό Σου χέρι, γιά νά χαϊδέψῃ, νά σπουγγίζῃ τά δάκρυα, τόν δυναμώνει καί βοηθᾶ˙ αὐτός φέρεται ἔτσι πρός ἐσένα; Γιατί περιφρονεῖ τό τίμιο αἷμα πού γι᾿ αὐτόν ἔχυσες ἐκεῖ ἀπάνω στό σταυρόν; Γιατί ἐνῷ εἶδε πιά ποῦ τόν κατάντησε ἡ ἀποστασία. Σέ ποιά τρομερή ἄβυσσο τόν ἔρριξε ἡ ἀπομάκρυνσι ἀπό Σέ τό "φῶς τό ἀληθινόν"; Σέ τί σφαγές ἄγριες καί πολυάνθρωπες καί σέ τί τεράστιες, ἀνυπολόγιστες καταστροφές τόν ὡδήγησε ὁ δρόμος αὐτός τῆς ἁμαρτίας; Γιατί, Κύριέ μου, νά συνεχίζῃ ἀκόμα τήν ἴδια τακτική πρός Σέ τόν Σωτῆρα καί Λυτρωτήν του; Πότε θά ἔλθῃ "εἰς ἑαυτόν" ἐπί τέλους; Πότε θά ἐπιστρέψῃ ἐκεῖ ἀπ᾿ ὅπου κακῶς βγῆκε; Πότε; … πότε πιά; Τί θά γίνωμε ἔτσι; Κι Αὐτός, λησμονᾶ πρός στιγμή τό βαθύ πόνον πού ὑφίσταται γιά μᾶς ἀπ᾿ τούς "ἐμπτυσμούς, τά ραπίσματα, τά κολαφίσματα, τάς ὕβρεις, τούς γέλωτας, τήν πορφυράν χλαῖναν, τόν κάλαμον, τόν σπόγγον, τό ὄξος, τούς ἤλους, τήν λόγχην καί πρό πάντων τόν Σταυρόν" καί μοῦ λέγει: Μή λυπῆσαι ἔτσι θανάσιμα, ἀγαπητό μου παιδί. Γιατί ἡ Πανσοφία μου εὑρίσκει πολλούς τρόπους νά κάνῃ αὐτό πού ποθεῖς κι εἶνε καί δικό μου θέλημα. Καί δέν βλέπεις πώς ἤδη ἄρχισε αὐτή νά ἐφαρμόζῃ ἕναν ἀπ᾿ αὐτούς. Τιμωρεῖ τόν ἄνθρωπο γιά τήν ἀποστασία του αὐτή, πού ἔκανε ὅλες σχεδόν οἱ ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς του, τίποτε ἄλλο νά μή εἶνε παρά ὕβρις καί περιφρόνησις τοῦ θείου μου θελήματος. Καί τήν τιμωρία αὐτή συγχρόνως τή μετέβαλα καί σέ πρώτης τάξεως γιατρικό γιά τόν βαρειά ἀρρωστημένο ἄνθρωπο.
..........Παρεχώρησα νά παρουσιαστῇ ὁ Χίτλερ, "τό βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως", "ὁ ἄνθρωπος τῆς ἀνομίας, ὁ υἱός τῆς ἀπωλείας, ὁ ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα", "οὗ ἐστιν ἡ παρουσία κατ᾿ ἐνέργειαν τοῦ Σατανᾶ ἐν πάσῃ δυνάμει καί σημείοις καί τέρασιν ψεύδους καὶ ἐν πάσῃ ἀπάτῃ
338
ἀδικίας". Καί δι᾿ αὐτοῦ ἄρχισα τήν τιμωρία, ἀλλά καί τή γιατρειά μαζί καί πρῶτα-πρῶτα ἀπ᾿ τή Γαλλία. Γιατί αὐτή ὑπῆρξε καί πρωτοπόρος στήν ἀποστασία. Ὕστερα παρέλαβα μέ τή σειρά καί τό μέγεθος τῆς ἀποστασίας κι ὅλα τά ἄλλα ἔθνη. Καί παιδεύω ὅλους σας "μή ὑπερφρονεῖν παρ̉ ὅ δεῖ φρονεῖν, ἀλλά φρονεῖν εἰς τό σωφρονεῖν"…
..........Καί τελευταῖα θά περιαδράξω κι αὐτόν "τόν ἄνομον, ὅν ἀνελῶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματός μου καταργήσω τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς παρουσίας αὐτοῦ". Καί "γῆν καινήν" θά φέρω. Νέον δικαιότερον, ἁγιότερον, χριστιανικώτερον κόσμον…
..........Ἔφυγε τό βάρος, πού πλάκωνε τήν καρδιά μου» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 215-217).
Εὐχαριστήριες ἐπιστολές (φιλανθρωπικό ἔργο).
«Πρός
τάς κ.κ. ἀδελφάς. Ἰ. Τσαπόσογλου
Ἐνταῦθα.
Ἀγαπητοί,
Τά 4 στρώματα, πού ἡ ἀγάπη σας μᾶς ἔστειλε μέ τούς ἀγαπητούς μου συναδέλφους, τούς ἱεροκήρυκες τῆς "Ζωῆς", τά πήραμε καί τά διέθεσα ὅπως δείχνει ἡ συνημμένη κατάστασις.
..........Ἡ εὐσεβής καί φιλάδελφη χειρονομία Σας αὐτή ἔδωσε μεγάλη ἀνακούφισι σέ τέσσερις δυστυχισμένους καί τό σπουδαιότερο πού κατέστησε καί Σᾶς [...] τοῦ Κυρίου μας: "ἐφ᾿ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε"1466. Σᾶς εὐχαριστοῦμεν θερμά. Καί εὐχόμεθα ὁ καλός Θεός νά Σᾶς διατηρῇ σέ ψυχική καί σωματική ὑγεία καί νά Σᾶς χαρίζῃ πλούσια τά ἀγαθά Του ἀφοῦ τά μεταχειρίζεσθε ὅπως θέλει καί διατάσσει Αὐτός.
..........Ἀγαπητέ μοι ἐν Χριστῷ ἀδελφέ π. Νικόλαε,
Ἐγένοντο κατά τήν ἐπιθυμία Σας αἱ διανομαί ὡς ἐμφαίνουσιν αἱ συνημμέναι καταστάσεις.
..........Σᾶς εὐχαριστῶ καί πάλιν θερμότατα. Καί Σᾶς παρακαλῶ ἐντείνατε, δι᾿ ἀγάπην Χριστοῦ, τάς προσπαθείας Σας ὑπέρ τῶν πτωχῶν ἀναξιοπαθούντων, τούς ὁποίους θεωρεῖ ὁ Κύριός μας ἀδελφάς, διότι ἡ κατάστασίς των εἶνε ὅπως καί προφορικῶς σᾶς ἀνέπτυξα τραγική.
..........Καί τελευταῖα θά περιαδράξω κι αὐτόν "τόν ἄνομον, ὅν ἀνελῶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματός μου καταργήσω τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς παρουσίας αὐτοῦ". Καί "γῆν καινήν" θά φέρω. Νέον δικαιότερον, ἁγιότερον, χριστιανικώτερον κόσμον…
..........Ἔφυγε τό βάρος, πού πλάκωνε τήν καρδιά μου» (Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 215-217).
Εὐχαριστήριες ἐπιστολές (φιλανθρωπικό ἔργο).
«Πρός
τάς κ.κ. ἀδελφάς. Ἰ. Τσαπόσογλου
Ἐνταῦθα.
Ἀγαπητοί,
Τά 4 στρώματα, πού ἡ ἀγάπη σας μᾶς ἔστειλε μέ τούς ἀγαπητούς μου συναδέλφους, τούς ἱεροκήρυκες τῆς "Ζωῆς", τά πήραμε καί τά διέθεσα ὅπως δείχνει ἡ συνημμένη κατάστασις.
..........Ἡ εὐσεβής καί φιλάδελφη χειρονομία Σας αὐτή ἔδωσε μεγάλη ἀνακούφισι σέ τέσσερις δυστυχισμένους καί τό σπουδαιότερο πού κατέστησε καί Σᾶς [...] τοῦ Κυρίου μας: "ἐφ᾿ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε"1466. Σᾶς εὐχαριστοῦμεν θερμά. Καί εὐχόμεθα ὁ καλός Θεός νά Σᾶς διατηρῇ σέ ψυχική καί σωματική ὑγεία καί νά Σᾶς χαρίζῃ πλούσια τά ἀγαθά Του ἀφοῦ τά μεταχειρίζεσθε ὅπως θέλει καί διατάσσει Αὐτός.
Μέ χριστιανική ἀγάπη
π. Δ.»
..........Ἀγαπητέ μοι ἐν Χριστῷ ἀδελφέ π. Νικόλαε,
Ἐγένοντο κατά τήν ἐπιθυμία Σας αἱ διανομαί ὡς ἐμφαίνουσιν αἱ συνημμέναι καταστάσεις.
..........Σᾶς εὐχαριστῶ καί πάλιν θερμότατα. Καί Σᾶς παρακαλῶ ἐντείνατε, δι᾿ ἀγάπην Χριστοῦ, τάς προσπαθείας Σας ὑπέρ τῶν πτωχῶν ἀναξιοπαθούντων, τούς ὁποίους θεωρεῖ ὁ Κύριός μας ἀδελφάς, διότι ἡ κατάστασίς των εἶνε ὅπως καί προφορικῶς σᾶς ἀνέπτυξα τραγική.
Μέ ἀδελφική ἀγάπη καί εὐχαριστίας.
π. Δ.»
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 113–114)
1466 Ματθ. κε΄, 40.
339
«Πρός
τήν Ο. Χ. Α. ἡ Ἀποστολική Διακονία
Ἐνταῦθα
Τά ὄμορφα καί ψυχωφελῆ βιβλία, τά παρηγοροῦντα καί ἐνισχύοντα τούς πονουμένους κρατουμένους περισσότερο ἀπό κάθε ἄλλο πρᾶμα, τίς ψάθες καί τά χράμια καί τά χαλιά, χάρις στά ὁποῖα ἀρκετοί πτωχοί ἔπαψαν νά πλαγιάζουν πάνω στό κατάψυχρο τσιμέντο, τά ὁποῖα μᾶς στείλατε ἐλήφθησαν.
..........Καί τά μέν βιβλία κατεχωρίσθησαν στήν πρόχειρη "θρησκευτική βιβλιοθήκη κρατουμένων Στρατοπέδου Π. Μελᾶ", τά δέ ἄλλα εἰς τό ὑλικό τῆς φυλακῆς, ὥστε νά μένουν πάντα στούς θαλάμους τοῦ στρατοπέδου.
Μέ θερμάς εὐχαριστίας
π. Δ.»
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 114-115)
«Πρός
τό Σόν Διοικητικόν Συμβούλιον τοῦ Ε.Ο.Χ.Α.
Ἐνταῦθα.
Ἀξιότιμοι Κύριοι.
Κατόπιν τῆς προφορικῆς. Ὑμῶν ἐντολῆς, ὅπως διανείμω εἰς τούς πλέον ἀπόρους κρατουμένους τά ἐκ τῆς ὑμετέρας Χριστουγεννιάτικης διανομῆς ἐναπομείναντα 24 ὑποκάμισα, 12 ἐσώβρακα καί 9 κλινοσκεπάσματα, προέβην, ἐν Χριστιανικῷ πνεύματι, εἰς τήν διανομήν τούτην καί ἀποστέλλω. Ὑμῖν τήν σχετικήν κατάστασιν.
..........Μέ τήν εὐκαιρίαν δέ ταύτην φέρω εἰς γνῶσιν. Ὑμῶν ὅτι τό ἀναρρωτήριον τοῦ στρατοπέδου, εἰς τό ὁποῖον νοσηλεύονται ὅσοι ἐξ ἡμῶν ἀσθενήσουσιν, ἐπεξετάθη εἰς μίαν ἀκόμη μεγάλην αἴθουσαν, εἰς τήν ὁποίαν θά τοποθετηθῶσι 30 κλίναι. Ὡς ἐκ τούτου ἔχει ἀνάγκην 60 κλινοσκεπασμάτων, 60 σινδονίων, 60 καλυψίων (μαξιλαροθῆκες), 30 προσοψίων καί 30 ζευγ. πεδήλων (τσόκαρα).
..........Κανείς ἄλλος ἐκτός τοῦ ὑμῶν χριστιανικοῦ .Ὁργανισμοῦ, ὅστις ἀπ᾿ ἀρχῆς τῇ ἀληθείᾳ συμπαθῶς προσέβλεψε πρός τό στρατόπεδον καί ἐπανειλημμένως ἐξεδήλωσεν ἐμπράκτως τήν ἀγάπην καί τό ἐνδιαφέρον του πρός τούς δυστυχεῖς κρατουμένους, δέν δύναται νά μᾶς ἐξοικονομήσῃ τά ἀνωτέρω εἴδη.
..........Διά τοῦτο ἀκριβῶς καί φέρω τοῦτο εἰς γνῶσιν. Ὑμῶν παρακαλῶν θερμῶς. Ὑμᾶς ὅπως μᾶς συντρέξητε καί εἰς τήν περίπτωσιν ταύτην.
Μέ ἀγάπην
π. Δ.»
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 115-116)
340
..........«Σεβασμιώτατε,
Μέ πολλήν χαράν ἐπληροφορήθην ὅτι πρόεδρος τῆς Ε.Ο.Χ.Α. τυγχάνει ἡ. Ὑμετ. Παναγιότης. Τοῦτο μοί προξένησε ἐξαιρετικήν χαράν διότι μοι παρέχει τό θάρρος νά ἐκθέσω τῇ. Ὑμετ. Παναγιότητῃ τάς ἀνάγκας τοῦ Στρατοπέδου καί νά παρακαλέσω Αὐτήν υἱϊκῶς, ἐφ᾿ ὅσον μάλιστα εἶμαι ἐπιφορτισμένος μέ τό καθῆκον τοῦ δέχεσθαι καί διανέμειν τά ἐλέη καί βοηθήματα τῶν χριστιανῶν εἰς τούς πτωχούς, ὅπως τάς θεραπεύσῃ.
..........Ὡς γνωρίζει ἡ. Ὑμετ. Παναγιότης εἰς τό ἐνταῦθα στρατόπεδον μεταφέρονται ἀπ᾿ ὅλα ἐν γένει τά γερμανοκρατούμενα μέρη τῆς. Ἑλλάδος. Συμβαίνει δέ πολλάκις οὗτοι ν᾿ ἀποσπῶνται παρά τῶν οἰκιῶν των χωρίς νά προλάβωσι νά λάβωσι μεθ᾿ ἑαυτῶν οὐδέ κἄν ἕνα σκέπασμα. Τό στρατόπεδον δέ ἐπειδή στερεῖται κλινοσκεπασμάτων –ἔχει 200-300 τετριμμένα ἤ τελείως κατεστραμένα ἐκ τῶν ἀλλεπαλλήλων κλιβανισμῶν ἐνῷ οἱ κρατούμενοί του ἀνέρχονται τούς 1000– πάρα πολλοί κρατούμενοι μένουν ἐν τοιούτῳ χειμῶνι χωρίς στρῶμα καί κλινοσκέπασμα.
..........Διά τοῦτο παρακαλῶ θερμῶς τήν. Ὑμετ. Παναγιότητα, ἄν εἶναι δυνατόν, νά ἐξοικονομίσῃ μερικά κλινοσκεπάσματα διά τό στρατόπεδόν μας.
«17 Φεβρουαρίου 1944. Γιά καλά ριχτήκαν οἱ χριστιανοί στή φιλανθρωπία. Ὁ ζῆλος των ὅλο καί περισσότερο αὐξάνει. Τό δείχνουν τά γράμματα:
Μέ πολλήν χαράν ἐπληροφορήθην ὅτι πρόεδρος τῆς Ε.Ο.Χ.Α. τυγχάνει ἡ. Ὑμετ. Παναγιότης. Τοῦτο μοί προξένησε ἐξαιρετικήν χαράν διότι μοι παρέχει τό θάρρος νά ἐκθέσω τῇ. Ὑμετ. Παναγιότητῃ τάς ἀνάγκας τοῦ Στρατοπέδου καί νά παρακαλέσω Αὐτήν υἱϊκῶς, ἐφ᾿ ὅσον μάλιστα εἶμαι ἐπιφορτισμένος μέ τό καθῆκον τοῦ δέχεσθαι καί διανέμειν τά ἐλέη καί βοηθήματα τῶν χριστιανῶν εἰς τούς πτωχούς, ὅπως τάς θεραπεύσῃ.
..........Ὡς γνωρίζει ἡ. Ὑμετ. Παναγιότης εἰς τό ἐνταῦθα στρατόπεδον μεταφέρονται ἀπ᾿ ὅλα ἐν γένει τά γερμανοκρατούμενα μέρη τῆς. Ἑλλάδος. Συμβαίνει δέ πολλάκις οὗτοι ν᾿ ἀποσπῶνται παρά τῶν οἰκιῶν των χωρίς νά προλάβωσι νά λάβωσι μεθ᾿ ἑαυτῶν οὐδέ κἄν ἕνα σκέπασμα. Τό στρατόπεδον δέ ἐπειδή στερεῖται κλινοσκεπασμάτων –ἔχει 200-300 τετριμμένα ἤ τελείως κατεστραμένα ἐκ τῶν ἀλλεπαλλήλων κλιβανισμῶν ἐνῷ οἱ κρατούμενοί του ἀνέρχονται τούς 1000– πάρα πολλοί κρατούμενοι μένουν ἐν τοιούτῳ χειμῶνι χωρίς στρῶμα καί κλινοσκέπασμα.
..........Διά τοῦτο παρακαλῶ θερμῶς τήν. Ὑμετ. Παναγιότητα, ἄν εἶναι δυνατόν, νά ἐξοικονομίσῃ μερικά κλινοσκεπάσματα διά τό στρατόπεδόν μας.
Μετά βαθυτάτου σεβασμοῦ
π. Δ. Χ.»
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 118-119)
«17 Φεβρουαρίου 1944. Γιά καλά ριχτήκαν οἱ χριστιανοί στή φιλανθρωπία. Ὁ ζῆλος των ὅλο καί περισσότερο αὐξάνει. Τό δείχνουν τά γράμματα:
341
«Πρός
τόν κ. Δημήτριον Δαμπασίναν
Πρόεδρον τῆς Ο.Χ.Α. ἡ Ἀποστολική Διακονία
Ἐνταῦθα
Ἀγαπητέ,
Βαθεῖα χαρά πλημμυρίζει τήν ψυχήν μου τό γεγονός ὅτι εἰς τήν ἀκτῖνα τῆς ὑπό τῆς. Ὑμετέρας χριστιανικῆς Ἀδελφότητος ἐνεργουμένης φιλανθρωπίας συμπεριλήφθη καί τό στρατόπεδόν μας.. Ἔχω τήν γνώμην, ὅπως καί προφορικῶς εἶπον ὑμῖν, ὅτι τό στρατόπεδον θά ἔπρεπε νά κατέχῃ τήν πρώτην θέσιν μεταξύ τῶν βοηθουμένων ἱδρυμάτων ὑπό τῶν διαφόρων χριστιανικῶν ὀργανώσεων. Διότι οἱ ἐν αὐτῷ κρατούμενοι δέν ἔχουσι στερηθῆ μόνον τοῦ πολυτίμου δώρου τῆς ἐλευθερίας καί εὑρίσκονται [...]μένοι μέσα εἰς ἕνα στενόν συρματοπλεγμένον χῶρον, οὐδέ ζοῦν μόνοι ἕνα βίον περιορισμένον, δυστυχῆ, μέσα σέ ἀνθυγιεινά διαμερίσματα. Δέν εὑρίσκονται οὗτοι μακράν μόνον ἀπό τό περιβάλλον τῆς ἰδιαιτέρας των πατρίδος καί δέν βλέπουν πλέον τά προσφιλῆ των πρόσωπα, τούς γονεῖς των, τήν σύζυγόν των, τά τέκνα των, οὔτε εἶνε ὑποχρεωμένοι μόνον νά συναναστρέφονται πρόσωπα, πού δέν τούς εὐχαριστοῦν, ἀλλά κυρίως διότι ζοῦν ἐν διαρκεῖ ψυχικῇ ἀγωνίᾳ. Ἀλλ᾿ ἀκόμη καί διότι οἱ περισσότεροι τῶν ἐδῶ κρατουμένων ἀποσπῶνται παρά τῶν οἰκιῶν των καί ρίπτονται εἰς τόν τόπον τοῦτον τῆς βασάνου χωρίς πολλάκις νά προλάβουν νά λάβουν μεθ᾿ αὑτῶν χρήματα καί σκεπάσματα.
..........Δέν εἶνε δέ φρονῶ καί καθόλου τιμητικόν διά τήν πόλιν τοῦ Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι ἀπό τούς πρώτους χριστιανικούς αἰῶνας διεκρίθησαν διά τά χριστιανικά καί φιλάνθρωπα αὐτῶν αἰσθήματα, καί συγκροτοῦν τόσας χριστιανικάς ὀργανώσεις σήμερον, νά παραλείπουν νά ἐνισχύουν καί βοηθοῦν τούς κρατουμένους τοῦ στρατοπέδου. Ἐφ᾿ ὅσον μάλιστα τόσον αἱ γερμανικαί ἀρχαί, ὅσον καί ἡ Διεύθυνσις τοῦ στρατοπέδου φιλανθρωπευόμεναι ἐπιτρέπουν τά διά τούς πτωχούς κρατουμένους ἐλέη καί βοηθήματα.
..........Τά εἴδη ἅτινα τελευταίως μᾶς ἀποστείλατε ἐλήφθησαν καί διετέθησαν ὡς ἡ συνημμένη κατάστασις ἐμφαίνει.
..........Σᾶς εὐχαριστοῦμεν θερμῶς. Ὁ καλός Θεός εὐχόμεθα νά ἐνισχύῃ. Ὑμᾶς εἰς τό ὡραῖον χριστιανικόν Σας ἔργον.
Μέ ἀγάπην Χριστοῦ
π. Δ.»
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 120-121)
342
«Πρός
Τόν ἀγαπητόν μου κ. Ὁρέστην Περδικάρην.
.....Ἐνταῦθα
..........Γράφοντας στήν ἀγάπη [Σας] χαρά ἀνεκλάλητη πλημμυρίζει τήν ψυχή μου. Γιατί ἐπικοινωνῶ μ᾿ ἕναν πιστό χριστιανό, καλό πατριώτη, ἀνώτερο ἄνθρωπο. Δέν σᾶς λέγω τοῦτο γιά νά Σᾶς κολακέψω. Ὄχι. Δέν ταιριάζει ἕνα τέτοιο πρᾶμα σ᾿ ἕνα κληρικό. Εἶνε ἀλήθεια. Κι αὐτή φρονῶ πώς γιά τό καλό ὅλων μας πρέπει νά λέγεται.
..........Ἄν, ἀγαπητέ, δέν ἀνῆκες στή τάξι τῶν εὐλογημένων καί πιστῶν χριστιανῶν, πού πιστεύουν ἀληθινά στό ἱερό τοῦ Χριστοῦ Εὐαγγέλιο πῶς ἦτο δυνατόν μέ τόσο ζῆλο νά ἐπιτελῇς τόσας χριστιανικάς πράξεις;
..........Ἄν δέν ἀνῆκες στήν τάξι τῶν πατριωτῶν ἐκείνων, πού λυποῦνται κατάβαθα γιά τό κατάντημα τῆς φιλτάτης μας πατρίδος καί γιά τόν πόνο καί τή δυστυχία, πού δέρνουν ἀλύπητα τόσα ἀδέλφια μας καί προσπαθοῦν μ᾿ ὅλας τάς δυνάμεις νά τ᾿ ἀνακουφίσουν, πῶς ἦτο δυνατόν νά διαθέτῃς τόσο μεγάλα χρηματικά ποσά πρός ἀνακούφισίν των;
..........Ἄν τέλος δέν ἀνῆκες εἰς τήν τάξι τῶν ἀνωτέρων ἀνθρώπων, πού διά τό καλό τῶν συνανθρώπων των θυσιάζουν ὁλοπρόθυμα ὄχι μόνον τά ὑλικά των ἀγαθά ἀλλά κι αὐτήν ἀκόμη τήν ζωήν των, πῶς ἦτο δυνατόν νά θυσιάζετε τόσα ὑλικά ἀγαθά διά τούς δυστυχεῖς συνανθρώπους σας;
..........Ἡ μία σας χειρονομία εἶνε μεγαλυτέρα τῆς ἄλλης. Μῆνες τώρα γευόμεθα τούς γλυκούς καρπούς τῆς χριστιανικῆς Σας ψυχῆς. Καί δι᾿ αὐτό ἡ συγκίνησις καί ἡ ἐκτίμησίς μας πρός τό πρόσωπόν Σας ὅλο καί αὐξάνει. Ἐγίνατε τό προσφιλέστατόν μας πρόσωπον καί τό ἀντικείμενον τῶν θερμῶν μας πρός Θεόν εὐχῶν.
..........Ὤ, ἄν σᾶς ἐμιμοῦντο καί ἄλλοι πλούσιοι τῆς μεγάλης τούτης πόλεως!. Ἐκεῖνοι πού στήν τρισμέγιστη αὐτή συμφορά, πού ἐνέσκηψε στήν ἀγαπημένη μας πατρίδα καί ἐπέφερε πόνο καί δυστυχία ἀφάνταστη σ᾿ ἕνα σωρό ἀδέλφια μας, μένουν τελείως ἀσυγκίνητοι. Καί προσπαθοῦν μονάχα μέ ποταπά καί ἀθέμιτα πολλάκις μέσα νά ζήσουν αὐτοί μονάχα καλά καί ν᾿ αὐξήσουν τήν περιουσία τους, νά γίνουν μεγάλοι καί τρανοί! Καί ἴχνος οἴκτου καί συμπόνοιας οἱ ταλαίπωροι δέν δείχνουν πρός τά δεινοπαθοῦντα ἀδέλφια.
..........Τί ὡραῖα θά ἦτο! Δέν θά ἦταν ὁ τόπος τοῦτος τόσο φοβερός, τόσο ὀδυνηρός, τόσο ἀπελπιστικός!
..........Ἡ νέα σας πάλι πλούσια αὐτή χειρονομία ἐκάλυψε μία ἀπ᾿ τίς πιό ἀπόλυτες ἀνάγκες τῶν φτωχῶν μας. Γι᾿ αὐτό καί ἡ εὐγνωμοσύνη μας εἶνε βαθυτάτη. Σᾶς εὐχαριστοῦμεν θερμά καί εὐχόμεθα ὁ καλός Θεός, πού ἀγαπᾶ ἰδιαίτερα ἐκείνους πού ἀγαποῦν καί βοηθοῦν τούς φτωχούς ἀδελφούς Του νά σᾶς διατηρῇ σέ ψυχική καί σωματική ὑγεία καί νά σᾶς χαρίζῃ πλούσια τ᾿ ἀγαθά του.
Μέ ἀγάπη Χριστοῦ π. Δ.»
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 122-123)
343
«Πρός τόν
".Ὅμιλον τῶν χριστιανῶν κυριῶν. Ἅγιος. Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος"
Ἐνταῦθα
Τά πράγματα, πού πάλιν ἡ στοργή σας μᾶς ἔφερε διενεμήθησαν ὡς ἡ συνημμένη κατάστασις ἐμφαίνει.
..........Στέλνοντάς την μοί φαίνεται πώς θά ᾿ταν δεῖγμα ἀγνωμοσύνης ἄν δέν τή συνόδευα μέ δυό λόγια εὐχαριστίας. Γιατί ἀλήθεια πολλές εἶνε οἱ φορές πού μᾶς θυμηθήκατε καί πάμπολλα τά πράματα πού μᾶς φέρατε. Καί πρέπει ὁσάκις μᾶς παρουσιάζεται εὐκαιρία νά ἐκδηλώνωμε τήν εὐγνωμοσύνη μας εὐχαριστοῦντες ὑμᾶς θερμά γιά τίς μεγάλες σας προσπάθειες, ὅπως μᾶς καταστήσετε τή ζωή στή φυλακή κάπως ὑποφερτή.
..........Σᾶς παρακαλῶ λοιπόν νά δεχθῆτε τίς πολλές μου εὐχαριστίες καί τή διαβεβαίωσι πώς ποτέ δέν θά ξεχάσωμε τίς φροντίδες καί τούς κόπους πού κάνατε γιά μᾶς.
Ὁ καλός Θεός νά Σᾶς ἀνταμείψῃ πλούσια.
Μέ ευχάς π. Δ.»
«Ἀγαπητοί μου Κύριοι,
Ἡ χάρι καί ἡ εὐλογία τοῦ μεγάλου Θεοῦ μαζί σας.
Τά 84 ψωμιά καί 74 αὐγά, πού στείλατε μέσον τοῦ. Ἐρυθ. Σταυροῦ γιά τούς φτωχούς κρατουμένους, τά πῆρα καί τά μοίρασα ὅπως πάντα στούς φτωχούς, χριστιανικά καί ἀμερόληπτα.
..........Πόσο βαθειά μέ συγκίνησε αὐτή ἡ χριστιανική καί φιλάδελφή σας πρᾶξι! Ἄν ὅσοι πέρασαν ἀπ᾿ ἐδῶ καί εἶδαν πόσους δυστυχισμένους δέρνουν οἱ στερήσεις γυρίζοντας στά χωριά τους μέσ᾿ τ᾿ ἀγαθά τους ἔκαναν ὅ,τι κάνατε σεῖς, σᾶς βεβαιῶ πώς δέν θά ᾿ταν ἡ ζωή τῶν φτωχῶν τόσο στερημένη.
..........Σᾶς συγχαίρω ἀπ᾿ τή καρδιά μου καί εὔχομαι ὁ καλός Θεός νά Σᾶς χαρίσῃ χίλιες φορές περισσότερα ἀπ᾿ ἐκεῖνα πού μᾶς στείλατε.
Μέ εὐχάς
π. Δ.»
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 124-125)
344
«Πρός
τήν Ἀξιότιμον. Ἐπιτροπήν Ταμείου πτωχῶν τῆς. Ἐνορίας Ἁγ. Πάντων
Ἐνταῦθα
..........Μέ συγκίνησιν καί βαθυτάτην χαράν ἐδέχθημεν καί τά δῶρα –20 ἄρτοι καί ¾ τοῦ κιβωτίου σταφιδοζακχαρίνης– τῆς. Ὑμετ. Ἀγάπης.
..........Πολλοί δυστυχῶς ἐκ τῶν ἐνταῦθα κρατουμένων εἶναι οἱ ἔχοντες ἀνάγκη ἐνισχύσεως εἰς ἄρτον καί τροφήν. Διότι εἶναι ἤ ἐκ μεμακρυσμένων τόπων καί ἐλλείψει συγκοινωνίας δέν δύνανται νά λάβωσί τι ἐκ τῶν οἰκιῶν των, ἤ πτωχοί καί οἰκονομικῶς τελείως κατεστραμένοι.
..........Ὡς ἐκ τούτου κάθε εἰσφορά εἰς ἄρτον κυρίως καλύπτει ἀπαραίτητον ἀνάγκην πολλῶν δεινοπαθούντων ἀδελφῶν.
..........Διά ταῦτα παρακαλοῦμεν. Ὑμᾶς θερμῶς ὅπως, ὁσάκις καθίσταται δυνατόν, εὐθυμῆσθε καί ἡμᾶς, οἵτινες ζῶμεν ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ τῶν στερήσεων καί τοῦ πόνου.
Μετ᾿ εὐχῶν π. Δ.»
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 125-126)
..........«Μ᾿ αὐτά ὅμως τά λόγια ἔφυγαν τά παιδιά καί δέν τούς εἶπα οὔτε ἕνα εὐχαριστῶ γιά τούς τόσους κόπους πού ἔκαναν πρόθυμα τά εὐλογημένα γιά μᾶς. Ἄ, ὄχι. Δέν ταιριάζει. Ἄς τά γράψω δυό λόγια:
Πρός
..........Τ᾿ ἀγαπητά μου παιδιά τῶν Κατηχητικῶν Σχολείων Θεσσαλονίκης.
Ὁ Κύριος καί διδάσκαλός μας μᾶς συνιστᾶ, ὅπως ξέρετε, νά ᾿μαστε πάντα εὐγνώμονες πρός ἐκείνους πού ποικιλότροπα μᾶς εὐεργετοῦν καί νά τούς εὐχαριστοῦμε ὁλόθερμα. Γιατί ἔτσι ὄχι μονάχα ἐκεῖνοι πού εὐεργετοῦνται δείχνουν πώς ἀναγνωρίζουν τό καλό, πού τούς ἔκαναν οἱ ἄλλοι, ἀλλ᾿ ἐνισχύεται κι ἡ φιλάνθρωπη τάσι τοῦ καλοῦ κι εὐεργετικοῦ ἀνθρώπου.
..........Γι᾿ αὐτό, ὅπως βλέπετε, δέν παραλείπω νά στέλνω εὐχαριστήρια γράμματα σ᾿ ἐκείνους πού παρ᾿ ὅλη αὐτή τήν οἰκονομική κρίσι καί δυστυχία ἀπό χριστιανική ἀγάπη καί ἐνδιαφέρον πρός τούς δυστυχοῦντας ἀδελφούς μᾶς στέλνουν τρόφιμα καί τόσα ἄλλα πράματα.
..........Σέ σᾶς ὅμως, ἀγαπητά μου παιδιά, πού τόσο μᾶς βοηθήσατε, κουβαλῶντας μέ τήν πλατίτσα σας ἀκόμα τόσους τώρα μήνες τό ψωμάκι καί τά τόσα ἄλλα πράματα γιά τούς φτωχούς μας, ποτέ δέν ἔγραψα, ἔτσι γιά θύμησι τοὐλάχιστο, δυό λόγια εὐχαριστίας. Καί τοῦτο μέ κάνει ἀλήθεια νά μή μένω εὐχαριστημένος ἀπ᾿ τόν ἑαυτό μου. Γι᾿ αὐτό τώρα, πού λέν πώς θά μᾶς σηκώσουν γιά τή Γερμανία, σᾶς γράφω τοῦτες τίς λίγες σειρές. Γιά νά ἐκφράσω πρός ὅλους σας τίς θερμές μου εὐχαριστίες γιά ὅλους τούς κόπους πού κάνατε καί ἐξακολουθῆτε ἀκόμα πρόθυμα
345
κι ἀκούραστα νά κάνετε γιά μᾶς. Καί μαζί μ᾿ αὐτά νά σᾶς πῶ δυό λόγια πού αὐθόρμητα ξεπετιοῦνται ἀπ᾿ τά βάθη τῆς ψυχῆς μου.
..........Εἶστε, παιδιά μου, εὐτυχισμένα. Μά πάρα πολύ εὐτυχισμένα. Γιατί μικρά-μικρά γνωρίσατε τόν Χριστόν καί τό ἅγιό του θέλημα. Σᾶς τόν γνώρισε τό εὐλογημένο Κατηχητικό Σχολεῖο. Καί σᾶς τόν γνώρισε ὅπως εἶναι στήν πραγματικότητα. Καί σεῖς τόν ἀγαπήσατε ἀπ᾿ ὅλη σας τήν ψυχή. Καί τοῦ δοθήκατε ψυχῇ καί σώματι.
..........Πόσο ἀλήθεια εὐτυχισμένα εἶστε! Τό νοιώθετε; Εἶστε παιδιά. Κι ἴσως ἡ ἡλικία σας νά μή σᾶς ἐπιτρέπῃ ἀκόμα νά τό νοιώσετε τοῦτο καλά. Σιγά-σιγά ὅμως στή ζωή, πού μοιάζει μέ θάλασσα, πού ἔχει τίς ὄμορφες καί γαληνεμένες μέρες, ἀλλά καί τίς φοβερές της τρικυμίες, καί τή διαπλέουν ἀσφαλῶς μονάχα ἐκεῖνοι, πού καραβοκύρη τοῦ σκάφους τῆς ζωῆς των ἔχουν τόν Σωτῆρα Χριστόν, θά τό νοιώσετε καλά.
..........Μ᾿ ἀρχηγό καί δάσκαλο τό Χριστό θά γίνεστε σώφρονα κι ἐνάρετα. Χριστιανοί νέοι μέ ψυχή πού θά πάλλῃ γιά "ὅσα ἐστίν ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα ἁγνά, ὅσα προσφιλῆ, ὅσα εὔφημα". Ἄνθρωποι μέ ὑψηλά κι εὐγενῆ αἰσθήματα, καλοί καί νομοταγεῖς πολίτες, πρότυπα καλῶν οἰκογενειαρχῶν, σεβάσμιοι πατριαρχικοί γέροντες. Κι ὅ,τι κι ἄν σᾶς συμβῇ κι ὅ,τι κι ἄν σᾶς τύχῃ στή στράτα τῆς ζωῆς, μέ τόν Χριστόν θά τό περάσετε εὔκολα. Γιατί Αὐτός θά σᾶς βοηθῇ καί σᾶς δυναμώνῃ.
..........Συνεχίστε λοιπόν, καλά μου παιδιά, τόν ὄμορφο αὐτόν δρόμο τοῦ Χριστοῦ, πού σᾶς δείχνουν εὐσεβεῖς καί δοκιμασμένοι δάσκαλοι. Εἶνε λίγο δύσκολος.
..........Εἶστε, παιδιά μου, εὐτυχισμένα. Μά πάρα πολύ εὐτυχισμένα. Γιατί μικρά-μικρά γνωρίσατε τόν Χριστόν καί τό ἅγιό του θέλημα. Σᾶς τόν γνώρισε τό εὐλογημένο Κατηχητικό Σχολεῖο. Καί σᾶς τόν γνώρισε ὅπως εἶναι στήν πραγματικότητα. Καί σεῖς τόν ἀγαπήσατε ἀπ᾿ ὅλη σας τήν ψυχή. Καί τοῦ δοθήκατε ψυχῇ καί σώματι.
..........Πόσο ἀλήθεια εὐτυχισμένα εἶστε! Τό νοιώθετε; Εἶστε παιδιά. Κι ἴσως ἡ ἡλικία σας νά μή σᾶς ἐπιτρέπῃ ἀκόμα νά τό νοιώσετε τοῦτο καλά. Σιγά-σιγά ὅμως στή ζωή, πού μοιάζει μέ θάλασσα, πού ἔχει τίς ὄμορφες καί γαληνεμένες μέρες, ἀλλά καί τίς φοβερές της τρικυμίες, καί τή διαπλέουν ἀσφαλῶς μονάχα ἐκεῖνοι, πού καραβοκύρη τοῦ σκάφους τῆς ζωῆς των ἔχουν τόν Σωτῆρα Χριστόν, θά τό νοιώσετε καλά.
..........Μ᾿ ἀρχηγό καί δάσκαλο τό Χριστό θά γίνεστε σώφρονα κι ἐνάρετα. Χριστιανοί νέοι μέ ψυχή πού θά πάλλῃ γιά "ὅσα ἐστίν ἀληθῆ, ὅσα σεμνά, ὅσα δίκαια, ὅσα ἁγνά, ὅσα προσφιλῆ, ὅσα εὔφημα". Ἄνθρωποι μέ ὑψηλά κι εὐγενῆ αἰσθήματα, καλοί καί νομοταγεῖς πολίτες, πρότυπα καλῶν οἰκογενειαρχῶν, σεβάσμιοι πατριαρχικοί γέροντες. Κι ὅ,τι κι ἄν σᾶς συμβῇ κι ὅ,τι κι ἄν σᾶς τύχῃ στή στράτα τῆς ζωῆς, μέ τόν Χριστόν θά τό περάσετε εὔκολα. Γιατί Αὐτός θά σᾶς βοηθῇ καί σᾶς δυναμώνῃ.
..........Συνεχίστε λοιπόν, καλά μου παιδιά, τόν ὄμορφο αὐτόν δρόμο τοῦ Χριστοῦ, πού σᾶς δείχνουν εὐσεβεῖς καί δοκιμασμένοι δάσκαλοι. Εἶνε λίγο δύσκολος.
346
"Δρόμος μετ᾿ ἐμποδίων". Μά αὐτός μονάχα βγάζει ἀσφαλῶς στήν ποθουμένη χαρά καί ἀληθινή εὐτυχία.
..........Εὔχομαι ἀπ᾿ τά βάθη τῆς ψυχῆς μου ὁ καλός Θεός, πού ὅλως ἰδιαίτερα ἀγαπᾶ ἁγνά καί ἀθῶα παιδιά νά σᾶς κρατᾶ πάντα κοντά Του καί νά σᾶς φωτίζῃ στό θέλημά Του τό ἅγιο. Γιά νά περάσετε καί στήν προσωρινή τούτη ζωή καλά, εὐτυχισμένα καί εἰρηνικά καί στήν ἄλλη τήν αἰώνια κι ἀληθινή ν᾿ ἀνήκετε στήν εὐλογημένη μερίδα τοῦ Θεοῦ.
..........Μή παύσετε δέ νά παρακαλῆτε καί γιά μᾶς τόν Θεό.
..........Εὔχομαι ἀπ᾿ τά βάθη τῆς ψυχῆς μου ὁ καλός Θεός, πού ὅλως ἰδιαίτερα ἀγαπᾶ ἁγνά καί ἀθῶα παιδιά νά σᾶς κρατᾶ πάντα κοντά Του καί νά σᾶς φωτίζῃ στό θέλημά Του τό ἅγιο. Γιά νά περάσετε καί στήν προσωρινή τούτη ζωή καλά, εὐτυχισμένα καί εἰρηνικά καί στήν ἄλλη τήν αἰώνια κι ἀληθινή ν᾿ ἀνήκετε στήν εὐλογημένη μερίδα τοῦ Θεοῦ.
..........Μή παύσετε δέ νά παρακαλῆτε καί γιά μᾶς τόν Θεό.
Μ᾿ ἀγάπη πατρική καί εὐχές
π. Δ.»
(Χειρόγραφο ἡμερολόγιο, σελ. 139-140)
1467 ."Η Καθημερινή" στίς 28.8.1994, σελ. 7-8.
1468 ."Ελευθεροτυπία" - "Πόλη1955" Αφιέρωμα, Νοέμβριος 2010, σελ. 40.
1469 .Γιώργος Σεφέρης "Μέρες Ε΄ 1945–1951", Αθήνα 1986, σελ. 105.
1468 ."Ελευθεροτυπία" - "Πόλη1955" Αφιέρωμα, Νοέμβριος 2010, σελ. 40.
1469 .Γιώργος Σεφέρης "Μέρες Ε΄ 1945–1951", Αθήνα 1986, σελ. 105.
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΠΡ. ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ
ΜΑΞΙΜΟΥ .Ε΄
..........Συντάκτης τῆς ἐπιστολῆς εἶναι ὁ πρ. Πατριάρχης Μάξιμος Ε΄ (26.10.1897–1.1.1972). ΔιετέλεσεΠατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ἀπό 20.2.1946 μέχρι 19.10.1948. Ἀπό τίς πρῶτες ἐνέργειές του ἦταν ἡ ἀναδιοργάνωση τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης, τήν ὁποία ἐπεδίωξε μέ τήν τρίτη ἀποστολή πατριαρχικῆς ἀντιπροσωπείας στήν. Ἄγκυρα.. Ἡ ἔγκριση τῆς τουρκικῆς κυβέρνησης γιά τήν ἀναδιοργάνωση τῆς Σχολῆς δόθηκε «κατά πώς ήθελε το Πατριαρχείο»1467. Λίγους μῆνες ἀργότερα ὁ. Ἕλληνας πρέσβης στήν. Ἄγκυρα Περικλῆς Σκέφερης ἐνημέρωσε ἐπίσημα τό. Ἑλληνικό. Ὑπουργεῖο. Ἐξωτερικῶν ὅτι «ο Πατριάρχης πάσχει από σοβαρή νευρασθένεια και θέλει να παραιτηθεῖ»1468. Τόν. Ἰούλιο τοῦ 1947 ὁ Γιῶργος Σεφέρης συνάντησε τόν Μάξιμο στή δεξίωση πρός τιμήν τοῦ τελευταίου, πού ἔδωσε ὁ Ἀθηνῶν Δαμασκηνός καί κατέγραψε ὡς ἑξῆς τίς ἐντυπώσεις του: «Θα μπορούσες να την αγγίξεις την πλήξη που βγαίνει απ᾿ αυτόν τον άνθρωπο, σαν αχνός. Μέσα σ᾿ αυτό το βλέμμα είναι άπειρες σκοτεινιασμένες κάμαρες, στενόχωρα σοκάκια, συμπιεσμένες και μωλωπισμένες ψυχές»1469.
Ὁ τότε. Ἕλληνας ὑποπρόξενος στήν Κωνσταντινούπολη Ἄγγελος Βλάχος σημειώνει γιά τόν Πατριάρχη Μάξιμο
τόν Αὔγουστο τοῦ 1947:
347
348
349
1470 .Ἄγγελος Βλάχος "Μια φορά κι ένα καιρό ένας διπλωμάτης", Ἀθήνα 1984, τ. 2, σελ. 55-56.
1471 .Ὅ.π., σελ. 92-103.
1472 .Αθ. Δεληκωστοπούλου, "Έξω από τα τείχη – Αθηναγόρας Α΄", Αθήνα 1988, σελ. 78 (Τά παρακάτω λόγια ἀνήκουν στόν ἐπί 20 χρόνια διευθυντή σύνταξης τῆς κωνσταντινουπολίτικης ἐφημερίδας ".Ἐμπρός", τόν ἀρχισυντάκτη-δημοσιογράφο, Ἀλέκο Παπαδόπουλο): «Έχω την εντύπωση πως οι λόγοι παραιτήσεως και διαδοχής του Μαξίμου του Ε΄ ήταν καθαρώς πολιτικοί. Ο Μάξιμος είχε αρχίσει να καλλιεργεί σχέσεις στενές με τον Ρώσο πρόξενο στην Κωνσταντινούπολη και κατ΄ επέκταση με τη Μόσχα. …Η επικρατούσα γνώμη και φυσικά η λογική απέκλειε το ενδεχόμενο οι σχέσεις να είχαν κίνητρα θρησκευτικά. Η εμφάνιση μάλιστα του Πατριάρχου Μαξίμου αγκαζέ με τον Ρώσο διπλωμάτη στον κήπο του πατριαρχικού μεγάρου, αποτέλεσε τη χαριστική βολή και κατά πάσα πιθανότητα προκάλεσε αναζωπύρωση του αμερικανικού και δυτικού ενδιαφέροντος για τον παραμερισμό του στον Οικουμενικό θρόνο».
1471 .Ὅ.π., σελ. 92-103.
1472 .Αθ. Δεληκωστοπούλου, "Έξω από τα τείχη – Αθηναγόρας Α΄", Αθήνα 1988, σελ. 78 (Τά παρακάτω λόγια ἀνήκουν στόν ἐπί 20 χρόνια διευθυντή σύνταξης τῆς κωνσταντινουπολίτικης ἐφημερίδας ".Ἐμπρός", τόν ἀρχισυντάκτη-δημοσιογράφο, Ἀλέκο Παπαδόπουλο): «Έχω την εντύπωση πως οι λόγοι παραιτήσεως και διαδοχής του Μαξίμου του Ε΄ ήταν καθαρώς πολιτικοί. Ο Μάξιμος είχε αρχίσει να καλλιεργεί σχέσεις στενές με τον Ρώσο πρόξενο στην Κωνσταντινούπολη και κατ΄ επέκταση με τη Μόσχα. …Η επικρατούσα γνώμη και φυσικά η λογική απέκλειε το ενδεχόμενο οι σχέσεις να είχαν κίνητρα θρησκευτικά. Η εμφάνιση μάλιστα του Πατριάρχου Μαξίμου αγκαζέ με τον Ρώσο διπλωμάτη στον κήπο του πατριαρχικού μεγάρου, αποτέλεσε τη χαριστική βολή και κατά πάσα πιθανότητα προκάλεσε αναζωπύρωση του αμερικανικού και δυτικού ενδιαφέροντος για τον παραμερισμό του στον Οικουμενικό θρόνο».
«...ενώ με το στενό του περιβάλλον δεν συγκρατούσε τον εαυτό του και συχνά δεν ήθελε να φορέσει ούτε ράσα, αλλά περιφερόταν με μακριά μάλλινα σώβρακα είτε στο Πατριαρχείο είτε στους μακρείς διαδρόμους της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, όταν δεχόταν τόν Μελά και τον Σκέφερη προσπαθούσε να συγκρατεί τον εαυτόν του, αλλά μάταια, γιατί και το πρόσωπό του έδειχνε βαθιά κατάθλιψη και ο ειρμός των όσων έλεγε ήταν ακατάστατος»1470. Τό Σεπτέμβριο τοῦ 1947 ὁ ἴδιος ὑποπρόξενος σημειώνει στό ὑπόμνημά του πρός τό. Ὑπουργεῖο Ἐξωτερικῶν: «Σήμερον ο Οικουμενικός Πατριάρχης είναι η «σκιά της σκιάς», ουδεμίαν έχων εξουσίαν επί τεσσάρων μητροπόλεων (Δέρκων, Χαλκηδόνος, Πριγκηποννήσων,. Ἴμβρου και Τενέδου). Η κατάσταση του κλήρου, ιδίως δε των μητροπολιτών είναι κατωτέρα πάσης περιγραφής»1471. Τελικά στίς 18. Ὀκτωβρίου τοῦ 1948 ὁ Πρέσβης Π. Σκέφερης συνοδευόμενος ἀπό τόν πρόξενο Π. Μελᾶ μετέβησαν στή Χάλκη καί παρέλαβαν τό ἰδιόχειρο ἔγγραφο τῆς παραίτησης τοῦ Μαξίμου Ε΄. Πρέπει νά σημειωθεῖ ὅτι κυκλοφόρησε ἡ φήμη, πώς οἱ λόγοι παραιτήσεως τοῦ Μάξιμου ἦταν καθαρά πολιτικοί. Τοῦ εἶχαν ἀποδοθεῖ οἱ χαρακτηρισμοί περί «ρωσοφιλίας» καί «ἀριστερισμοῦ» καί οἱ πολιτικές ἀρχές ἔσπευσαν νά τόν παραμερίσουν ἀπό τόν πατριαρχικό θρόνο1472. Ὡστόσο τό γεγονός τῆς βαριᾶς ἀρρώστιας τοῦ Μαξίμου Ε΄ παραμένει.
..........Παραλήπτης τῆς ἐπιστολῆς..εἶναι ὁ Μητροπολίτης Φίλιππος Τσορβάς, τόν ὁποῖο τήν ἴδια χρονιά, μέ τήν ὁποία χρονολογεῖται ἡ ἐν λόγῳ ἐπιστολή, μιά ὁμάδα πολιτῶν τῆς Δράμας καταγγέλλει ὅτι ἔχει σχέσεις μέ κάποια νεαρή Μαρία. Ὁ Μητροπολίτης προσφεύγει στήν. Ἱερά Σύνοδο, διότι στό φάκελο πού σχηματίζεται ἐναντίον του δέν κατηγορεῖται γιά συγκεκριμένο ἀδίκημα ἀλλά γενικά γιά σκανδαλισμό τῶν πιστῶν. «Η Σύνοδος δεν του απαντά και ο Μητροπολίτης
..........Παραλήπτης τῆς ἐπιστολῆς..εἶναι ὁ Μητροπολίτης Φίλιππος Τσορβάς, τόν ὁποῖο τήν ἴδια χρονιά, μέ τήν ὁποία χρονολογεῖται ἡ ἐν λόγῳ ἐπιστολή, μιά ὁμάδα πολιτῶν τῆς Δράμας καταγγέλλει ὅτι ἔχει σχέσεις μέ κάποια νεαρή Μαρία. Ὁ Μητροπολίτης προσφεύγει στήν. Ἱερά Σύνοδο, διότι στό φάκελο πού σχηματίζεται ἐναντίον του δέν κατηγορεῖται γιά συγκεκριμένο ἀδίκημα ἀλλά γενικά γιά σκανδαλισμό τῶν πιστῶν. «Η Σύνοδος δεν του απαντά και ο Μητροπολίτης
350
1473 ."Τό Βῆμα" στίς 20.2.2005, ἄρθρο Ἀντωνιάδου Μαρίας «Τα "ανορθόδοξα" εκκλησιαστικά παρατράγουδα πριν από 40 χρόνια».
1474 .Ὅ.π.
1474 .Ὅ.π.
τιμωρείται με απομάκρυνση από τον Αρχιερατικό Θρόνο τόσο από το πρωτοβάθμιο όσο και από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο»1473. Τό 1965 ὁ ἐκπεσών Μητροπολίτης ἔκανε προσπάθεια προσφυγῆς στό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, ὅπως ὁρίζει ἡ Πατριαρχική Πράξη τοῦ 1928. «Ὡστόσο η Ιερά Σύνοδος δεν του το επέτρεψε»1474. Εἶχε ἐκδώσει 11.συγγράμματα. Ἀπεβίωσε τό ἔτος 1997.
..........Τό ἀπόσπασμα τῆς ἐπιστολῆς, στό ὁποῖο κατηγορεῖται ὁ Μητροπολίτης Τρίκκης καί Σταγῶν Διονύσιος:
..........«Προκειμένου δέ περί τοῦ διαβοήτου Τρίκκης θά Σᾶς εἴπω μερικά πράγματα λίαν ἐμπιστευτικῶς καί μέ τόν ἐκ τῶν προτέρων λόγον Σας ὅτι οὐδέποτε καί ἐν οὐδεμιᾷ περιστάσει θά ἀποκαλύψητε τό ἐμόν πρόσωπον, ὡς πηγή τῶν πληροφοριῶν Σας. Οὗτος ὡς Μοναχός Ἀγάπιος καί εἶτα ὡς ἱερομόναχος Διονύσιος ἐφοίτησε καί ἀπεφοίτησεν ἐκ τῆς ἡμετέρας Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης. Ἀπεφοίτησε δέ διότι ἡ Σχολή τότε ἦτο ἀδέσποτος ἀγρία καί οἱ τά κατ᾿ αὐτήν διέποντες ἦσαν ὁμοίου μέ τόν Διονύσιον φυράματος. Κατελαλεῖτο λοιπόν τότε ὁ Διονύσιος ὡς ὁμοφυλόφιλος καί διά τάς τότε πράξεις του ὁμιλοῦν μέχρι τοῦδε οἱ σύγχρονοι αὐτῷ μαθηταί. Εἶχε σχέσεις καί ἐξεμαύλιζε τούς μικρούς μαθητάς, ἰδιαιτέρας δέ σχέσεις εἶχε μέ τινα μαθητήν Φοῖβον Οἰκονομίδην, ὅστις κατόπιν ἐξεβλήθει τῆς Σχολῆς, διότι ἠσχυμώνουν ὑπ᾿ αὐτοῦ οἱ μαθηταί. Διά τάς μετ αὐτοῦ στενάς σχέσεις ἰδιαιτέρως κατελαλεῖτο ὁ Διονύσιος. Ἦτο ὅμως οὖτος παμπόνηρος καί ὑποκριτής καί κατόρθωσεν οὕτω μέ τήν ὑποκρισίαν του νά διαφύγῃ τόν ἔλεγχον καί νά ἀποφοιτήσῃ ἐκ τῆς Σχολῆς.
..........Ἐν τῇ Σχολῇ ἐφοίτα προστασίᾳ τοῦ ἀειμνήστου Μηθύμνης Διονυσίου ... [δυσανάγνωστη λέξη] ἐκείνου καί ἁγίου. Ἱεράρχου, ὅστις κατόπιν τόν προσέλαβε καί εἰς τήν ὑπηρεσίαν τῆς Μητροπόλεώς Του. Ἀλλ᾿ ἐφέρθη πρός αὐτόν ἀγνωμονέστατα καί πολλά παρεῖχεν αὐτῷ πράγματα, ἕως οὗ ὁ καλός καί ἅγιος. Ἱεράρχης ἠναγκάσθη νά ἀπομακρύνῃ αὐτόν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῆς Μητροπόλεώς του. Ταῦτα σύν ἄλλοις μετά βαθίας πικρίας διηγεῖται ὁ ἐπ᾿ ἀδελφῇ γαμβρός τοῦ ἀειμνήστου καί εἰς Γαλατᾷ τῆς πόλεως ἐργαζόμενος Μανώλης Νι... [τό ἐπώνυμο δυσανάγνωστο].
..........Τά ἀνωτέρω πάντα γνωρίζοντες οἱ σύγχρονοί του διαποροῦνται κατά πῶς ὁ τοιαῦτα διαπράξας ἑπαρουσιάζεται σήμερον ὡς αὐστηρῶν ἠθικῶν ἀρχῶν. Ἱεράρχης, τιμητής δέ καί αὐστηρός κριτής τῶν συναδέλφων του ἁγίων Ἀρχιερέων. Ταῦτα δέ ἔχοντες καί Σεῖς ὑπ᾿ ὄψιν μήν ἀπορεῖτε διά τήν ἀπέναντι. Ὑμῶν στάσιν του, καί
..........Τό ἀπόσπασμα τῆς ἐπιστολῆς, στό ὁποῖο κατηγορεῖται ὁ Μητροπολίτης Τρίκκης καί Σταγῶν Διονύσιος:
..........«Προκειμένου δέ περί τοῦ διαβοήτου Τρίκκης θά Σᾶς εἴπω μερικά πράγματα λίαν ἐμπιστευτικῶς καί μέ τόν ἐκ τῶν προτέρων λόγον Σας ὅτι οὐδέποτε καί ἐν οὐδεμιᾷ περιστάσει θά ἀποκαλύψητε τό ἐμόν πρόσωπον, ὡς πηγή τῶν πληροφοριῶν Σας. Οὗτος ὡς Μοναχός Ἀγάπιος καί εἶτα ὡς ἱερομόναχος Διονύσιος ἐφοίτησε καί ἀπεφοίτησεν ἐκ τῆς ἡμετέρας Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης. Ἀπεφοίτησε δέ διότι ἡ Σχολή τότε ἦτο ἀδέσποτος ἀγρία καί οἱ τά κατ᾿ αὐτήν διέποντες ἦσαν ὁμοίου μέ τόν Διονύσιον φυράματος. Κατελαλεῖτο λοιπόν τότε ὁ Διονύσιος ὡς ὁμοφυλόφιλος καί διά τάς τότε πράξεις του ὁμιλοῦν μέχρι τοῦδε οἱ σύγχρονοι αὐτῷ μαθηταί. Εἶχε σχέσεις καί ἐξεμαύλιζε τούς μικρούς μαθητάς, ἰδιαιτέρας δέ σχέσεις εἶχε μέ τινα μαθητήν Φοῖβον Οἰκονομίδην, ὅστις κατόπιν ἐξεβλήθει τῆς Σχολῆς, διότι ἠσχυμώνουν ὑπ᾿ αὐτοῦ οἱ μαθηταί. Διά τάς μετ αὐτοῦ στενάς σχέσεις ἰδιαιτέρως κατελαλεῖτο ὁ Διονύσιος. Ἦτο ὅμως οὖτος παμπόνηρος καί ὑποκριτής καί κατόρθωσεν οὕτω μέ τήν ὑποκρισίαν του νά διαφύγῃ τόν ἔλεγχον καί νά ἀποφοιτήσῃ ἐκ τῆς Σχολῆς.
..........Ἐν τῇ Σχολῇ ἐφοίτα προστασίᾳ τοῦ ἀειμνήστου Μηθύμνης Διονυσίου ... [δυσανάγνωστη λέξη] ἐκείνου καί ἁγίου. Ἱεράρχου, ὅστις κατόπιν τόν προσέλαβε καί εἰς τήν ὑπηρεσίαν τῆς Μητροπόλεώς Του. Ἀλλ᾿ ἐφέρθη πρός αὐτόν ἀγνωμονέστατα καί πολλά παρεῖχεν αὐτῷ πράγματα, ἕως οὗ ὁ καλός καί ἅγιος. Ἱεράρχης ἠναγκάσθη νά ἀπομακρύνῃ αὐτόν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῆς Μητροπόλεώς του. Ταῦτα σύν ἄλλοις μετά βαθίας πικρίας διηγεῖται ὁ ἐπ᾿ ἀδελφῇ γαμβρός τοῦ ἀειμνήστου καί εἰς Γαλατᾷ τῆς πόλεως ἐργαζόμενος Μανώλης Νι... [τό ἐπώνυμο δυσανάγνωστο].
..........Τά ἀνωτέρω πάντα γνωρίζοντες οἱ σύγχρονοί του διαποροῦνται κατά πῶς ὁ τοιαῦτα διαπράξας ἑπαρουσιάζεται σήμερον ὡς αὐστηρῶν ἠθικῶν ἀρχῶν. Ἱεράρχης, τιμητής δέ καί αὐστηρός κριτής τῶν συναδέλφων του ἁγίων Ἀρχιερέων. Ταῦτα δέ ἔχοντες καί Σεῖς ὑπ᾿ ὄψιν μήν ἀπορεῖτε διά τήν ἀπέναντι. Ὑμῶν στάσιν του, καί
351
1475.Ὁ." Ταχυδρόμος" τῆς Ἀλεξανδρείας τῆς Αἰγύπτου στίς 31.7.1963 τόν ἀποκαλεῖ «μία ἐξέχουσα φυσιογνωμία τῆς. Ἑλληνικῆς. Ἐκκλησίας»· καί «...ἕνας ἄνθρωπος γενικά ὁ ὁποῖος ἔδωκε εἰς τόν τίτλον τοῦ Μητροπολίτου τόσον πλατύ περιεχόμενον, μιά ἐξέχουσα φυσιογνωμία τῆς. Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας» "Church times" στίς 3.3.1967, ἄρθρο Rosamund Essex ".Ἡ ἡμέρα τοῦ. Ἐπισκόπου".
1476.Ἡ "Ἀναγέννησις" στίς 8.3.1959, σέ ἄρθρο μέ τίτλο ".Ὁ νέος Μητροπολίτης": «Τόν κ.κ. Διονύσιον, τόν ὁποῖον ἡ φήμη φέρνει ὡς δραστήριον καί ἐνεργετικόν, ὡς φιλεύσπλαγχνον καί πονετικόν...» Ἡ ".Ἔρευνα" στίς 14.4.1959: «Τῆς ἀφίξεώς σας Σεβασμιώτατε προέτρεξεν ἡ φήμη τοῦ ἀξιολόγου καί λαμπροῦ Λευϊτικοῦ σας ἔργου καί τοῦ πνεύματος τῆς ἐθελουσίας σας κατά τήν περίοδον τῆς ἐπαράτου κατοχῆς...» Ἡ ".Ἐλευθέρα Γνώμη" στίς 19.4.1959, σέ ἄρθρο μέ τίτλο ".Ὁ νέος Μητροπολίτης μας (συγγραφέας καί λογοτέχνης)": «Ἁπλός στούς τρόπους, μέ σεβάσμια ἐμφάνισι, πρᾶος, λαμπρός ὁμιλητής πού δέν κρύβει τίποτα, μονάχα λέγει τήν ἀλήθεια...» Ἡ ".Ἔρευνα" στίς 1.1.60: «...ἀνήρ δυνάμενος νά χαρακτηρισθῇ ὡς ὁμολογητής τῆς. Ἐθνικῆς ἰδέας...» Ἡ ".Ἐλευθέρα Γνώμη" στίς 9.3.1960, σέ ἄρθρο μέ τίτλο "Τό πρῶτον ἔτος": «Ἡ φήμη γιά τήν ἁγιότητα, τήν δραστηριότητα, τήν φιλοπονία, τήν εὐσέβεια κι ἀγάπη, τήν ἐγκυκλοπαιδική κι ἐπιστημονική μόρφωσι τοῦ πρώην Λήμνου –πόσο ἔκλαυσε ἡ Λῆμνος τόν ἀποχωρισμό του!– πέταξε πάνω ἀπό πελάγη καί βουνά κι ἔφθασε σάν ζείδωρη αὔρα στήν ὄμορφη πεδιάδα τῶν Μετεώρων. ... Οἱ ἐλπίδες δέν διεψεύσθησαν!»
1477.".Ἐλευθέρα Γνώμη" στίς 11.1.1963.
1478. ".Ἐλευθέρα Γνώμη" στίς 15.7.1961: «Ὡς γνωστόν ὁ Σεβασμιώτατος ἔχει ἐκδόσει μέχρι σήμερον πολλά λογοτεχνικά βιβλία πανελληνίου ἀναγνωρίσεως».
1476.Ἡ "Ἀναγέννησις" στίς 8.3.1959, σέ ἄρθρο μέ τίτλο ".Ὁ νέος Μητροπολίτης": «Τόν κ.κ. Διονύσιον, τόν ὁποῖον ἡ φήμη φέρνει ὡς δραστήριον καί ἐνεργετικόν, ὡς φιλεύσπλαγχνον καί πονετικόν...» Ἡ ".Ἔρευνα" στίς 14.4.1959: «Τῆς ἀφίξεώς σας Σεβασμιώτατε προέτρεξεν ἡ φήμη τοῦ ἀξιολόγου καί λαμπροῦ Λευϊτικοῦ σας ἔργου καί τοῦ πνεύματος τῆς ἐθελουσίας σας κατά τήν περίοδον τῆς ἐπαράτου κατοχῆς...» Ἡ ".Ἐλευθέρα Γνώμη" στίς 19.4.1959, σέ ἄρθρο μέ τίτλο ".Ὁ νέος Μητροπολίτης μας (συγγραφέας καί λογοτέχνης)": «Ἁπλός στούς τρόπους, μέ σεβάσμια ἐμφάνισι, πρᾶος, λαμπρός ὁμιλητής πού δέν κρύβει τίποτα, μονάχα λέγει τήν ἀλήθεια...» Ἡ ".Ἔρευνα" στίς 1.1.60: «...ἀνήρ δυνάμενος νά χαρακτηρισθῇ ὡς ὁμολογητής τῆς. Ἐθνικῆς ἰδέας...» Ἡ ".Ἐλευθέρα Γνώμη" στίς 9.3.1960, σέ ἄρθρο μέ τίτλο "Τό πρῶτον ἔτος": «Ἡ φήμη γιά τήν ἁγιότητα, τήν δραστηριότητα, τήν φιλοπονία, τήν εὐσέβεια κι ἀγάπη, τήν ἐγκυκλοπαιδική κι ἐπιστημονική μόρφωσι τοῦ πρώην Λήμνου –πόσο ἔκλαυσε ἡ Λῆμνος τόν ἀποχωρισμό του!– πέταξε πάνω ἀπό πελάγη καί βουνά κι ἔφθασε σάν ζείδωρη αὔρα στήν ὄμορφη πεδιάδα τῶν Μετεώρων. ... Οἱ ἐλπίδες δέν διεψεύσθησαν!»
1477.".Ἐλευθέρα Γνώμη" στίς 11.1.1963.
1478. ".Ἐλευθέρα Γνώμη" στίς 15.7.1961: «Ὡς γνωστόν ὁ Σεβασμιώτατος ἔχει ἐκδόσει μέχρι σήμερον πολλά λογοτεχνικά βιβλία πανελληνίου ἀναγνωρίσεως».
καυτηριάσατε, ἄν δυνηθεῖτε, τήν διαγωγήν τοῦ ἀνδρός, χωρίς, παρακαλῶ καί πάλιν, νά ἀποκαλύψῃτε τό ἐμόν ὄνομα.
Συνιστῶ καί πάλιν ὑπομονήν καί γενναίαν στάσιν ἀπέναντι τοῦ ἔ... [δυσανάγνωστο] βρύοντος κατηγόρου Σας».
..........Τά στοιχεῖα τῆς ἐπιστολῆς καί τά ὑπάρχοντα ἱστορικά ντοκουμέντα:
..........α) «Προκειμένου δέ περί τοῦ διαβοήτου.Τρίκκης...».
..........Λαμβάνοντας ὑπ’ ὄψει τίς σχετικές μέ τόν Μητροπολίτη δηλώσεις στόν Τύπο, ὡς μιᾶς ἐκκλησιαστικῆς προσωπικότητας εὐρύτερα γνωστῆς ἐντός καί ἐκτός τῆς. Ἑλλάδος1475, ὁ Τρίκκης καί Σταγῶν Διονύσιος θά μποροῦσε νά θεωρηθεῖ μᾶλλον διάσημος παρά διαβόητος. Οἱ ἐφημερίδες τῆς ἐποχῆς πού προηγεῖται καί αὐτῆς πού ἕπεται τῆς ἐν λόγῳ ἐπιστολῆς, εἰδικά τρεῖς ἐφημερίδες, ἡ "Ἀναγέννησις", ἡ ".Ἔρευνα" καί ἡ " Ἐλευθέρα Γνώμη", πού ἐκδίδονταν στά Τρίκαλα, τόν ἀκολουθοῦσαν κυριολεκτικά κατά πόδας, καταγράφοντας καί δημοσιοποιῶντας τήν ποιμαντορική του δράση καί τή συγγραφική του προσπάθεια1476.. Ἡ" Ἐλευθέρα Γνώμη" ἀναφέρεται στήν «πανελλήνια αἴγλη»1477 τῆς προσωπικότητάς του καί στήν «πανελλήνια ἀναγνώριση» τοῦ λογοτεχνικοῦ του ἔργου1478. Στή Μητρόπολη τῆς Λήμνου τόν ἐπισκέπτονται, συμβάλλοντας στό ποιμαντορικό του ἔργο,
Συνιστῶ καί πάλιν ὑπομονήν καί γενναίαν στάσιν ἀπέναντι τοῦ ἔ... [δυσανάγνωστο] βρύοντος κατηγόρου Σας».
..........Τά στοιχεῖα τῆς ἐπιστολῆς καί τά ὑπάρχοντα ἱστορικά ντοκουμέντα:
..........α) «Προκειμένου δέ περί τοῦ διαβοήτου.Τρίκκης...».
..........Λαμβάνοντας ὑπ’ ὄψει τίς σχετικές μέ τόν Μητροπολίτη δηλώσεις στόν Τύπο, ὡς μιᾶς ἐκκλησιαστικῆς προσωπικότητας εὐρύτερα γνωστῆς ἐντός καί ἐκτός τῆς. Ἑλλάδος1475, ὁ Τρίκκης καί Σταγῶν Διονύσιος θά μποροῦσε νά θεωρηθεῖ μᾶλλον διάσημος παρά διαβόητος. Οἱ ἐφημερίδες τῆς ἐποχῆς πού προηγεῖται καί αὐτῆς πού ἕπεται τῆς ἐν λόγῳ ἐπιστολῆς, εἰδικά τρεῖς ἐφημερίδες, ἡ "Ἀναγέννησις", ἡ ".Ἔρευνα" καί ἡ " Ἐλευθέρα Γνώμη", πού ἐκδίδονταν στά Τρίκαλα, τόν ἀκολουθοῦσαν κυριολεκτικά κατά πόδας, καταγράφοντας καί δημοσιοποιῶντας τήν ποιμαντορική του δράση καί τή συγγραφική του προσπάθεια1476.. Ἡ" Ἐλευθέρα Γνώμη" ἀναφέρεται στήν «πανελλήνια αἴγλη»1477 τῆς προσωπικότητάς του καί στήν «πανελλήνια ἀναγνώριση» τοῦ λογοτεχνικοῦ του ἔργου1478. Στή Μητρόπολη τῆς Λήμνου τόν ἐπισκέπτονται, συμβάλλοντας στό ποιμαντορικό του ἔργο,
352
1479 .Μητροπολίτου Τρίκκης καί Σταγῶν Διονυσίου, Ἱεροί παλμοί, σελ. 58-63.
1480 "Ἀναγέννησις" στίς 7.1.1960, ".Ἔρευνα" στίς 9.1.1960, ".Ἐλευθέρα Γνώμη" στίς 8.1.1960.
1481 Στό προσωπικό ἀρχεῖο τοῦ Μητροπολίτη διασώθηκε ἡ φωτογραφία ἀπό τήν ἐπίσκεψη τῆς Πριγκίπισσας μέ τήν ἡμερομηνία 14.5.1960.
1482 ".Ἔρευνα" στίς 24.4.1960.
1483 Στό προσωπικό ἀρχεῖο τοῦ Μητροπολίτη διασώθηκε ἡ φωτογραφία ἀπό τήν ἐπίσκεψη, μέ τήν ἡμερομηνία 11.6.1961.
1484 "Ἀναγέννησις" στίς 16.2.1960.
1485 "Τρικαλινά Νέα" στίς 27.7.1964.
1486 "Ἀναγέννησις" στίς 10.9.1960.
1487 Σταυρίδου Β., Ἡ. Ἱερά Θεολογική Σχολή τῆς Χάλκης, σελ. 307.
1488 Μύρων Χρυσοστόμου Κωνσταντινίδου, Τά Προγράμματα Διδασκαλίας.., ΕΕΘΧ, Ἀθ., 1980, σελ. 93: «Τό διαυγές βλέμμα τοῦ Φιλαδελφείας Αἰμιλιανοῦ, αἱ εὐγενεῖς καί ἐκφραστικαί γραμμαί τῆς μορφῆς του, ἡ ἁπαλή φωνή του, οἱ τρόποι του καθόλου, προέδιδον τόν λεπτόν καί εὐγενῆ ἄνθρωπον, μεθ᾿ οὗ καί αὐτή ἡ ἁπλῆ καί καθ᾿ ἡμέραν ἀναστροφή ἦτο ἐξαιρετικῶς εὐχάριστος, πνευματώδης, θερμή καί δή ἐποικοδομητική, ὅπως πρέπει νά εἶναι ἡ συναναστροφή παντός κληρικοῦ. ... Τήν Σχολαρχίαν τοῦ Φιλαδελφείας Αἰμιλιανοῦ διακρίνει εἰς πάσας αὐτῆς τάς ὄψεις τό πρᾷον καί μειλίχιον.. Ἐν τῇ ἀπό τῆς ἕδρας διδασκαλίᾳ γλυκύς καί πειστικός, ἐν τῇ διευθύνσει προσηνής καί πρᾷος, ἐν τῇ ἐκκλησιαστικῇ ἐντός τῆς. Ἱερᾶς Μονῆς διακονίᾳ εὐλαβής καί ἐμπνευστικός, ἐν τῇ πρός τούς ἀνωτέρους συμπεριφορᾷ ταπεινός καί ἀνεκτικός, ἐν τῇ πρός τούς κάτω πολιτείᾳ αὐτοῦ εὐπροσήγορος, τρυφερός καί στοργικός, ὁ ἀοίδιμος τέως Σχολάρχης ἠγαπήθη ὑπό τῶν μαθητῶν του, αἱ ὀκτώ δέ καί πλέον δεκάδες τῶν ἐπί τῆς ἐποχῆς του ἀποφοίτων. ἵστανται ὡς ἰσάριθμοι εὐγνώμονες ἀγγελεῖς τῆς ἀγαθῆς σχολαρχικῆς του ἐπιστασίας καί τῆς καρποφόρου καθηγεσίας του».
1480 "Ἀναγέννησις" στίς 7.1.1960, ".Ἔρευνα" στίς 9.1.1960, ".Ἐλευθέρα Γνώμη" στίς 8.1.1960.
1481 Στό προσωπικό ἀρχεῖο τοῦ Μητροπολίτη διασώθηκε ἡ φωτογραφία ἀπό τήν ἐπίσκεψη τῆς Πριγκίπισσας μέ τήν ἡμερομηνία 14.5.1960.
1482 ".Ἔρευνα" στίς 24.4.1960.
1483 Στό προσωπικό ἀρχεῖο τοῦ Μητροπολίτη διασώθηκε ἡ φωτογραφία ἀπό τήν ἐπίσκεψη, μέ τήν ἡμερομηνία 11.6.1961.
1484 "Ἀναγέννησις" στίς 16.2.1960.
1485 "Τρικαλινά Νέα" στίς 27.7.1964.
1486 "Ἀναγέννησις" στίς 10.9.1960.
1487 Σταυρίδου Β., Ἡ. Ἱερά Θεολογική Σχολή τῆς Χάλκης, σελ. 307.
1488 Μύρων Χρυσοστόμου Κωνσταντινίδου, Τά Προγράμματα Διδασκαλίας.., ΕΕΘΧ, Ἀθ., 1980, σελ. 93: «Τό διαυγές βλέμμα τοῦ Φιλαδελφείας Αἰμιλιανοῦ, αἱ εὐγενεῖς καί ἐκφραστικαί γραμμαί τῆς μορφῆς του, ἡ ἁπαλή φωνή του, οἱ τρόποι του καθόλου, προέδιδον τόν λεπτόν καί εὐγενῆ ἄνθρωπον, μεθ᾿ οὗ καί αὐτή ἡ ἁπλῆ καί καθ᾿ ἡμέραν ἀναστροφή ἦτο ἐξαιρετικῶς εὐχάριστος, πνευματώδης, θερμή καί δή ἐποικοδομητική, ὅπως πρέπει νά εἶναι ἡ συναναστροφή παντός κληρικοῦ. ... Τήν Σχολαρχίαν τοῦ Φιλαδελφείας Αἰμιλιανοῦ διακρίνει εἰς πάσας αὐτῆς τάς ὄψεις τό πρᾷον καί μειλίχιον.. Ἐν τῇ ἀπό τῆς ἕδρας διδασκαλίᾳ γλυκύς καί πειστικός, ἐν τῇ διευθύνσει προσηνής καί πρᾷος, ἐν τῇ ἐκκλησιαστικῇ ἐντός τῆς. Ἱερᾶς Μονῆς διακονίᾳ εὐλαβής καί ἐμπνευστικός, ἐν τῇ πρός τούς ἀνωτέρους συμπεριφορᾷ ταπεινός καί ἀνεκτικός, ἐν τῇ πρός τούς κάτω πολιτείᾳ αὐτοῦ εὐπροσήγορος, τρυφερός καί στοργικός, ὁ ἀοίδιμος τέως Σχολάρχης ἠγαπήθη ὑπό τῶν μαθητῶν του, αἱ ὀκτώ δέ καί πλέον δεκάδες τῶν ἐπί τῆς ἐποχῆς του ἀποφοίτων. ἵστανται ὡς ἰσάριθμοι εὐγνώμονες ἀγγελεῖς τῆς ἀγαθῆς σχολαρχικῆς του ἐπιστασίας καί τῆς καρποφόρου καθηγεσίας του».
ὁ Βασιλέας Παῦλος μέ τή Βασίλισσα Φρειδερίκη1479. Στά Τρίκαλα τόν ἐπισκέπτονται καί προσφέρουν βοήθεια στό ἔργο του ὁ διάδοχος Κωνσταντίνος1480, ἡ πριγκίπισσα Εἰρήνη1481, ὁ. Ἐκπρόσωπος τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου Ἐκκλησιῶν1482, ὁ. Ὑπουργός Συγκοινωνιῶν καί Δημοσίων.. Ἔργων Σόλ. Γκίκας1483, ὁ ὁποῖος συνετέλεσε στήν κατασκευή τῆς γέφυρας πού πῆρε τό ὄνομά του. Ἀπό τίς πιό ἀξιοσημείωτες ἐπισκέψεις τῶν ἐκπροσώπων τῆς Ὀρθόδοξης. Ἐκκλησίας εἶναι ἡ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη Ἀθηναγόρα1484, τοῦ Πατριάρχη τῆς Σερβίας Γερμανοῦ1485 καί τοῦ Μητροπολίτη Χαλεπίου. Ἠλία1486.. Ἐνδεχομένως, αὐτός ἦταν καί ὁ λόγος, πού ὁ ἐπιστολογράφος εἶχε ἐπιφυλάξεις καί προτιμοῦσε νά μήν μαθευτεῖ τό ὄνομά του, ἀφοῦ ἐκφέρει ἰδιαίτερα βαριές κατηγορίες ἐναντίον μιᾶς τόσο εὐρύτερα γνωστῆς καί ἐπιδοκιμασμένης προσωπικότητος.
..........β) «Οὗτος ὡς Μοναχός Ἀγάπιος καί εἴτα ὡς ἱερομόναχος Διονύσιος ἐφοίτησε καί ἀπεφοίτησεν ἐκ τῆς ἡμετέρας Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης. Ἀπεφοίτησε δέ διότι ἡ Σχολή τότε ἦτο ἀδέσποτος ἀγρία καί οἱ τά κατ᾿ αὐτήν διέποντες ἦσαν ὁμοίου μέ τόν Διονύσιον φυράματος».
..........Οἱ πηγές μαρτυροῦν ὅτι ἡ σχολαρχία ἐκείνης τῆς περιόδου στήν Θεολογική Σχολή τῆς Χάλκης χαρακτηρίζεται ἀπό τούς ἀπόφοιτους ὡς ἡ πλέον ἄριστη ἀπό κάθε ἄποψη. Οἱ ἀναμνήσεις γιά τόν Σχολάρχη, Ἐπίσκοπο Μιλήτου Αἰμιλιανό, ὁ ὁποῖος διετέλεσε στή διεύθυνση τῆς Σχολῆς ἀπό τό 1932 μέχρι τό 1942.(τό 1942..ἐκλήθη συνοδικός, ὅμως δίδασκε μέχρι τό 1945, «ὅτε ἠναγκάσθη νά παραιτηθῇ τῶν καθηκόντων του τούτων ἕνεκα καρδιακῆς παθήσεως»1487) ἀπό τούς ἀποφοίτους, πού διέπρεψαν στήν. Ἐκκλησία, ὅπως τοῦ Μύρων Χρυσοστόμου Κωνσταντινίδου1488,.
..........β) «Οὗτος ὡς Μοναχός Ἀγάπιος καί εἴτα ὡς ἱερομόναχος Διονύσιος ἐφοίτησε καί ἀπεφοίτησεν ἐκ τῆς ἡμετέρας Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης. Ἀπεφοίτησε δέ διότι ἡ Σχολή τότε ἦτο ἀδέσποτος ἀγρία καί οἱ τά κατ᾿ αὐτήν διέποντες ἦσαν ὁμοίου μέ τόν Διονύσιον φυράματος».
..........Οἱ πηγές μαρτυροῦν ὅτι ἡ σχολαρχία ἐκείνης τῆς περιόδου στήν Θεολογική Σχολή τῆς Χάλκης χαρακτηρίζεται ἀπό τούς ἀπόφοιτους ὡς ἡ πλέον ἄριστη ἀπό κάθε ἄποψη. Οἱ ἀναμνήσεις γιά τόν Σχολάρχη, Ἐπίσκοπο Μιλήτου Αἰμιλιανό, ὁ ὁποῖος διετέλεσε στή διεύθυνση τῆς Σχολῆς ἀπό τό 1932 μέχρι τό 1942.(τό 1942..ἐκλήθη συνοδικός, ὅμως δίδασκε μέχρι τό 1945, «ὅτε ἠναγκάσθη νά παραιτηθῇ τῶν καθηκόντων του τούτων ἕνεκα καρδιακῆς παθήσεως»1487) ἀπό τούς ἀποφοίτους, πού διέπρεψαν στήν. Ἐκκλησία, ὅπως τοῦ Μύρων Χρυσοστόμου Κωνσταντινίδου1488,.
353
1489.Σταυρίδου Β., Ἡ. Ἱερά Θεολογική Σχολή τῆς Χάλκης, σελ. 309: «Κατεδαπάνησεν ὅλον τόν βίον του ὑπέρ τῆς. Ἐκκλησίας. Κάτοχος ὅσον ὀλίγοι τῆς Θεολογικῆς ἐπιστήμης, ἱεροκῆρυξ συναρπάζων καί γοητεύων τούς ἀκροατάς του, συγγραφεύς γλαφυρός, καλλιεργήσας καί διαμορφώσας γλωσσικόν ὕφος ἀπαράμιλλον, βαθύς γνώστης καί μελετητής τῶν ἐκκλησιαστικῶν μας πραγμάτων, πρός τούτοις δέ πρᾷος, γλυκύς, μειλίχιος, ἐξαιρετικά εὐαίσθητος, λεπτός τούς τρόπους, ἀριστοκράτης τήν ψυχήν καί τό πνεῦμα, ἱεροπρεπής τήν ἐμφάνισιν, βαθεῖαν ἔχων ἐκκλησιαστικήν συνείδησιν, πλήρης συγγνώμης πρός τούς πταίοντας, συμπαθής πρός τούς πάσχοντας, στοργικός πρός τούς μαθητάς του».
1490.Ὅ.π., σελ. 309-310: «Διά τήν. Ἐκκλησίαν ἦτο ὁ εὐπαίδευτος καί εὐρυμαθής. Ἱεράρχης... Διά τήν Σχολαρχίαν καί τήν Καθηγεσίαν τῆς Χαλκίτιδος Ἱερᾶς Θεολογικῆς Σχολῆς, ἦτο στοργικός πνευματικός Πατήρ καί. Ἡγούμενος καί ὁ ἐμβριθής Καθηγητής καί Μυσταγωγός... Διά τό ἱερόν Θυσιαστήριον ἀνεδείχθη ἰδεώδης Λειτουργός... Διά τόν ἱερόν. Ἄμβωνα ὑπῆρξεν ὁ εὐφραδής καί συναρπάζων κῆρυξ... Διά τήν θεολογικήν. Ἐπιστήμην εἶναι ἄξιος ἐκπρόσωπος, στοχαστής βαθύς καί φιλοσοφημένος καί εὔστοχος ἑρμηνευτής τοῦ. Ὀρθοδόξου φρονήματος. Διά τήν σύγχρονον ἐκκλησιαστικήν φιλολογίαν, ὁ κάλαμός του... εἶναι γλαφυρός καί κομψογράφος... Διά τήν ὁμογενῆ κοινωνίαν ὑπῆρξε ὁ βαθύτατα θρησκεύων διανοούμενος. Ἱεράρχης, ὁ διακρινόμενος ἐπί φιλανθρώπῳ διαθέσει, τοῦ ὁποίου ἐκχείλισμα τῆς ψυχῆς ἦτο ἡ εὐγένεια καί οἱ λεπτοί καί ἀριστοκρατικοί τρόποι του, ἡ σεμνή καί εὐπρεπής κοινωνικότης του. Εἰς κατ᾿ ἰδίαν δ᾿ ἀναστροφήν, τήν ὁποίαν καθίστα ἀληθῆ πνευματικήν ἀπόλαυσιν καί ἐντρύφημα διά τούς ἐπικοινωνοῦντας πρός αὐτόν, διελέγετο πάντοτε μετά κομψότητος καί χάριτος καί πνευματώδους διαθέσεως αἰσιοδόξου σοφίας. Διά τόν καθόλου Ὀρθόδοξον κόσμον κατέλιπε μνήμην ἐκλεκτοῦ καί ἀνωτέρας μορφώσεως καί διανοήσεως ἀνθρώπου, ἀληθῶς ἀρτίου. Ἱεράρχου, πολλά τά ἠθικά καί πνευματικά κεφάλαια προσκομίσαντος εἰς τήν. Ἐκκλησίαν».
1491.Μητρ. Λήμνου Διονυσίου, Πιστοί ἄχρι θανάτου, σελ.287: «Εἴχαμε τήν τύχη νά τόν γνωρίσωμε ἀπό κοντά [τόν π. Χρυσόστομο Τσοκώνα] στό "Λόφο τῆς. Ἐλπίδος" [στή Χάλκη] καί μέ στοργή φυλάξαμε σκέψεις του γραμμένες μέ τό χέρι του σέ μαθητικό μας λεύκωμα. Φαίνεται σ᾿ αὐτές ὅλη ἡ λεπτότης τῆς ψυχῆς του. Γράφει λοιπόν ἐκεῖ: "... Ἐδῶ ἐπάνω, ὅλα μιλοῦν βαθειά στήν ψυχήν μας... γιά τήν ὡραιότητα τῆς ζωῆς, γιά τήν ἀγάπη τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ, γιά τήν γοητείαν τῆς ἁγνότητος καί τῆς ἀρετῆς"»· σελ. 323-324: «Ὁραματιζόταν [ὁ. Ἰωακείμ Λιούλιας] μιάν ἱεραποστολική δρᾶσι, πού θά ἀνακαίνιζε τήν. Ἑλληνική Πατρίδα. Ἐργάτες τῆς ἱερᾶς αὐτῆς ἐξορμήσεως νιώθει στό πλευρό του ὅλους τούς ὁμοϊδεάτες καί φίλους του καί συσπουδαστάς του, μαζί μέ τούς ὁποίους ἔπλαθε τά ὄνειρά του καί μεθοῦσαν ὅλοι ἀπό ἁγνόν ἐνθουσιασμό».
1490.Ὅ.π., σελ. 309-310: «Διά τήν. Ἐκκλησίαν ἦτο ὁ εὐπαίδευτος καί εὐρυμαθής. Ἱεράρχης... Διά τήν Σχολαρχίαν καί τήν Καθηγεσίαν τῆς Χαλκίτιδος Ἱερᾶς Θεολογικῆς Σχολῆς, ἦτο στοργικός πνευματικός Πατήρ καί. Ἡγούμενος καί ὁ ἐμβριθής Καθηγητής καί Μυσταγωγός... Διά τό ἱερόν Θυσιαστήριον ἀνεδείχθη ἰδεώδης Λειτουργός... Διά τόν ἱερόν. Ἄμβωνα ὑπῆρξεν ὁ εὐφραδής καί συναρπάζων κῆρυξ... Διά τήν θεολογικήν. Ἐπιστήμην εἶναι ἄξιος ἐκπρόσωπος, στοχαστής βαθύς καί φιλοσοφημένος καί εὔστοχος ἑρμηνευτής τοῦ. Ὀρθοδόξου φρονήματος. Διά τήν σύγχρονον ἐκκλησιαστικήν φιλολογίαν, ὁ κάλαμός του... εἶναι γλαφυρός καί κομψογράφος... Διά τήν ὁμογενῆ κοινωνίαν ὑπῆρξε ὁ βαθύτατα θρησκεύων διανοούμενος. Ἱεράρχης, ὁ διακρινόμενος ἐπί φιλανθρώπῳ διαθέσει, τοῦ ὁποίου ἐκχείλισμα τῆς ψυχῆς ἦτο ἡ εὐγένεια καί οἱ λεπτοί καί ἀριστοκρατικοί τρόποι του, ἡ σεμνή καί εὐπρεπής κοινωνικότης του. Εἰς κατ᾿ ἰδίαν δ᾿ ἀναστροφήν, τήν ὁποίαν καθίστα ἀληθῆ πνευματικήν ἀπόλαυσιν καί ἐντρύφημα διά τούς ἐπικοινωνοῦντας πρός αὐτόν, διελέγετο πάντοτε μετά κομψότητος καί χάριτος καί πνευματώδους διαθέσεως αἰσιοδόξου σοφίας. Διά τόν καθόλου Ὀρθόδοξον κόσμον κατέλιπε μνήμην ἐκλεκτοῦ καί ἀνωτέρας μορφώσεως καί διανοήσεως ἀνθρώπου, ἀληθῶς ἀρτίου. Ἱεράρχου, πολλά τά ἠθικά καί πνευματικά κεφάλαια προσκομίσαντος εἰς τήν. Ἐκκλησίαν».
1491.Μητρ. Λήμνου Διονυσίου, Πιστοί ἄχρι θανάτου, σελ.287: «Εἴχαμε τήν τύχη νά τόν γνωρίσωμε ἀπό κοντά [τόν π. Χρυσόστομο Τσοκώνα] στό "Λόφο τῆς. Ἐλπίδος" [στή Χάλκη] καί μέ στοργή φυλάξαμε σκέψεις του γραμμένες μέ τό χέρι του σέ μαθητικό μας λεύκωμα. Φαίνεται σ᾿ αὐτές ὅλη ἡ λεπτότης τῆς ψυχῆς του. Γράφει λοιπόν ἐκεῖ: "... Ἐδῶ ἐπάνω, ὅλα μιλοῦν βαθειά στήν ψυχήν μας... γιά τήν ὡραιότητα τῆς ζωῆς, γιά τήν ἀγάπη τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ, γιά τήν γοητείαν τῆς ἁγνότητος καί τῆς ἀρετῆς"»· σελ. 323-324: «Ὁραματιζόταν [ὁ. Ἰωακείμ Λιούλιας] μιάν ἱεραποστολική δρᾶσι, πού θά ἀνακαίνιζε τήν. Ἑλληνική Πατρίδα. Ἐργάτες τῆς ἱερᾶς αὐτῆς ἐξορμήσεως νιώθει στό πλευρό του ὅλους τούς ὁμοϊδεάτες καί φίλους του καί συσπουδαστάς του, μαζί μέ τούς ὁποίους ἔπλαθε τά ὄνειρά του καί μεθοῦσαν ὅλοι ἀπό ἁγνόν ἐνθουσιασμό».
Ἰκονίου. Ἰακώβου1489, ΠριγκηποννήσωνΣυμεών1490, εἶναι γεμάτες θαυμασμό, εὐγνωμοσύνη καί εἰλικρινή ἀγάπη πρός τό πρόσωπο τοῦ Σχολάρχη. Μεταξύ τῶν ἀποφοίτων ὑπάρχουν καί μάρτυρες, ὁ Ἀρχιμ. Χρυσόστομος Τσοκώνας καί ὁ Ἀρχιμ. Ἰωακείμ Λιούλιας, οἱ ὁποῖοι, ὅπως δείχνουν οἱ πηγές, ἦταν φίλοι-συμφοιτητές τοῦ Διονυσίου Τρίκκης. Τά ἰδανικά, πού τούς συνέδεαν, διασώθηκαν στήν ἐργογραφία τοῦ Μητροπολίτη καί ἀναδεικνύουν τό περιεχόμενο τῆς φιλίας τους1491. Ἐντύπωση κάνει, ὅτι μέχρι καί οἱ Γερμανοί κατακτητές φαίνεται νά γνώριζαν γιά τήν διαπαιδαγώγηση τῶν κληρικῶν, ἀπόφοιτων Χάλκης ἐκείνης τῆς περιόδου, ἐνοχλημένοι ἀπό τήν ποιμαντική καί
354
1492 .Χειρόγραφο ἡμερολόγιο Διονυσίου Χαραλάμπους, σελ. 15: «25 Αὐγούστου 1942. Τό δράμα ἐξελίσσεται σέ τραγωδία. Γιατί μέ τό ξύλο ἔχομε σήμερα καί τούς ἐξευτελισμούς. Ἐξευτελισμοί πού μονάχα τέρατα ἀπιστίας κι ἀθεΐας μποροῦν νά κάνουν σ᾿ ἕνα λειτουργό τοῦ Ὑψίστου. Μοῦ βγάζουν τό ράσο, κατόπιν καί τ᾿ ἀντιρί. Μ᾿ ἀφήνουν μέ τά καταματωμένα ἐσώρουχα. Μέ χτυποῦν καί μέ κοροϊδεύουν καί μέ ὑβρίζουν μαζί: "Τώρα θά σέ κάνωμε νά χεστῇς ἐπάνω σου, παληοκερατόπαπα". Ὅ,τι κακό ἔχουν ἀκούσει γιά κανά κληρικό τό φορτώνουν ἀπάνω μου. "Κάνεις αὐτό… κάνεις ἐκεῖνο…" καί ὅλο αἰσχρά κι ἀδιάντροπα πράματα. Στό πρόσωπό μου χορταίνουν τό μίσος των πρός τόν ἑλληνικό κλῆρο. "Σᾶς ξέρομε, μοῦ φωνάζουν, σᾶς τούς παπάδες. Ἐσεῖς εἶστε πού δέν ἀφήνετε νά καθήσῃ ἥσυχα ὁ κόσμος. Ἀπ᾿ τή θεολογική σχολή τῆς Χάλκης δέν εἶσαι; Ὅλοι τέτοιοι εἴσαστε. Περνᾶτε τό νερό κάτω ἀπ᾿ τή ψάθα…"».
1493 "Μπαλατσούκα Σ., Διονύσιος Μητροπολίτης Τρίκκης καί Σταγῶν, Βίος καί πνευματικές παρακαταθῆκες, σελ. 229.
1493 "Μπαλατσούκα Σ., Διονύσιος Μητροπολίτης Τρίκκης καί Σταγῶν, Βίος καί πνευματικές παρακαταθῆκες, σελ. 229.
πατριωτική τους δράση1492. Ὁ Σχολάρχης Μιλήτου Αἰμιλιανός χειροτόνησε τόν Διονύσιο Χαραλάμπους διάκονο καί ἔπειτα ἱερέα καί ἐπί τῆς σχολαρχίας του τό 1940 ὁ Διονύσιος ἀπεφοίτησε ἀριστοῦχος καί μέ τό πιστοποιητικό, ὅπου ἀναφέρεται, ὅτι «καθ᾿ ὅλην τήν ἐνταῦθα ἑπταετῆ μαθητείαν αὐτοῦ ἐπεδείξατο διαγωγήν κοσμιωτάτην, ἤτοι ἱεροπρέπειαν καί νομοτάγειαν καί καθόλου οὐδέποτε ἠσχολήθη περί πράγματα ἀλλότρια τῆς κλήσεως αὐτοῦ», μέ τήν ὑπογραφή τοῦ Μ. Πρωτοσυγκέλλου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου Ἀδαμαντίου1493.
..........γ) «Ἐν τῇ Σχολῇ ἐφοίτα προστασίᾳ τοῦ ἀειμνήστου Μηθύμνης Διονυσίου ... [δυσανάγνωστη λέξη] ἐκείνου καί ἁγίου Ἱεράρχου, ὅστις κατόπιν τόν προσέλαβε καί εἰς τήν ὑπηρεσίαν τῆς Μητροπόλεώς Του. Ἀλλ᾿ ἐφέρθη πρός αὐτόν ἀγνωμονέστατα καί πολλά παρεῖχεν αὐτῷ πράγματα, ἕως οὗ ὁ καλός καί ἅγιος Ἱεράρχης ἠναγκάσθη νά ἀπομακρύνῃ αὐτόν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῆς Μητροπόλεώς του».
..........Ὁ καθηγητής Σωτήριος Μπαλατσούκας, ὁ ὁποῖος ἐρεύνησε τά ἀρχεῖα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μηθύμνης καί τῆς Ἱερᾶς Μονῆς ἁγίου Ἰγνατίου Λειμῶνος,
..........Ὁ καθηγητής Σωτήριος Μπαλατσούκας, ὁ ὁποῖος ἐρεύνησε τά ἀρχεῖα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μηθύμνης καί τῆς Ἱερᾶς Μονῆς ἁγίου Ἰγνατίου Λειμῶνος,
Ὁ Σχολάρχης Αἰμιλιανός Παπαδημητρίου καί οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ ἔτους 1939-1940 στό προαύλιο τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης.
Ὁ Διονύσιος Χαραλάμπους ἀπό ἀριστερά δεύτερος.
Ὁ Διονύσιος Χαραλάμπους ἀπό ἀριστερά δεύτερος.
355
ἀνέσυρε ἀπό ᾿κεῖ ἕως τότε ἀνέκδοτο ὑλικό. Ὄντως ὑπάρχει τό «Πρωτόκολλο Ὁρκωμοσίας, ὅπου ἀναφέρεται ὁ διορισμός-ὁρκωμοσία, ὡς ἱεροκήρυκα τῆς Ἱ.Μ. Μηθύμνης, ἐνώπιον τοῦ Μητροπολίτου Μηθύμνης Διονυσίου (10 Σεπτεμβρίου 1941, ἡμέρα Τρίτη καί ὥρα 6 μ.μ.), ἀριθμ. ἐγγράφου 57881, 26 Μαρτίου 1941 τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Παιδείας καί Θρησκευμάτων»1494. Τά ἑπόμενα δύο σχετικά ἔγγραφα, στά ὁποῖα ὁ Μητροπολίτης Μηθύμνης ἐπίμονα φροντίζει γιά τόν ἐπαναδιορισμό τοῦ Ἀρχιμ. Διονυσίου Χαραλάμπους, μετά ἀπό τήν ἐπιστροφή τοῦ τελευταίου ἀπό τά στρατόπεδα τῆς Γερμανίας κρίνεται σκόπιμο νά παρατεθοῦν ἐξ ὁλοκλήρου.
Μητρόπολη Μηθύμνης
Ἀριθ. πρωτ. 499
Πρός
τήν Ἱ. Σύνοδον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος
Εἰς Ἀθήνας
Ἐγώ τε καί οἱ εὐλογημένοι Χριστιανοί μου ἠξιώθημεν νά ἐπανίδωμεν ἐπανελθόντα, ζῶντα χάριτι θείᾳ, μετά τριετῆ μαρτυρία, ἀπό τήν χώραν τῶν ἀναβιωσάντων Οὔννων, τόν κοινῆς ἀγάπης καί ἐκτιμήσεως ἀπολαύοντα διά τε τήν ἐκ/κήν καί ἐθνικήν του δρᾶσιν καί ζωήν πανοσιολογιώτατον Ἀρχιμ. Διονύσιον τόν Χαραλάμπους, ἱεροκήρυκα ἀπό ἐτῶν τῆς θεοσώστου ἡμῶν Ἐπαρχίας. Ὑπεδέχθημεν αὐτόν μετά πολλῆς τῆς χαρᾶς καί συγκινήσεως εὐχαριστοῦντες ἀπό καρδίας τόν Κύριον, Ὅστις ἐνισχύων αὐτόν κατά τήν περίοδον τῶν μαρτυρίων του ἀπέδωκε σῶον εἰς τήν Ἐκκλησίαν του, καί εἰς τό θεοφρούρητον Ἔθνος.
..........Ὑπ᾿ ὄψιν ἔχοντες τήν πενταετή περίοδον τῆς ὑπηρεσίας του καί πρό πάντων τήν τελεσφόρον ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ἡμῶν δρᾶσιν του καί τήν ἐμπρέπουσαν εἰς τούς καλούς τοῦ ἀμπελῶνος τοῦ Κυρίου ἐργάτας κληρικοπρεπῆ ζωήν καί συμπεριφοράν, ἐξαιτούμεθα ὅπως ἡ Ἱ. Σύνοδος εὐαρεστηθῇ νά ἀναγράψῃ τήν πανοσιότητά του εἰς
1.
Βασίλειον τῆς ἙλλάδοςΜητρόπολη Μηθύμνης
Ἀριθ. πρωτ. 499
Ἐν Καλλονῇ 29.8.1945
Πρός
τήν Ἱ. Σύνοδον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος
Εἰς Ἀθήνας
Ἐγώ τε καί οἱ εὐλογημένοι Χριστιανοί μου ἠξιώθημεν νά ἐπανίδωμεν ἐπανελθόντα, ζῶντα χάριτι θείᾳ, μετά τριετῆ μαρτυρία, ἀπό τήν χώραν τῶν ἀναβιωσάντων Οὔννων, τόν κοινῆς ἀγάπης καί ἐκτιμήσεως ἀπολαύοντα διά τε τήν ἐκ/κήν καί ἐθνικήν του δρᾶσιν καί ζωήν πανοσιολογιώτατον Ἀρχιμ. Διονύσιον τόν Χαραλάμπους, ἱεροκήρυκα ἀπό ἐτῶν τῆς θεοσώστου ἡμῶν Ἐπαρχίας. Ὑπεδέχθημεν αὐτόν μετά πολλῆς τῆς χαρᾶς καί συγκινήσεως εὐχαριστοῦντες ἀπό καρδίας τόν Κύριον, Ὅστις ἐνισχύων αὐτόν κατά τήν περίοδον τῶν μαρτυρίων του ἀπέδωκε σῶον εἰς τήν Ἐκκλησίαν του, καί εἰς τό θεοφρούρητον Ἔθνος.
..........Ὑπ᾿ ὄψιν ἔχοντες τήν πενταετή περίοδον τῆς ὑπηρεσίας του καί πρό πάντων τήν τελεσφόρον ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ ἡμῶν δρᾶσιν του καί τήν ἐμπρέπουσαν εἰς τούς καλούς τοῦ ἀμπελῶνος τοῦ Κυρίου ἐργάτας κληρικοπρεπῆ ζωήν καί συμπεριφοράν, ἐξαιτούμεθα ὅπως ἡ Ἱ. Σύνοδος εὐαρεστηθῇ νά ἀναγράψῃ τήν πανοσιότητά του εἰς
1494.Ὅ.π., σελ. 25, ὑποσημείωση 9
356
τόν τῶν ἐκλογίμων κατά λόγον συνῳδά τῷ σχετικῷ Νόμῳ καί βάσει τῶν ἐπισυναπτομένων πιστοποιητικῶν.
..........Πιστοποιητικόν προϋπηρεσίας δέν ἐπισυνάπτεται καθόσον ὁ Ἀρχιμανδρίτης δέν προϋπηρέτησεν οὐδαμοῦ. Ἅμα τῇ ἀποφοιτήσει του ἐκ τῆς Σχολῆς Χάλκης προσελήφθη τό πρῶτον εἰς τήν ἡμετέραν Μητρόπολιν.
Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος
Μητρόπολη Μηθύμνης
Ἀριθ. πρωτ. 51
Πρός
τήν Ἱ. Σύνοδον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος
Εἰς Ἀθήνας
Ἔχομεν τήν τιμήν νά προτείνωμεν τόν ἐπαναδιορισμόν τοῦ Ἀρχιμανδρίτου Διονυσίου Χαραλάμπους ὡς Ἱεροκήρυκος τῆς Ἱ. ἡμῶν Μητροπόλεως ἀφ᾿ ἧς θέσεως ἀπελύθη οὗτος αὐτοδικαίως δυνάμει τῆς ὑπ᾿ ἀρ. 59/1945 Συντακτικῆς πράξεως καί παρακαλοῦμεν ὅπως μεριμνήσητε διά τήν ὅσον ἔνεστι ταχυτέραν ἔκδοσιν τοῦ οἰκείου Β. Διατάγματος, γνωστοῦ ὄντος ὅτι ἡ Ἐπαρχία μας ἔχει ἀπόλυτον καί ἄμεσον ἀνάγκην ἱεροκήρυκος.
..........Πιστοποιητικόν προϋπηρεσίας δέν ἐπισυνάπτεται καθόσον ὁ Ἀρχιμανδρίτης δέν προϋπηρέτησεν οὐδαμοῦ. Ἅμα τῇ ἀποφοιτήσει του ἐκ τῆς Σχολῆς Χάλκης προσελήφθη τό πρῶτον εἰς τήν ἡμετέραν Μητρόπολιν.
Ταπεινότατος ἐν Χῷ ἀδελφός
(ὑπογραφή Μητροπολίτου Μηθύμνης Διονυσίου)
2.
Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος
Μητρόπολη Μηθύμνης
Ἀριθ. πρωτ. 51
Ἐν Καλλονῇ 13.2.1946
Πρός
τήν Ἱ. Σύνοδον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος
Εἰς Ἀθήνας
Ἔχομεν τήν τιμήν νά προτείνωμεν τόν ἐπαναδιορισμόν τοῦ Ἀρχιμανδρίτου Διονυσίου Χαραλάμπους ὡς Ἱεροκήρυκος τῆς Ἱ. ἡμῶν Μητροπόλεως ἀφ᾿ ἧς θέσεως ἀπελύθη οὗτος αὐτοδικαίως δυνάμει τῆς ὑπ᾿ ἀρ. 59/1945 Συντακτικῆς πράξεως καί παρακαλοῦμεν ὅπως μεριμνήσητε διά τήν ὅσον ἔνεστι ταχυτέραν ἔκδοσιν τοῦ οἰκείου Β. Διατάγματος, γνωστοῦ ὄντος ὅτι ἡ Ἐπαρχία μας ἔχει ἀπόλυτον καί ἄμεσον ἀνάγκην ἱεροκήρυκος.
357
Συνυποβάλλομεν τά κάτωθι πιστοποιητικά
1. Πιστοποιητικόν Ἑλληνικῆς Ἰθαγενείας
2. Πιστοποιητικόν Ποινικοῦ Μητρώου
3. Πιστοποιητικόν Ὑγείας
4. Πιστοποιητικόν Στρατολογικῆς Καταστάσεως
5. Πιστοποιητικόν Σπουδῶν
..........Δέν κρίνομεν ἄσκοπον ν᾿ ἀναφέρωμεν ὅτι ὁ περί οὗ πρόκειται Ἀρχιμανδρίτης εἶναι ἐκεῖνος ὅστις ἐσύρθη ὑπό τῶν Γερμανῶν ὡς κατάδικος εἰς στρατόπεδα συγκεντρώσεως ἐν Γερμανίᾳ καί ὅστις ἐσχάτως ἐπανέκαμψεν καί περί τοῦ ὁποίου ὁμιλοῦν τά ὑπ᾿ ἀριθ. 2405 καί 2455/1021 τῆς 27/11/45 ἔγγραφα ὑμῶν.
Τά ὑπόλοιπα στοιχεῖα τῆς ἐπιστολῆς, ὅπως π.χ. τά δύο ὀνόματα πού ἀναφέρει ὁ ἐπιστολογράφος, κατέστη ἀδύνατον νά ὑποστηριχθοῦν ἀπό τίς πηγές καί πρός τό παρόν παραμένουν ἀνεξακρίβωτες.
1. Πιστοποιητικόν Ἑλληνικῆς Ἰθαγενείας
2. Πιστοποιητικόν Ποινικοῦ Μητρώου
3. Πιστοποιητικόν Ὑγείας
4. Πιστοποιητικόν Στρατολογικῆς Καταστάσεως
5. Πιστοποιητικόν Σπουδῶν
..........Δέν κρίνομεν ἄσκοπον ν᾿ ἀναφέρωμεν ὅτι ὁ περί οὗ πρόκειται Ἀρχιμανδρίτης εἶναι ἐκεῖνος ὅστις ἐσύρθη ὑπό τῶν Γερμανῶν ὡς κατάδικος εἰς στρατόπεδα συγκεντρώσεως ἐν Γερμανίᾳ καί ὅστις ἐσχάτως ἐπανέκαμψεν καί περί τοῦ ὁποίου ὁμιλοῦν τά ὑπ᾿ ἀριθ. 2405 καί 2455/1021 τῆς 27/11/45 ἔγγραφα ὑμῶν.
(ὑπογραφή Μητροπολίτου Μηθύμνης Διονυσίου)
Τά ὑπόλοιπα στοιχεῖα τῆς ἐπιστολῆς, ὅπως π.χ. τά δύο ὀνόματα πού ἀναφέρει ὁ ἐπιστολογράφος, κατέστη ἀδύνατον νά ὑποστηριχθοῦν ἀπό τίς πηγές καί πρός τό παρόν παραμένουν ἀνεξακρίβωτες.
358
Η Ερμηνεία τῆς Πατερικῆς Παραδόσεως στό Εργο τοῦ Τρίκκης Διονυσίου
359
360
361
Ἐν Ἀθήναις τῇ 22ᾳ Ἰανουαρίου, 1957
Πρός
Τήν Α.Μ. τόν Ἀρχιεπίσκοπον Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος
Κύριον Κύριον Δωρόθεον
Ἐ ν τ α ῦ θ α
Μακαριώτατε,Ἐξ ἀφορμῆς τῶν τελευταίων γεγονότων, τά ὁποῖα συνέβησαν εἰς τήν Πανελλήνιον Ἐπιτροπήν Αὐτοδιαθέσεως Κύπρου, θά μοί ἐπιτρέψῃ ἡ Ὑμετέρα Μακαριότης, ὅπως ὑποβάλω τά κάτωθι:
..........Κατά τό πρῶτον δεκαήμερον τοῦ Δεκεμβρίου, ὡς θά ἐνθυμῆται ἡ Ὑμετέρα Μακαριότης, παρεκάλεσα Αὐτήν, ὅπως διά λόγους ἐσωτερικῆς λειτουργίας τοῦ Γραφείου δεχθῇ τήν ἀπό τῆς θέσεως τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Πανελληνίου Ἐπιτροπῆς Αὐτοδιαθέσεως Κύπρου παραίτησίν μου. Ἡ Ὑμετέρα ὅμως Μακαριότης, ὑπενθυμίσασα εἰς ἐμέ τό κρίσιμον τοῦ σημείου, εἰς τό ὁποῖον εὑρίσκεται τό Κυπριακόν ζήτημα καί τήν ὀφειλομένην ἐκ μέρους μου παροχήν τῶν ὑπηρεσιῶν μου, διά τήν εὐόδωσιν τοῦ ἐν Ἑλλάδι καί τῷ Ἐξωτερικῷ διεξαγομένου ὑπέρ αὐτοῦ ἀγῶνος καί ἐκδηλώσασα ταὐτοχρόνως πρός ἐμέ τήν τιμητικήν Αὐτῆς ἐμπιστοσύνην, μέ παρεκάλεσε, ὅπως μή ἐπιμείνω εἰς τήν παράκλησίν μου, ὅπως γίνῃ ἀποδεκτή ἡ ἐν λόγῳ παραίτησις. Κατόπιν αὐτοῦ ἐσκέφθην, ὅτι δέν θά ἔπρεπε νά ἐπιμείνω εἰς αὐτήν καί παρεκάλεσα μόνον τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα, ὅπως μοί ἐπιτρέψῃ δί ὀλίγας ἡμέρας, νά ἐπισκεφθῶ τήν ἐπαρχίαν μου καί συνεορτάσω ἐκεῖ τάς ἁγίας ἡμέρας μετά τοῦ ποιμνίου μου. Κατά τό διάστημα ὅμως τῆς μικρᾶς ἀπουσίας μου ἡ Ὑμετέρα Μακαριότης ἐθεώρησε καλόν, νά προβῇ εἰς ὡρισμένας μεταβολάς τῆς συνθέσεως τοῦ Προεδρείου. Ὅσον ἀφορᾷ τούς λόγους, οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τάς μεταβολάς ταύτας, δέν ἤκουσα βεβαίως οὐδέν ἐκ τῶν χειλέων τῆς Ὑμετέρας Μακαριότητος. Ἀλλ᾿ ὡς ἐπληροφορήθην, ὁ κ. Κωνσταντίνου ἐδήλωσεν εἰς πολλούς Κυπρίους, ὅτι οἱ λόγοι ἦσαν οἱ ἑξῆς: Πρῶτον, ὅτι οἱ Κύπριοι ἦσαν δυσαρεστημένοι ἐναντίον τοῦ ὑπογράφοντος καί τῆς Ὑμετέρας Μακαριότητος, διότι δέν τυγχάνουν καλῆς μεταχειρίσεως ἐκ μέρους ἐμοῦ. Δεύτερον, ὅτι ἐσημειώθησαν σπατάλαι εἰς τήν διαχείρισιν τοῦ ἱεροῦ χρήματος τῆς Ἐπιτροπῆς. Καί τρίτον, ὅτι ἡ δρᾶσις τῆς Ἐπιτροπῆς δέν ἦτο ἐπαρκής.
362
..........Αἱ μεταβολαί αὗται, ὡς ἐπληροφορήθην ἀπό τόν Ἀντιπρόσωπον τῆς Γενικῆς Συνομοσπονδίας Ἐργατῶν Ἑλλάδος εἰς τήν ὑπό τήν Ὑμετέραν Προεδρίαν Ἐπιτροπήν τῆς Πανελληνίου Ἐπιτροπῆς Αὐτοδιαθέσεως Κύπρου, ὁ ὁποῖος μέ ἐπεσκέφθη εὐθύς μετά τήν Συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς, εἶναι οἱ ἑξῆς: Ὅτι ὁ μέν ὑποφαινόμενος παραμένει πρῶτος Ἀντιπρόεδρος, ὁ κ. Ντῖνος Κωνσταντίνου ὡρίσθη δεύτερος Ἀντιπρόεδρος καί ὁ κ. Ἁνδρέας Κυριακόπουλος Γενικός Γραμματεύς τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὁ κ. Κυριακόπουλος, ἐν συνεχείᾳ, μέ παρεκάλεσε, ὅπως παραδώσω εἰς αὐτόν τήν ὑπηρεσίαν. Μή γνωρίζων ὅμως ἀπό τῆς Ὑμετέρας Μακαριότητος ἀπ᾿ εὐθείας τάς μεταβολάς ταύτας, οὔτε τήν ἔννοιαν, τήν ὁποίαν θά εἶχον αὗται ἀπό ἀπόψεως ὑπηρεσιακῆς, ἐπεφυλάχθην νά συμμορφωθῶ πρός τήν παράκλησιν τοῦ κ. Κυριακοπούλου, εἰπών ὅτι θά ζητήσω πρῶτον τάς Ὑμετέρας ὁδηγίας. Τήν ἑπομένην παρεκάλεσα τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα, ὅπως μοί διασαφίσῃ περί τίνος ἀκριβῶς ἐπρόκειτο, ἐκ τῶν διαμειφθέντων δέ μεταξύ τῆς Ὑμετέρας Μακαριότητος καί τοῦ κ. Κωνσταντίνου, τόν ὁποῖον Αὕτη ἐκάλεσε παρ᾿ Αὐτῇ ἀμέσως, ἀντελήφθην, ὅτι ὁ μέν κ. Κωνσταντίνου θά μέ ἀνεπλήρουν ὁσάκις θά ἀπουσίαζον ἐξ Ἀθηνῶν, ὁ δέ κ. Κυριακόπουλος θά ἀνελάμβανε τήν εὐθύνην τῆς διευθύνσεως τῶν Γραφείων, ἐμοῦ περιοριζομένου εἰς τό νά συντάσσω ἔγγραφά τινα. Κατόπιν τούτου, σκεφθείς σοβαρῶς, παρακαλῶ τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα, ὅπως λάβῃ ὑπ᾿ ὄψιν Της τά κάτωθι:
..........Πρῶτον θά μοί ἐπιτραπῇ νά νομίζω, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε ὑπηρεσία μου παρά τῇ Ἐπιτροπῇ δέν ἔδωκεν βάσιμον λαβήν, εἰς τό νά διατυπωθοῦν αἱ ὡς ἄνω κατηγορίαι. Ἀλλά, καί ἄν συνέβαινε τοῦτο, φρονῶ ὅτι μία τοιαύτη ἐνέργεια, ὡς προκληθεῖσα ἐκ τῶν ἐναντίον μου κατηγοριῶν, θά ἔπρεπε νά γίνῃ κατόπιν γνώσεως ἐκείνου, ὁ ὁποῖος κατηγορεῖτο δι᾿ αὐτάς, ὥστε νά ἔχῃ τήν εὐκαιρίαν τοὐλάχιστον νά ἀπολογηθῇ. Ἀλλ᾿ ἀνεξαρτήτως τούτου, αἱ κατηγορίαι αὗται δέν εὐσταθοῦν κατ᾿ οὐδέν. Καί πρῶτον ὅσον ἀφορᾷ τό λεχθέν, ὅτι δέν συμπεριεφέρθην καλῶς ἔναντι τῶν Κυπρίων, πρέπει νά ληφθῇ ὑπ᾿ ὄψιν, ὅτι οὐδείς Κύπριος, ἔχων ἀνάγκην βοηθείας καί ὤν ἄξιος αὐτῆς, παρωράθη ὑπ᾿ ἐμοῦ, καίτοι, ὡς ἐπανειλημμένως ἐλέχθη, τό εἰς τήν Ἐπιτροπήν διαπιστευθέν ὑπό τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ χρῆμα δέν προωρίζετο διά περίθαλψιν ἀναξιοπαθούντων Κυπρίων. Παρά ταῦτα, ὁσάκις παρουσιάζετο περίπτωσις Κυπρίου, ὄχι μόνον ἀγωνιστοῦ, ἀλλά καί οἱουδήποτε ἄλλου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀνάγκην τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Ἐπιτροπῆς, μετά ἐμπεριστατωμένην ἔρευναν καί ὑπεύθυνον ἐξακρίβωσιν, ἐσταθμίζετο κατά πόσον θά ἔπρεπε νά δοθῇ ἡ αἰτουμένη βοήθεια ἤ ὄχι. Ὑπῆρξαν περιπτώσεις ἐλάχιστοι, εἰς τάς ὁποίας ἡ αἰτουμένη βοήθεια δέν ἐδόθη. Ἀλλ᾿ αἱ περιπτώσεις αὗται ἦσαν τοιαύτης φύσεως, ὥστε, ἐάν θά παρείχετο τό αἰτούμενον βοήθημα, θά ἐπρόκειτο περί κατασπαταλήσεως πραγματικῆς τοῦ ἱεροῦ χρήματος, τήν εὐθύνην τῆς ὁποίας ἐγώ δέν ἦτο δυνατόν νά ἀναλάβω.
..........Πρῶτον θά μοί ἐπιτραπῇ νά νομίζω, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε ὑπηρεσία μου παρά τῇ Ἐπιτροπῇ δέν ἔδωκεν βάσιμον λαβήν, εἰς τό νά διατυπωθοῦν αἱ ὡς ἄνω κατηγορίαι. Ἀλλά, καί ἄν συνέβαινε τοῦτο, φρονῶ ὅτι μία τοιαύτη ἐνέργεια, ὡς προκληθεῖσα ἐκ τῶν ἐναντίον μου κατηγοριῶν, θά ἔπρεπε νά γίνῃ κατόπιν γνώσεως ἐκείνου, ὁ ὁποῖος κατηγορεῖτο δι᾿ αὐτάς, ὥστε νά ἔχῃ τήν εὐκαιρίαν τοὐλάχιστον νά ἀπολογηθῇ. Ἀλλ᾿ ἀνεξαρτήτως τούτου, αἱ κατηγορίαι αὗται δέν εὐσταθοῦν κατ᾿ οὐδέν. Καί πρῶτον ὅσον ἀφορᾷ τό λεχθέν, ὅτι δέν συμπεριεφέρθην καλῶς ἔναντι τῶν Κυπρίων, πρέπει νά ληφθῇ ὑπ᾿ ὄψιν, ὅτι οὐδείς Κύπριος, ἔχων ἀνάγκην βοηθείας καί ὤν ἄξιος αὐτῆς, παρωράθη ὑπ᾿ ἐμοῦ, καίτοι, ὡς ἐπανειλημμένως ἐλέχθη, τό εἰς τήν Ἐπιτροπήν διαπιστευθέν ὑπό τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ χρῆμα δέν προωρίζετο διά περίθαλψιν ἀναξιοπαθούντων Κυπρίων. Παρά ταῦτα, ὁσάκις παρουσιάζετο περίπτωσις Κυπρίου, ὄχι μόνον ἀγωνιστοῦ, ἀλλά καί οἱουδήποτε ἄλλου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀνάγκην τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Ἐπιτροπῆς, μετά ἐμπεριστατωμένην ἔρευναν καί ὑπεύθυνον ἐξακρίβωσιν, ἐσταθμίζετο κατά πόσον θά ἔπρεπε νά δοθῇ ἡ αἰτουμένη βοήθεια ἤ ὄχι. Ὑπῆρξαν περιπτώσεις ἐλάχιστοι, εἰς τάς ὁποίας ἡ αἰτουμένη βοήθεια δέν ἐδόθη. Ἀλλ᾿ αἱ περιπτώσεις αὗται ἦσαν τοιαύτης φύσεως, ὥστε, ἐάν θά παρείχετο τό αἰτούμενον βοήθημα, θά ἐπρόκειτο περί κατασπαταλήσεως πραγματικῆς τοῦ ἱεροῦ χρήματος, τήν εὐθύνην τῆς ὁποίας ἐγώ δέν ἦτο δυνατόν νά ἀναλάβω.
363
..........Δεύτερον ὅσον ἀφορᾷ τήν κατηγορίαν, ὅτι ἐγένοντο σπατάλαι, θά παρεκάλουν νά ληφθῶσιν ὑπ᾿ ὄψιν τά ἑξῆς:
..........1) Ὅτι ἅπασαι αἱ σημαντικαί δαπάναι ἐνεκρίνοντο ἐκ προτέρου ὑπό τῆς Ὑμετέρας Μακαριότητος.
..........2) Αἱ ἐπίσης σημαντικάς δαπάνας ἀπαιτοῦσαι μεγάλαι ἐκδόσεις ἐνεκρίνοντο προηγουμένως ὑπό τοῦ Ἐκτελεστικοῦ Γραφείου. Κατεβάλλετο δέ κατ᾿ αὐτάς πᾶσα προσπάθεια εἰς τρόπον ὥστε νά στοιχίσουν εἰς τήν Ἐπιτροπήν ὅσον τό δυνατόν ὀλιγώτερον καί νά ἔχουν τήν καλυτέραν δυνατήν ἐμφάνισιν. Αἱ παραγγελίαι ἐγίνοντο πάντοτε κατόπιν διαγωνισμοῦ μεταξύ τῶν ἐκδοτῶν.
..........3) Ἐκτός τῶν ἀνωτέρω δαπανῶν ἐγίνοντο βεβαίως καί μικροδαπάναι. Ἀλλ᾿ αὗται, παρ᾿ ὅλον ὅτι ἦσαν τόσον ἀσήμαντοι, ἐγίνοντο πάντοτε μετά πολλήν ἔρευναν καί σκέψιν. Ἐν πάσῃ δέ περιπτώσει διά πάσας τάς δαπάνας καί τάς μικροτέρας καί τάς μεγαλυτέρας, παρακαλῶ νά ἐνεργηθῇ λεπτομερής καί αὐστηρός ἔλεγχος, ὥστε νά ἀποδειχθῇ τό ἀβάσιμον τῆς τοιαύτης κατηγορίας, διότι τοιαύτην κατηγορίαν ἡ Ἀρχιερατική μου συνείδησις ἐπ᾿ οὐδενί τρόπῳ εἶναι δυνατόν νά ἀνεχθῇ. Νομίζω δέ ὅτι ὁ ἔλεγχος οὗτος, ἐφ᾿ ὅσον ἐδόθη εὐήκοον οὖς εἰς τήν κατηγορίαν αὐτήν, ἔπρεπε νά εἶχε διαταχθῆ πρό πάσης ἄλλης ἐνεργείας.
..........Θέλω δέ νά διαβεβαιώσω τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα, ὅτι κατά τό διάστημα τῆς παρά τῇ Ἐπιτροπῇ ὑπηρεσίας μου, ὄχι μόνον σπατάλαι δέν ἐγένοντο, ἀλλά ἐγένετο καί πᾶσα δυνατή οἰκονομία, χρησιμοποιηθέντων πρός τοῦτο ὅσον τό δυνατόν περισσοτέρων ἐθελοντῶν εὐσεβῶν καί ἐθνικοφρόνων φοιτητῶν, οἱ ὁποῖοι πολλάκις καί μέ θυσίαν τῆς ὑγείας των καί ἐπί πολλάς καί συναπτάς ὥρας εἰργάσθησαν χάριν τῆς Ἐπιτροπῆς, εἴτε διά νά συντάξουν διάφορα κείμενα, νά παρακολουθήσουν ἐκδόσεις, νά συσκευάσουν δέματα, νά ἐπικολλήσουν γραμματόσημα, νά τά μεταφέρουν εἰς τό Ταχυδρομεῖον καί νά ἐπιστατήσουν μέχρι καί αὐτῆς τῆς ἀποστολῆς. Ταῦτα δέ πάντα ἐθελοντικῶς καί ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀμοιβῆς. Ἐάν θά ἤθελε προχείρως καί λίαν μετριοφρόνως νά ὑπολογίσῃ τις τήν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία προσεφέρθη ὑπό τῶν ἐθελοντῶν, αὕτη θά ἀνήρχετο εἰς πολλά ἡμερομίσθια, τά ὁποῖα κατά τούς μετριωτέρους ὑπολογισμούς θά ἔπρεπε νά πληρωθοῦν διά τοῦ ποσοῦ τῶν 150-200 χιλιάδων δραχμῶν.
..........Τέλος ἐλέχθη, ὅτι ἡ δρᾶσις τῆς ὑπό τήν Ὑμετέραν Προεδρίαν Ἐπιτροπῆς δέν ἦτο ἐπαρκής κατά τό διάστημα, κατά τό ὁποῖον εἶχον τήν τιμήν νά
..........1) Ὅτι ἅπασαι αἱ σημαντικαί δαπάναι ἐνεκρίνοντο ἐκ προτέρου ὑπό τῆς Ὑμετέρας Μακαριότητος.
..........2) Αἱ ἐπίσης σημαντικάς δαπάνας ἀπαιτοῦσαι μεγάλαι ἐκδόσεις ἐνεκρίνοντο προηγουμένως ὑπό τοῦ Ἐκτελεστικοῦ Γραφείου. Κατεβάλλετο δέ κατ᾿ αὐτάς πᾶσα προσπάθεια εἰς τρόπον ὥστε νά στοιχίσουν εἰς τήν Ἐπιτροπήν ὅσον τό δυνατόν ὀλιγώτερον καί νά ἔχουν τήν καλυτέραν δυνατήν ἐμφάνισιν. Αἱ παραγγελίαι ἐγίνοντο πάντοτε κατόπιν διαγωνισμοῦ μεταξύ τῶν ἐκδοτῶν.
..........3) Ἐκτός τῶν ἀνωτέρω δαπανῶν ἐγίνοντο βεβαίως καί μικροδαπάναι. Ἀλλ᾿ αὗται, παρ᾿ ὅλον ὅτι ἦσαν τόσον ἀσήμαντοι, ἐγίνοντο πάντοτε μετά πολλήν ἔρευναν καί σκέψιν. Ἐν πάσῃ δέ περιπτώσει διά πάσας τάς δαπάνας καί τάς μικροτέρας καί τάς μεγαλυτέρας, παρακαλῶ νά ἐνεργηθῇ λεπτομερής καί αὐστηρός ἔλεγχος, ὥστε νά ἀποδειχθῇ τό ἀβάσιμον τῆς τοιαύτης κατηγορίας, διότι τοιαύτην κατηγορίαν ἡ Ἀρχιερατική μου συνείδησις ἐπ᾿ οὐδενί τρόπῳ εἶναι δυνατόν νά ἀνεχθῇ. Νομίζω δέ ὅτι ὁ ἔλεγχος οὗτος, ἐφ᾿ ὅσον ἐδόθη εὐήκοον οὖς εἰς τήν κατηγορίαν αὐτήν, ἔπρεπε νά εἶχε διαταχθῆ πρό πάσης ἄλλης ἐνεργείας.
..........Θέλω δέ νά διαβεβαιώσω τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα, ὅτι κατά τό διάστημα τῆς παρά τῇ Ἐπιτροπῇ ὑπηρεσίας μου, ὄχι μόνον σπατάλαι δέν ἐγένοντο, ἀλλά ἐγένετο καί πᾶσα δυνατή οἰκονομία, χρησιμοποιηθέντων πρός τοῦτο ὅσον τό δυνατόν περισσοτέρων ἐθελοντῶν εὐσεβῶν καί ἐθνικοφρόνων φοιτητῶν, οἱ ὁποῖοι πολλάκις καί μέ θυσίαν τῆς ὑγείας των καί ἐπί πολλάς καί συναπτάς ὥρας εἰργάσθησαν χάριν τῆς Ἐπιτροπῆς, εἴτε διά νά συντάξουν διάφορα κείμενα, νά παρακολουθήσουν ἐκδόσεις, νά συσκευάσουν δέματα, νά ἐπικολλήσουν γραμματόσημα, νά τά μεταφέρουν εἰς τό Ταχυδρομεῖον καί νά ἐπιστατήσουν μέχρι καί αὐτῆς τῆς ἀποστολῆς. Ταῦτα δέ πάντα ἐθελοντικῶς καί ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀμοιβῆς. Ἐάν θά ἤθελε προχείρως καί λίαν μετριοφρόνως νά ὑπολογίσῃ τις τήν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία προσεφέρθη ὑπό τῶν ἐθελοντῶν, αὕτη θά ἀνήρχετο εἰς πολλά ἡμερομίσθια, τά ὁποῖα κατά τούς μετριωτέρους ὑπολογισμούς θά ἔπρεπε νά πληρωθοῦν διά τοῦ ποσοῦ τῶν 150-200 χιλιάδων δραχμῶν.
..........Τέλος ἐλέχθη, ὅτι ἡ δρᾶσις τῆς ὑπό τήν Ὑμετέραν Προεδρίαν Ἐπιτροπῆς δέν ἦτο ἐπαρκής κατά τό διάστημα, κατά τό ὁποῖον εἶχον τήν τιμήν νά
364
ἀντιπροσωπεύω ὡς Ἀντιπρόεδρος τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα. Ἐπ᾿ αὐτοῦ, Μακαριώτατε, δέν ἔχω παρά νά ἐπισυνάψω τῇ παρούσῃ μου ἕναν σύντομον καί ἐν ἁδροτάταις γραμμαῖς ἀπολογισμόν τῆς δράσεως, εἰς τρόπον ὥστε νά᾿ ἀκουσθοῦν ὁμιλοῦντα τά πράγματα.
.......... Ἐνῶ δέ τοιοῦτος ὄγκος ἐργασίας ἐγένετο κατά τό δεκάμηνον αὐτό διάστημα, πάντοτε ἐφρόντισα ὥστε ἡ ἐργασία αὕτη νά παρουσιάζεται ὡς ἐργασία τῆς Ὑμετέρας Μακαριότητος, τόσον ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καί ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καί τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν Κυπρίων τῶν ἐν Ἑλλάδι καί τῶν ἐν Κύπρῳ. Οὐδέποτε καί οὐδαμοῦ προεβλήθη τό πρόσωπόν μου. Ἐνώπιον Κυρίου δύναμαι νά εἴπω, ὅτι εἰργάσθην ἀθορύβως καί ἀφανῶς, προσπαθῶν νά κρύπτω ἐμαυτόν ὑπό τήν σκιάν.
..........Ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε πολιτείας μου θά ἔχει γίνει ἀντιληπτόν, Μακαριώτατε, ὅτι θά ἤμην διατεθειμένος καί αὐτή ἀκόμη τήν μείωσιν τοῦ κύρους μου νά δεχθῶ, διότι ἀναμφιβόλως ἀποτελεῖ μείωσιν τόσον προσωπικήν, ὅσον καί τῆς Ἀρχιερατικῆς μου ἰδιότητος, ἡ γενομένη ἐνέργεια, ἐάν δι᾿ αὐτῆς δέν ἐτραυματίζετο θανασίμως ἡ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἀποστολή μου. Διότι ἀντικειμενικῶς, ἔστω καί ἄν ἡ Ὑμετέρα Μακαριότης δέν εἶχε πρόθεσιν νά μέ μειώσῃ, πρᾶγμα τό ὁποῖον εἰλικρινῶς πιστεύω, τό κῦρος μου ὡς Ἀντιπροέδρου ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἔχει ἐξαφανισθῆ. Διότι τά διατρέξαντα ὄχι μόνον ἐγνώσθησαν εἰς εὐρύτατον κύκλον, ἀλλά καί ἐγνώσθησαν ἐξωγκωμένα. Δέν θέλω νά ἀποδώσω οἱανδήποτε κακήν πρόθεσιν εἰς τήν οὕτω γενομένην διάδοσιν, ἀλλά παραμένει γεγονός, ὅτι καί τό Προσωπικόν τῶν Γραφείων καί πάντες σχεδόν οἱ Κύπριοι καί πάντες οἱ ἄμεσοι συνεργάται τῆς Ἐπιτροπῆς ἔλαβον ἤδη γνῶσιν τοῦ τρόπου κατά τόν ὁποῖον ἐγένετο ἡ ἐπελθοῦσα μεταβολή, ἡ ὁποία, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὄχι μόνον δέν εἶναι συντελεστική τῆς ἐξυψώσεως τοῦ κύρους τοῦ ὑπογράφοντος, ἀλλά, ὡς ἐσημειώθη, ἀποτελεῖ θανάσιμον τραυματισμόν. Ἀρκεῖ νά σημειώσω ὅτι ἡ λέξις διά τῆς ὁποίας ἐγνώσθη ἡ γενομένη μεταβολή εἶναι, ὅτι "καθῃρέθη" ὁ πρῶτος Ἀντιπρόεδρος ἐκ τῆς θέσεώς του. Ἑπομένως, ἐμφανιζόμενος ὡς μή ἀπολαμβάνων τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Ὑμετέρας Μακαριότητος, εἶναι φυσικόν νά μή δύναμαι νά ἐξακολουθήσω νά προσφέρω τάς τοιαύτας ὑπηρεσίας μου. Ἀλλά καί εἰδικώτερον ἡ γενομένη διαρρύθμισις, κατά τήν ὁποίαν ὡρίσθη δεύτερος Ἀντιπρόεδρος ὁ κ. Κωνσταντίνου, χωρίς οὐδαμῶς νά ἔχω τήν πρόθεσιν νά μειώσω τό πρόσωπόν του, θά μοί ἐπιτραπῇ νά εἴπω, ὅτι δέν εἶναι δυνατόν νά συμβάλῃ εἰς τήν εὔρυθμον λειτουργίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι ἐφ᾿ ὅσον, ὡς ἐπληροφορήθην, ἐκεῖνος ἦλθε καί μετέδωκε εἰς τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα τάς ἄνω σημειωθείσας καί ψευδεῖς ἀποδεικνυομένας πληροφορίας, αὐτός δέ ὡρίσθη ὡς ἀντικαταστάτης ἐμοῦ, θά πρέπῃ νά συμβοῦν δύο τινά: ἤ εἶναι ἀληθῆ ὅσα μετέφερεν εἰς τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα ὁ κ. Κωνσταντίνου, ὁπότε βεβαίως ἐγώ διά τόν λόγον αὐτόν δέν εἶναι δυνατόν νά ἐξακολουθήσω νά κατέχω τήν θέσιν τοῦ πρώτου Ἀντιπροέδρου, ἤ δέν εἶναι ἀληθῆ,
.......... Ἐνῶ δέ τοιοῦτος ὄγκος ἐργασίας ἐγένετο κατά τό δεκάμηνον αὐτό διάστημα, πάντοτε ἐφρόντισα ὥστε ἡ ἐργασία αὕτη νά παρουσιάζεται ὡς ἐργασία τῆς Ὑμετέρας Μακαριότητος, τόσον ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καί ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καί τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν Κυπρίων τῶν ἐν Ἑλλάδι καί τῶν ἐν Κύπρῳ. Οὐδέποτε καί οὐδαμοῦ προεβλήθη τό πρόσωπόν μου. Ἐνώπιον Κυρίου δύναμαι νά εἴπω, ὅτι εἰργάσθην ἀθορύβως καί ἀφανῶς, προσπαθῶν νά κρύπτω ἐμαυτόν ὑπό τήν σκιάν.
..........Ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε πολιτείας μου θά ἔχει γίνει ἀντιληπτόν, Μακαριώτατε, ὅτι θά ἤμην διατεθειμένος καί αὐτή ἀκόμη τήν μείωσιν τοῦ κύρους μου νά δεχθῶ, διότι ἀναμφιβόλως ἀποτελεῖ μείωσιν τόσον προσωπικήν, ὅσον καί τῆς Ἀρχιερατικῆς μου ἰδιότητος, ἡ γενομένη ἐνέργεια, ἐάν δι᾿ αὐτῆς δέν ἐτραυματίζετο θανασίμως ἡ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἀποστολή μου. Διότι ἀντικειμενικῶς, ἔστω καί ἄν ἡ Ὑμετέρα Μακαριότης δέν εἶχε πρόθεσιν νά μέ μειώσῃ, πρᾶγμα τό ὁποῖον εἰλικρινῶς πιστεύω, τό κῦρος μου ὡς Ἀντιπροέδρου ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἔχει ἐξαφανισθῆ. Διότι τά διατρέξαντα ὄχι μόνον ἐγνώσθησαν εἰς εὐρύτατον κύκλον, ἀλλά καί ἐγνώσθησαν ἐξωγκωμένα. Δέν θέλω νά ἀποδώσω οἱανδήποτε κακήν πρόθεσιν εἰς τήν οὕτω γενομένην διάδοσιν, ἀλλά παραμένει γεγονός, ὅτι καί τό Προσωπικόν τῶν Γραφείων καί πάντες σχεδόν οἱ Κύπριοι καί πάντες οἱ ἄμεσοι συνεργάται τῆς Ἐπιτροπῆς ἔλαβον ἤδη γνῶσιν τοῦ τρόπου κατά τόν ὁποῖον ἐγένετο ἡ ἐπελθοῦσα μεταβολή, ἡ ὁποία, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὄχι μόνον δέν εἶναι συντελεστική τῆς ἐξυψώσεως τοῦ κύρους τοῦ ὑπογράφοντος, ἀλλά, ὡς ἐσημειώθη, ἀποτελεῖ θανάσιμον τραυματισμόν. Ἀρκεῖ νά σημειώσω ὅτι ἡ λέξις διά τῆς ὁποίας ἐγνώσθη ἡ γενομένη μεταβολή εἶναι, ὅτι "καθῃρέθη" ὁ πρῶτος Ἀντιπρόεδρος ἐκ τῆς θέσεώς του. Ἑπομένως, ἐμφανιζόμενος ὡς μή ἀπολαμβάνων τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Ὑμετέρας Μακαριότητος, εἶναι φυσικόν νά μή δύναμαι νά ἐξακολουθήσω νά προσφέρω τάς τοιαύτας ὑπηρεσίας μου. Ἀλλά καί εἰδικώτερον ἡ γενομένη διαρρύθμισις, κατά τήν ὁποίαν ὡρίσθη δεύτερος Ἀντιπρόεδρος ὁ κ. Κωνσταντίνου, χωρίς οὐδαμῶς νά ἔχω τήν πρόθεσιν νά μειώσω τό πρόσωπόν του, θά μοί ἐπιτραπῇ νά εἴπω, ὅτι δέν εἶναι δυνατόν νά συμβάλῃ εἰς τήν εὔρυθμον λειτουργίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι ἐφ᾿ ὅσον, ὡς ἐπληροφορήθην, ἐκεῖνος ἦλθε καί μετέδωκε εἰς τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα τάς ἄνω σημειωθείσας καί ψευδεῖς ἀποδεικνυομένας πληροφορίας, αὐτός δέ ὡρίσθη ὡς ἀντικαταστάτης ἐμοῦ, θά πρέπῃ νά συμβοῦν δύο τινά: ἤ εἶναι ἀληθῆ ὅσα μετέφερεν εἰς τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα ὁ κ. Κωνσταντίνου, ὁπότε βεβαίως ἐγώ διά τόν λόγον αὐτόν δέν εἶναι δυνατόν νά ἐξακολουθήσω νά κατέχω τήν θέσιν τοῦ πρώτου Ἀντιπροέδρου, ἤ δέν εἶναι ἀληθῆ,
365
ὁπότε ὁ κ. Κωνσταντίνου φορᾶται μεταδίδων ἀνακριβεῖς πληροφορίας περί τοῦ προσώπου μου εἰς τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα καί ἑπομένως δέν εἶναι δυνατόν νά ἀντικαθιστᾶ ἐμέ, κατηγορούμενον ὑπ᾿ αὐτοῦ διά τοιαῦτα πράγματα. Ἀλλά καί ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ πάλιν, ἐφ᾿ ὅσον ἐπρόκειτο περί προσώπου, τό ὁποῖον θά μέ ἀντικαθιστά εἰς τήν διακονίαν τοῦ Ἀντιπροέδρου, θά μοί ἐπιτραπῇ ταπεινῶς νά φρονῶ, ὅτι ὁ καθορισμός τοῦ προσώπου τούτου ἔπρεπε νά γίνῃ τοὐλάχιστον κατόπιν συνεννοήσεως καί μέ τόν πρῶτον Ἀντιπρόεδρον.
..........Κατόπιν πάντων τῶν ἀνωτέρω, δηλαδή, ἀφ᾿ ἑνός μέν τοῦ περιορισμοῦ μου εἰς ἐντελῶς τυπικά καί ἀσήμαντα καθήκοντα ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἀφ᾿ ἑτέρου δέ τῆς ἐξαφανίσεως ὅλων τῶν προϋποθέσεων ἐκείνων, διά τῶν ὁποίων θά ἦτο δυνατόν νά ἐργασθῶ καρποφόρως εἰς τό ἔργον, τό ὁποῖον μοῦ εἶχε κάμη τήν τιμήν ἡ Ὑμετέρα Μακαριότης νά μοῦ ἀναθέσῃ, νομίζω πλέον, ὅτι θά ἦτο ἐγκληματικόν νά παρατείνω τήν ἐν Ἀθήναις διαμονήν μου ἐπί περισσότερον χρόνον. Ἡ μέχρι τοῦδε ἀπομάκρυνσίς μου ἐκ τοῦ ποιμνίου μου κατά βάσιν καί κατ᾿ οὐσίαν βεβαίως ἦτο ἀντικανονική. Ἐδικαιολογεῖτο ὅμως ἐκ λόγων ἀνωτέρων, πρός ἐξυπηρέτησιν τῆς ἱερᾶς αὐτῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως τοῦ ἀδελφοῦ λαοῦ καί τῆς πρεσβυγενοῦς Κυπριακῆς Ἐκκλησίας. Χάριν τούτου δέν ἐδίστασα μέχρι τοῦδε οὐδ᾿ ἐπί στιγμήν, νά ὑποβληθῶ καί εἰς θυσίας καί χρήματος καί χρόνου καί κόπων, δύναμαι δέ νά εἴπω καί ὑγείας, διά νά μή ἀναφέρω τήν θυσίαν ἄλλων προσφιλῶν μοι καί ἀνωτέρων ἐπίσης ἀπασχολήσεων, ὅπως ἡ τῆς συγγραφικῆς ἐργασίας, διά νά ἀνταποκριθῶ εἰς τήν ἀνωτέραν αὐτήν ἐθνικήν καί ἐκκλησιαστικήν ἀποστολήν, διά τῆς ὁποίας εἶχον περιβληθῆ. Ἐντεῦθεν, παρακαλῶ τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα, ὅπως ἀποδεχθῇ τήν ἐκ τῆς θέσεως τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Πανελληνίου Ἐπιτροπῆς Αὐτοδιαθέσεως Κύπρου παραίτησίν μου.
..........Κατόπιν πάντων τῶν ἀνωτέρω, δηλαδή, ἀφ᾿ ἑνός μέν τοῦ περιορισμοῦ μου εἰς ἐντελῶς τυπικά καί ἀσήμαντα καθήκοντα ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἀφ᾿ ἑτέρου δέ τῆς ἐξαφανίσεως ὅλων τῶν προϋποθέσεων ἐκείνων, διά τῶν ὁποίων θά ἦτο δυνατόν νά ἐργασθῶ καρποφόρως εἰς τό ἔργον, τό ὁποῖον μοῦ εἶχε κάμη τήν τιμήν ἡ Ὑμετέρα Μακαριότης νά μοῦ ἀναθέσῃ, νομίζω πλέον, ὅτι θά ἦτο ἐγκληματικόν νά παρατείνω τήν ἐν Ἀθήναις διαμονήν μου ἐπί περισσότερον χρόνον. Ἡ μέχρι τοῦδε ἀπομάκρυνσίς μου ἐκ τοῦ ποιμνίου μου κατά βάσιν καί κατ᾿ οὐσίαν βεβαίως ἦτο ἀντικανονική. Ἐδικαιολογεῖτο ὅμως ἐκ λόγων ἀνωτέρων, πρός ἐξυπηρέτησιν τῆς ἱερᾶς αὐτῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως τοῦ ἀδελφοῦ λαοῦ καί τῆς πρεσβυγενοῦς Κυπριακῆς Ἐκκλησίας. Χάριν τούτου δέν ἐδίστασα μέχρι τοῦδε οὐδ᾿ ἐπί στιγμήν, νά ὑποβληθῶ καί εἰς θυσίας καί χρήματος καί χρόνου καί κόπων, δύναμαι δέ νά εἴπω καί ὑγείας, διά νά μή ἀναφέρω τήν θυσίαν ἄλλων προσφιλῶν μοι καί ἀνωτέρων ἐπίσης ἀπασχολήσεων, ὅπως ἡ τῆς συγγραφικῆς ἐργασίας, διά νά ἀνταποκριθῶ εἰς τήν ἀνωτέραν αὐτήν ἐθνικήν καί ἐκκλησιαστικήν ἀποστολήν, διά τῆς ὁποίας εἶχον περιβληθῆ. Ἐντεῦθεν, παρακαλῶ τήν Ὑμετέραν Μακαριότητα, ὅπως ἀποδεχθῇ τήν ἐκ τῆς θέσεως τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Πανελληνίου Ἐπιτροπῆς Αὐτοδιαθέσεως Κύπρου παραίτησίν μου.
Μετά βαθυτάτου σεβασμοῦ
εὐπειθέστατος
Ο ΛΗΜΝΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ
..........Τό ἀντίγραφο τῆς παραπάνω ἐπιστολῆς τοῦ τότε Λήμνου Διονυσίου πρός τόν Ἀθηνῶν Δωρόθεο διασώθηκε στό προσωπικό ἀρχεῖο τοῦ πρώτου. Οἱ πηγές δείχνουν, πώς οἱ αἰτίες τῆς παραίτησης τοῦ Διονυσίου ἀπό τίς εὐθύνες τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Π.Ε.Α.Κ., οἱ ὁποίες ἀναφέρονται στήν ἐν λόγω ἐπιστολή, δέν γνωστοποιήθηκαν οὔτε στόν τῆς Κύπρου Μακάριο1495, οὔτε στόν πιό κοντινό φίλο καί συνεργάτη τοῦ Διονυσίου, τόν Πάφου (τότε Σαλαμῖνος) Γεννάδιο1496. Παραμένει ἄγνωστος ὁ λόγος, γιά τόν ὁποῖο ὁ Διονύσιος δέν ἐπιχείρησε τήν δημόσια διάψευση γιά τίς τόσο βαριές κατηγορίες πρός τό πρόσωπό του, πού δημοσιεύθηκαν στόν Τύπο, ἔχοντας στά χέρια του ὅλα τά ἀποδεικτικά στοιχεῖα, καί μόνον στόν Ἀρχιεπ. Δωρόθεο εἶχε ἀποστείλει τό δεκασέλιδο μέ τά πραχθέντα, μέ ἡμερομηνία 18.1.1957, τόν τίτλο «Ἐνέργειαι τῆς Π.Ε.Α.Κ. ἀπό τῆς ἀναλήψεως τῆς προεδρίας αὐτῆς ὑπό τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος κ.κ. Δωροθέου» καί τό σημείωμα "Ἐμπιστευτικόν".
Στήν ἔκδοση ἀρχειακοῦ ὑλικοῦ τοῦ Πειραιῶς Χρυσοστόμου (†1977) ἀρκετές φορές γίνεται ἀναφορά στήν προσωπικότητα τοῦ Διονυσίου Τρίκκης καί Σταγῶν, σέ μορφή παράθεσης τῶν ἐπιστολῶν τοῦ Τρίκκης, συνοδευμένων μέ τά σχόλια πάνω σ’ αὐτές τοῦ Πειραιῶς. Ἡ μέθοδος, μέ τήν ὁποία ὁ Μητροπολίτης Πειραιῶς χρησιμοποιεῖ τίς ἐπιστολές τοῦ Τρίκκης δέν μπορεῖ, κατά τήν γνώμη μας, νά χαρακτηριστεῖ ἀντικειμενική, διότι δείχνει τήν ἀσυνέπεια ὄχι μόνο στή χρήση αὐτῶν τῶν ἐπιστολῶν, ἀλλά καί τά πρός τόν τελευταῖο συναισθήματα ἀπό τήν ἄποψη τῆς χριστιανικῆς ἀγάπης.
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ ΤΟΥ ΑΠΟ ΑΡΓΟΛΙΔΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ
Στήν ἔκδοση ἀρχειακοῦ ὑλικοῦ τοῦ Πειραιῶς Χρυσοστόμου (†1977) ἀρκετές φορές γίνεται ἀναφορά στήν προσωπικότητα τοῦ Διονυσίου Τρίκκης καί Σταγῶν, σέ μορφή παράθεσης τῶν ἐπιστολῶν τοῦ Τρίκκης, συνοδευμένων μέ τά σχόλια πάνω σ’ αὐτές τοῦ Πειραιῶς. Ἡ μέθοδος, μέ τήν ὁποία ὁ Μητροπολίτης Πειραιῶς χρησιμοποιεῖ τίς ἐπιστολές τοῦ Τρίκκης δέν μπορεῖ, κατά τήν γνώμη μας, νά χαρακτηριστεῖ ἀντικειμενική, διότι δείχνει τήν ἀσυνέπεια ὄχι μόνο στή χρήση αὐτῶν τῶν ἐπιστολῶν, ἀλλά καί τά πρός τόν τελευταῖο συναισθήματα ἀπό τήν ἄποψη τῆς χριστιανικῆς ἀγάπης.
366
1495.Ἀπό τό προσωπικό ἀρχεῖο τοῦ Μητροπολίτη Διονυσίου, ἡ ἐπιστολή τοῦ τῆς Κύπρου Μακαρίου στίς 29.4.1957: «...λυποῦμαι εἰλικρινῶς, διότι, δι᾿ ἀγνώστους εἰς ἐμέ εἰσέτι λόγους, δέν συμμετέχετε πλέον τῆς Πανελληνίου Ἐπιτροπῆς Ἑνώσεως Κύπρου...».
1496.Καδῆ Χριστοφ., Βαδίζειν σταθερῶς, ἀπό τήν ἐπιστολή τοῦ Σαλαμῖνος Γενναδίου πρός τόν Λήμνου Διονύσιο στίς 30.1.1957, σελ. 278: «Ἀγαπητέ μοι ἅγιε Λήμνου, Ἡ τελευταία ἐπιστολή σας καί αἱ εἰδήσεις πού ἀνέγνωσα εἰς τάς ἐφημερίδας περί παραιτήσεώς σας ἀπό τήν ἀντιπροεδρίαν τῆς ΠΕΑΚ μέ ἐλύπησαν. Μάλιστα ἦλθον εἰς περίοδον κατά τήν ὁποίαν εὑρισκόμεθα ἐν στενοχωρίᾳ διά τά ἐν Κύπρῳ γεγονότα καί μᾶς προσέθεσαν λύπην ἐπί λύπης. Ἄν ἐξηρτᾶτο ἀπό σᾶς, γονυπετής θά σᾶς παρεκάλουν νά συνεχίσετε τό ἔργον. Ἀφοῦ ὅμως ἄλλοι παράγοντες συνετέλεσαν εἰς τήν παραίτησίν σας, δέν θά σᾶς πιέσω. Γνωρίζω τάς ἀρχάς σας καί τάς σέβομαι. Ὁ Θεός ἄς κρίνῃ».
1496.Καδῆ Χριστοφ., Βαδίζειν σταθερῶς, ἀπό τήν ἐπιστολή τοῦ Σαλαμῖνος Γενναδίου πρός τόν Λήμνου Διονύσιο στίς 30.1.1957, σελ. 278: «Ἀγαπητέ μοι ἅγιε Λήμνου, Ἡ τελευταία ἐπιστολή σας καί αἱ εἰδήσεις πού ἀνέγνωσα εἰς τάς ἐφημερίδας περί παραιτήσεώς σας ἀπό τήν ἀντιπροεδρίαν τῆς ΠΕΑΚ μέ ἐλύπησαν. Μάλιστα ἦλθον εἰς περίοδον κατά τήν ὁποίαν εὑρισκόμεθα ἐν στενοχωρίᾳ διά τά ἐν Κύπρῳ γεγονότα καί μᾶς προσέθεσαν λύπην ἐπί λύπης. Ἄν ἐξηρτᾶτο ἀπό σᾶς, γονυπετής θά σᾶς παρεκάλουν νά συνεχίσετε τό ἔργον. Ἀφοῦ ὅμως ἄλλοι παράγοντες συνετέλεσαν εἰς τήν παραίτησίν σας, δέν θά σᾶς πιέσω. Γνωρίζω τάς ἀρχάς σας καί τάς σέβομαι. Ὁ Θεός ἄς κρίνῃ».
Γιά τή διευκόλυνση τῆς μελέτης, τοποθετήσαμε τίς ἐπιστολές κατά τή χρονολογική τους σειρά καί κατά περιεχόμενο: ὀργάνωση "Ζωή" καί μεταθετό.
1. Ἡ θέση τοῦ Διονυσίου σχετικά μέ τήν ὀργάνωση τῆς "Ζωῆς"
Ἡ ἐπιστολή τοῦ Τρίκκης Διονυσίου πρός τόν Ἀργολίδος Χρυσόστομο στίς 6.8.1960... Ὁ Μητροπολίτης Χρυσόστομος, πρός τό πρόσωπο τοῦ ὁποίου εἶχε ἀσκηθεῖ κριτική –ἔμμεσα1497 ἤ ἄμεσα1498– ἐκ μέρους τῶν ἐκπροσώπων τῆς "Ζωῆς", ἐπιχειρεῖ νά ἀπαντήσει, χρησιμοποιῶντας τίς ἐπιστολές τοῦ Τρίκκης, ὡς τό πλέον βαρύ χτύπημα ἐναντίον τους, ἀφοῦ, ἄν ὄχι ὅλοι, τοὐλάχιστον οἱ σπουδαιότεροι ἀπό αὐτούς, τόν Τρίκκης Διονύσιο εἶχαν γιά ἅγιο1499. Οἱ ἐπιστολές τοῦ Μητροπολίτη Τρίκκης ἐκδίδονται μετά τό θάνατο τοῦ συντάκτη, σέ μορφή ἀποσπασμάτων, μέ τά σχόλια τοῦ Μητροπολίτη Πειραιῶς, πού δέν ἀντιστοιχοῦν ὡστόσο στό περιεχόμενο τῶν ἐπιστολῶν, ἀλλά μᾶλλον τίς ἑρμηνεύουν μέ τρόπο συμφεροντολογικό. Διότι π.χ. ἐνῶ ὁ συντάκτης τῆς ἐπιστολῆς ἐκφράζει τήν βαθιά του λύπη γιά τή διάσπαση τῆς "Ζωῆς"1500 καί μάλιστα τόν καιρό, πού γενικά ὑπάρχουν "πολλά τά σκάνδαλα", ὁ Πειραιῶς Χρυσόστομος, σχολιάζοντας, ἑρμηνεύει τή θέση αὐτή τοῦ Τρίκκης γιά τή διάσπαση τῆς "Ζωῆς", ὅτι εἶναι "τό πρῶτον καί μεγαλύτερον σκάνδαλον" καί ὅτι ἡ ἐπιστολή αὐτή τοῦ "μακαρίτου ἐκείνου Ἱεράρχου" πρέπει νά ὁδηγήσει τούς ἀναγνῶστες στήν "ἐπιμελῆ ἀποφυγήν πάσης σχέσεως μέ ἀδελφότητας"1501. Τό τελευταῖο ὅμως αὐτό δέν ἔχει καμία σχέση μέ τό πνεῦμα τοῦ Τρίκκης Διονυσίου, τό ὁποῖο ἀντανακλᾶται στή διδασκαλία του1502 καί στίς ἐπιστολές τοῦ Πάφου Γενναδίου, ὁ ὁποῖος στά πάντα
1. Ἡ θέση τοῦ Διονυσίου σχετικά μέ τήν ὀργάνωση τῆς "Ζωῆς"
Ἡ ἐπιστολή τοῦ Τρίκκης Διονυσίου πρός τόν Ἀργολίδος Χρυσόστομο στίς 6.8.1960... Ὁ Μητροπολίτης Χρυσόστομος, πρός τό πρόσωπο τοῦ ὁποίου εἶχε ἀσκηθεῖ κριτική –ἔμμεσα1497 ἤ ἄμεσα1498– ἐκ μέρους τῶν ἐκπροσώπων τῆς "Ζωῆς", ἐπιχειρεῖ νά ἀπαντήσει, χρησιμοποιῶντας τίς ἐπιστολές τοῦ Τρίκκης, ὡς τό πλέον βαρύ χτύπημα ἐναντίον τους, ἀφοῦ, ἄν ὄχι ὅλοι, τοὐλάχιστον οἱ σπουδαιότεροι ἀπό αὐτούς, τόν Τρίκκης Διονύσιο εἶχαν γιά ἅγιο1499. Οἱ ἐπιστολές τοῦ Μητροπολίτη Τρίκκης ἐκδίδονται μετά τό θάνατο τοῦ συντάκτη, σέ μορφή ἀποσπασμάτων, μέ τά σχόλια τοῦ Μητροπολίτη Πειραιῶς, πού δέν ἀντιστοιχοῦν ὡστόσο στό περιεχόμενο τῶν ἐπιστολῶν, ἀλλά μᾶλλον τίς ἑρμηνεύουν μέ τρόπο συμφεροντολογικό. Διότι π.χ. ἐνῶ ὁ συντάκτης τῆς ἐπιστολῆς ἐκφράζει τήν βαθιά του λύπη γιά τή διάσπαση τῆς "Ζωῆς"1500 καί μάλιστα τόν καιρό, πού γενικά ὑπάρχουν "πολλά τά σκάνδαλα", ὁ Πειραιῶς Χρυσόστομος, σχολιάζοντας, ἑρμηνεύει τή θέση αὐτή τοῦ Τρίκκης γιά τή διάσπαση τῆς "Ζωῆς", ὅτι εἶναι "τό πρῶτον καί μεγαλύτερον σκάνδαλον" καί ὅτι ἡ ἐπιστολή αὐτή τοῦ "μακαρίτου ἐκείνου Ἱεράρχου" πρέπει νά ὁδηγήσει τούς ἀναγνῶστες στήν "ἐπιμελῆ ἀποφυγήν πάσης σχέσεως μέ ἀδελφότητας"1501. Τό τελευταῖο ὅμως αὐτό δέν ἔχει καμία σχέση μέ τό πνεῦμα τοῦ Τρίκκης Διονυσίου, τό ὁποῖο ἀντανακλᾶται στή διδασκαλία του1502 καί στίς ἐπιστολές τοῦ Πάφου Γενναδίου, ὁ ὁποῖος στά πάντα
367
1497.Τοῦ ἀπό Ἀργολίδος Μητροπολίτου Πειραιῶς Χρυσοστόμου, Λόγοι-ἐγκύκλιοι-ἐπιστολαί-κείμενα. Ἐπιστολή Πρός τήν Ἔντιμον Διεύθυνσιν τῆς Ἐφημερίδος «Ὀρθόδοξος Τύπος», σελ. 578: «Ἐγώ, τό "ἀπομεινάριον τοῦ παρελθόντος", ἔβαλον κατά τῶν Ἀδελφοτήτων, δοθεισῶν εἰς ἐμέ ἀμέτρων κακῶν ἀφορμαί...».
1498. Ὅ.π., ἀνοικτή ἐπιστολή Πρός τόν Πανοσ. Ἀρχιμ. κ. Ἠλίαν Μαστρογιαννόπουλον, σελ. 588: «Ὅταν ἐδιάβασα τήν "πολλήν ἀπορίαν σας", διά τά ἄμφιά μας, ἀθελήτως ἐνεθυμήθην τόν καϋμό τοῦ Ἰούδα, διά τήν... σπατάλην τοῦ Μύρου, διότι "κλέπτης ἦν"».
1499. Ὅ.π., σελ. 588: «...κατά τήν γραπτήν ὁμολογίαν, ἥν ἔχω εἰς χεῖρας μου, τοῦ ἀποθανόντος Μητροπολίτου Τρίκκης Διονυσίου, ὅν ἠθέλησεν ἡ φίλη σας "Ἀνάπλασις" ὄχι ἁπλῶς νά ἁγιοποιήσῃ ἀλλά νά θεοποιήσῃ...».
1500. Ὅ.π., σελ. 580: «Ἡ διάσπασις τῆς "Ζωῆς" μέ τάς φοβεράς της συνεπείας διά τούς χριστιανούς μας... μοῦ ἔχουν ματώσει καί συντρίψει τήν καρδίαν"».
1501. Ὅ.π., σελ. 580.
1502. Μητρ. Τρίκκης καί Σταγῶν Διονυσίου, Ὁ πιστός οἰκονόμος, σελ. 136-137: «Τά θρησκευτικά Σωματεῖα ... νά ἐξετάζωνται ὑπό τοῦ ἱερέως χωρίς προκατάληψιν καί ἀποστροφήν. Τά κριτήριά του, ἄς εἶναι: α) Ἔχουν ὀρθῶς περί τήν πίστιν; β) Ἀγαποῦν πραγματικά τήν Ἐκκλησίαν καί εἶναι ἀφωσιωμένα εἰς αὐτήν; γ) Τιμοῦν καί σέβονται τούς ἐκπροσώπους της καί πειθαρχοῦν εἰς αὐτούς; ... δ) Εἶναι ἔντιμα καί ἠθικά καί ἀδιάβλητα; καί ε) Ἐργάζονται ἀνιδιοτελῶς καί ἀκομματίστως, διά τήν δόξαν μόνον τοῦ Θεοῦ; Αὐτά νά τόν ἐνδιαφέρουν. Τάς τυχόν κατηγορίας κατ̉ αὐτῶν, νά τάς ἀκούῃ μέ ἐπιφύλαξιν. Νά ἐξετάζῃ πόθεν προέρχονται. Μήπως οἱ κατήγοροι εἶναι ἄνθρωποι, πού ἀγνοοῦν τήν ζωήν καί τάς προθέσεις καί τούς σκοπούς τῶν ἐπικρινομένων θρησκευτικῶν Σωματείων; Μήπως ἔχουν συμφέρον νά τά κατηγοροῦν; ... Τήν γνώμην του θά τήν μορφώσῃ ὁ ἴδιος ὁ ἱερεύς μέ προσωπικήν ἀντίληψιν τῶν φρονημάτων καί τῆς ἐργασίας τῶν ὑπό κατηγορίαν Σωματείων...».
1498. Ὅ.π., ἀνοικτή ἐπιστολή Πρός τόν Πανοσ. Ἀρχιμ. κ. Ἠλίαν Μαστρογιαννόπουλον, σελ. 588: «Ὅταν ἐδιάβασα τήν "πολλήν ἀπορίαν σας", διά τά ἄμφιά μας, ἀθελήτως ἐνεθυμήθην τόν καϋμό τοῦ Ἰούδα, διά τήν... σπατάλην τοῦ Μύρου, διότι "κλέπτης ἦν"».
1499. Ὅ.π., σελ. 588: «...κατά τήν γραπτήν ὁμολογίαν, ἥν ἔχω εἰς χεῖρας μου, τοῦ ἀποθανόντος Μητροπολίτου Τρίκκης Διονυσίου, ὅν ἠθέλησεν ἡ φίλη σας "Ἀνάπλασις" ὄχι ἁπλῶς νά ἁγιοποιήσῃ ἀλλά νά θεοποιήσῃ...».
1500. Ὅ.π., σελ. 580: «Ἡ διάσπασις τῆς "Ζωῆς" μέ τάς φοβεράς της συνεπείας διά τούς χριστιανούς μας... μοῦ ἔχουν ματώσει καί συντρίψει τήν καρδίαν"».
1501. Ὅ.π., σελ. 580.
1502. Μητρ. Τρίκκης καί Σταγῶν Διονυσίου, Ὁ πιστός οἰκονόμος, σελ. 136-137: «Τά θρησκευτικά Σωματεῖα ... νά ἐξετάζωνται ὑπό τοῦ ἱερέως χωρίς προκατάληψιν καί ἀποστροφήν. Τά κριτήριά του, ἄς εἶναι: α) Ἔχουν ὀρθῶς περί τήν πίστιν; β) Ἀγαποῦν πραγματικά τήν Ἐκκλησίαν καί εἶναι ἀφωσιωμένα εἰς αὐτήν; γ) Τιμοῦν καί σέβονται τούς ἐκπροσώπους της καί πειθαρχοῦν εἰς αὐτούς; ... δ) Εἶναι ἔντιμα καί ἠθικά καί ἀδιάβλητα; καί ε) Ἐργάζονται ἀνιδιοτελῶς καί ἀκομματίστως, διά τήν δόξαν μόνον τοῦ Θεοῦ; Αὐτά νά τόν ἐνδιαφέρουν. Τάς τυχόν κατηγορίας κατ̉ αὐτῶν, νά τάς ἀκούῃ μέ ἐπιφύλαξιν. Νά ἐξετάζῃ πόθεν προέρχονται. Μήπως οἱ κατήγοροι εἶναι ἄνθρωποι, πού ἀγνοοῦν τήν ζωήν καί τάς προθέσεις καί τούς σκοπούς τῶν ἐπικρινομένων θρησκευτικῶν Σωματείων; Μήπως ἔχουν συμφέρον νά τά κατηγοροῦν; ... Τήν γνώμην του θά τήν μορφώσῃ ὁ ἴδιος ὁ ἱερεύς μέ προσωπικήν ἀντίληψιν τῶν φρονημάτων καί τῆς ἐργασίας τῶν ὑπό κατηγορίαν Σωματείων...».
–ὅπως μαρτυροῦν τά γράμματα τοῦ τελευταίου– ἦταν ὁμόφρονος τοῦ Τρίκκης1503. Δέν στηρίζουν τά ἕως τώρα διαθέσιμα στοιχεῖα τήν ἐκδοχή ὅτι ὁ Τρίκκης Διονύσιος ἦταν δυνατόν νά ἀλλάξει τίς ἀρχές του γενικά, ὅπως καί συγκεκριμένα τή στάση του πρός τήν ὀργάνωση τῆς "Ζωῆς" καί μάλιστα νά προτρέπει τούς ἄλλους νά κόψουν τήν ἐπικοινωνία τους μαζί της, ἀλλά νά τηρήσει ὁ καθένας μετρημένη, λογική καί ἀντικειμενική στάση.
..........Ἡ ἐπιστολή τοῦ Τρίκκης Διονυσίου πρός τόν Ἀργολίδος Χρυσόστομο στίς 4.11.1960....Εἶναι ἡ ἀπάντηση, ὅπως φαίνεται ἀπό τό κείμενο, σέ κάποια ἐπιστολή τοῦ Ἀργολίδος, τήν ὁποία δέν παραθέτει ὁ τελευταῖος, γεγονός, πού φέρνει ἀνασφάλεια στόν ἐρευνητή, διότι ὁ Τρίκκης δέν κατονομάζει ἐκείνους, στούς ὁποίους ἀναφέρεται, ὅτι "ἀρχίζουν νά δημιουργοῦν ἕνα ἀντιεπισκοπικόν πνεῦμα", ὡστόσο ὁ Ἀργολίδος ἰσχυρίζεται, ὅτι ὁ Τρίκκης ἀναφέρεται στήν Ἀδελφότητα "Ζωή" καί μάλιστα ἐξ ὁλοκλήρου. Ἐπίσης ὁ Ἀργολίδος δηλώνει ὅτι ὁ Τρίκκης τόν διαβεβαίωνε πώς «δέν ἤθελε πλέον νά ἀκούῃ περί "Ζωῆς" καί περί Ἀδελφοτήτων»1504, αὐτό ὅμως δέν βγαίνει ἀπό τήν ἐπιστολή του, στήν ὁποία ὁ Διονύσιος ὡς αἰτία τοῦ κακοῦ πρωτίστως θεωρεῖ τήν ἱεραρχία καί ὕστερα ἐκείνους πού δημιουργοῦν "κίνησιν ἀντιεπισκοπικήν", γράφοντας χαρακτηριστικά: «Εἴμεθα πολύ χοϊκοί καί παρέχομεν εἰς αὐτούς πολλάς ἀφορμάς. Ἡ διόρθωσις τοῦ κακοῦ
..........Ἡ ἐπιστολή τοῦ Τρίκκης Διονυσίου πρός τόν Ἀργολίδος Χρυσόστομο στίς 4.11.1960....Εἶναι ἡ ἀπάντηση, ὅπως φαίνεται ἀπό τό κείμενο, σέ κάποια ἐπιστολή τοῦ Ἀργολίδος, τήν ὁποία δέν παραθέτει ὁ τελευταῖος, γεγονός, πού φέρνει ἀνασφάλεια στόν ἐρευνητή, διότι ὁ Τρίκκης δέν κατονομάζει ἐκείνους, στούς ὁποίους ἀναφέρεται, ὅτι "ἀρχίζουν νά δημιουργοῦν ἕνα ἀντιεπισκοπικόν πνεῦμα", ὡστόσο ὁ Ἀργολίδος ἰσχυρίζεται, ὅτι ὁ Τρίκκης ἀναφέρεται στήν Ἀδελφότητα "Ζωή" καί μάλιστα ἐξ ὁλοκλήρου. Ἐπίσης ὁ Ἀργολίδος δηλώνει ὅτι ὁ Τρίκκης τόν διαβεβαίωνε πώς «δέν ἤθελε πλέον νά ἀκούῃ περί "Ζωῆς" καί περί Ἀδελφοτήτων»1504, αὐτό ὅμως δέν βγαίνει ἀπό τήν ἐπιστολή του, στήν ὁποία ὁ Διονύσιος ὡς αἰτία τοῦ κακοῦ πρωτίστως θεωρεῖ τήν ἱεραρχία καί ὕστερα ἐκείνους πού δημιουργοῦν "κίνησιν ἀντιεπισκοπικήν", γράφοντας χαρακτηριστικά: «Εἴμεθα πολύ χοϊκοί καί παρέχομεν εἰς αὐτούς πολλάς ἀφορμάς. Ἡ διόρθωσις τοῦ κακοῦ
368
1503.Καδῆ Χ., ὅ.π., ἀπό τήν ἐπιστολή τοῦ Πάφου Γενναδίου πρός τόν Τρίκκης Διονύσιο, στίς 1.7.1960, σελ. 303-304: «Ποίους νά ἴδω, ποῦ νά πρωτοπάω, εἰς τήν "Ζωήν" ἤ εἰς τόν "Σωτῆρα"; Δέν εἶναι ὅλοι πνευματικοί ἀδελφοί μας πού τόσον ἀγαπούσαμεν καί ἐκτιμούσαμεν; Καί τώρα τούς ἀγαπῶμεν καί παρακαλοῦμεν τόν Κύριον νά τούς ἐλεήσῃ. Ὁ σεισμός ὅμως πού ἔγινεν ὁμολογῶ ὅτι ἐσάλευσε καί μέσα μου κάτι, καίτοι ἀγωνίζομαι νά μήν ἀφήσω τόν ἑαυτόν μου νά παρασυρθῇ· ἐπηρέασε δέ καί πολλούς ἄλλους πού τούς ἐστήριξα τονίζοντας ὅτι ἄνθρωποι εἶναι καί αὐτοί καί ὁ Θεός ἐπέτρεψε τόν διχασμόν, διά νά συντρίψῃ ἴσως ἐγωισμούς. Ἐλπίζομεν ὅτι μετά τόν σάλον θά ἀκολουθήσῃ αὐτοκυριαρχία καί αὐτοέλεγχος καί τέλος πρόοδος πνευματική...». Στήν ἐπιστολή του πρός τόν Τρίκκης στίς 20.1.1961 ὁ Πάφου γράφει: «Δέχομαι καί τούς μέν καί τούς δέ καί τούς ἐπιτρέπω νά κηρύττουν καί νά διαδίδουν τά περιοδικά των. Παίρνομεν ὅ,τι καλόν ἔχουν...».
1504.Τοῦ ἀπό Ἀργολίδος Μητροπολίτου Πειραιῶς Χρυσοστόμου, ὅ.π., σελ. 1140.
1504.Τοῦ ἀπό Ἀργολίδος Μητροπολίτου Πειραιῶς Χρυσοστόμου, ὅ.π., σελ. 1140.
κατ᾿ ἐμέ πρέπει, ἀφ᾿ ἑνός μέν νά ἀνέλθωμεν πρῶτον ἡμεῖς, ὅπου μᾶς θέλει ὁ Θεός καί τό ὕψος τοῦ Ἀρχιερατικοῦ ἡμῶν ἀξιώματος, διά νά καταστῶμεν, ὅσον τό δυνατόν, ὀλιγώτερον τρωτοί, ἀφ᾿ ἑτέρου δέ νά ληφθῶσι τά ἐνδεικνυόμενα μέτρα κατά τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι διαβιβρώσκουν ἔστω καί ἀνεπαισθήτως τό κῦρος τῶν Ἐπισκόπων καί συντελοῦν οὕτω εἰς τήν διάσπασιν τῆς ἑνότητος καί τοῦ συνδέσμου μεταξύ ποιμένος καί ποιμνίου. Καί εἰς τήν ἀναταραχήν τῆς Ἐκκλησίας»1505.
2. Ἡ θέση τοῦ Διονυσίου σέ σχέση μέ τήν κρίση τῶν παραπτωμάτων
Οἱ παρακάτω δύο ἐπιστολές ρίχνουν φῶς στά κριτήρια τοῦ Τρίκκης σέ ὅ,τι ἀφορᾶ στά παραπτώματα τῶν ἱεραρχῶν. Ὁ Διονύσιος, σύμφωνα μέ τά κείμενα τῶν ἐπιστολῶν, ἦταν κατ᾿ οἰκονομίαν ὑπομονετικός μέ τά προσωπικά ἠθικά παραπτώματα τῶν ἱεραρχῶν, ἀφοῦ ὑπῆρχε ἐκ μέρους τους ἡ διάθεση νά ἐργαστοῦν γιά τό συμφέρον τῆς Ἐκκλησίας, ἑπομένως ὑπῆρχε καί ἡ ἐλπίδα τῆς πνευματικῆς τους προόδου. Ὅμως ἦταν ἀδυσώπητος πρός τούς παραβάτες τῶν Ἱερῶν Κανόνων.
..........Ἡ ἐπιστολή τοῦ Τρίκκης Διονυσίου πρός τόν Ἀργολίδος Χρυσόστομο στίς 28.12.1961...Τό περιεχόμενο τῆς ἐπιστολῆς ἀναφέρεται στήν ἐπιστολή τοῦ Ἀργολίδος Χρυσοστόμου πρός τήν Ἱερά Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, σχετικά μέ τούς ἱεράρχες-παραβάτες «τῶν Εὐαγγελικῶν ἐπιταγῶν καί τῶν Ἱερῶν Κανόνων». Στήν ἐπιστολή του ὁ Τρίκκης εἶναι ἀδιάλλακτος καί ἀπροσωπόληπτος: οἱ παραβάτες τῶν Ἱερῶν Κανόνων πρέπει νά τιμωρηθοῦν παραδειγματικῶς1506.
2. Ἡ θέση τοῦ Διονυσίου σέ σχέση μέ τήν κρίση τῶν παραπτωμάτων
Οἱ παρακάτω δύο ἐπιστολές ρίχνουν φῶς στά κριτήρια τοῦ Τρίκκης σέ ὅ,τι ἀφορᾶ στά παραπτώματα τῶν ἱεραρχῶν. Ὁ Διονύσιος, σύμφωνα μέ τά κείμενα τῶν ἐπιστολῶν, ἦταν κατ᾿ οἰκονομίαν ὑπομονετικός μέ τά προσωπικά ἠθικά παραπτώματα τῶν ἱεραρχῶν, ἀφοῦ ὑπῆρχε ἐκ μέρους τους ἡ διάθεση νά ἐργαστοῦν γιά τό συμφέρον τῆς Ἐκκλησίας, ἑπομένως ὑπῆρχε καί ἡ ἐλπίδα τῆς πνευματικῆς τους προόδου. Ὅμως ἦταν ἀδυσώπητος πρός τούς παραβάτες τῶν Ἱερῶν Κανόνων.
..........Ἡ ἐπιστολή τοῦ Τρίκκης Διονυσίου πρός τόν Ἀργολίδος Χρυσόστομο στίς 28.12.1961...Τό περιεχόμενο τῆς ἐπιστολῆς ἀναφέρεται στήν ἐπιστολή τοῦ Ἀργολίδος Χρυσοστόμου πρός τήν Ἱερά Σύνοδο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, σχετικά μέ τούς ἱεράρχες-παραβάτες «τῶν Εὐαγγελικῶν ἐπιταγῶν καί τῶν Ἱερῶν Κανόνων». Στήν ἐπιστολή του ὁ Τρίκκης εἶναι ἀδιάλλακτος καί ἀπροσωπόληπτος: οἱ παραβάτες τῶν Ἱερῶν Κανόνων πρέπει νά τιμωρηθοῦν παραδειγματικῶς1506.
369
1505.Ὅ.π., σελ. 1141.
1506. Ὅ.π., σελ. 1141-1142: «Ἐν Τρικκάλοις τῇ 28ῃ Δεκεμβρίου 1961
Σεβασμιώτατε καί λίαν μοι ἀγαπητέ, ἐν Χριστῷ ἀδελφέ, ἅγιε Ἀργολίδος κ.κ. Χρυσόστομε,
Ὁμολογῶ, ὅτι κατάπληξιν μοί προὐξένησε τό περιεχόμενον τοῦ πρός τήν Ἱεράν Σύνοδον ἐγγράφου τῆς ὑμετέρας φίλης Σεβασμιότητος. Ὑπάρχουν, λοιπόν, μεταξύ μας τόσον περιφρονηταί τῶν Εὐαγγελικῶν ἐπιταγῶν καί τῶν Ἱερῶν Κανόνων; Ἀλλά τότε quo vadimus; Καί δυνάμεθα ἡμεῖς οἱ ἄλλοι Ἐπίσκοποι νά μένωμεν ἀδιάφοροι καί ἀπαθεῖς πρό τοιούτων ἐνεργειῶν; Δέν γνωρίζω, ἀδελφέ μου, ποῖος εἶναι ὁ τοῦτο πράξας. Ἀλλ’ οἱοσδήποτε καί ἄν εἶναι, πρέπει νά τιμωρηθῇ παραδειγματικῶς. Διότι, πῶς θά σταθῶμεν, ὅταν εἰς μέν τούς ἁπλοῦς καί ἀδυνάτους ἐφαρμόζωμεν τούς Ἱερούς Κανόνας, εἰς δέ τούς ἐξ ἡμῶν, χάριν σκοπιμότητος, καί τοῦ "φιλαδέλφου", τό ὁποῖον τόσα κακά προεκάλεσε καί προκαλεῖ εἰς τήν Ἐκκλησίαν, ἀποφεύγομεν νά τούς ἐφαρμόσωμεν; "Ὁ γνούς καί μή ποιήσας δαρήσεται πολλάς", λέγει ὁ Κύριος καί θά πρέπει, κατά ταῦτα, αὐστηροτέρα νά εἶναι ἡ Ἐκκλησία ἔναντι τῶν ἀξιωματούχων Της ἐκείνων, οἵτινες περιφρονοῦν καί καταπατοῦν τούς Ἱερούς Αὐτῆς Κανόνας. Εἴμεθα σύμφωνοι μέ τήν ἐνέργειαν τῆς Ὑμετέρας Σεβασμιότητος καί εἶμαι πρόθυμος, διά μίαν συνάντησιν προσωπικήν, ὥστε ἀπό κοινοῦ νά ἀποφασίσωμεν διά τά περαιτέρω.
1506. Ὅ.π., σελ. 1141-1142: «Ἐν Τρικκάλοις τῇ 28ῃ Δεκεμβρίου 1961
Σεβασμιώτατε καί λίαν μοι ἀγαπητέ, ἐν Χριστῷ ἀδελφέ, ἅγιε Ἀργολίδος κ.κ. Χρυσόστομε,
Ὁμολογῶ, ὅτι κατάπληξιν μοί προὐξένησε τό περιεχόμενον τοῦ πρός τήν Ἱεράν Σύνοδον ἐγγράφου τῆς ὑμετέρας φίλης Σεβασμιότητος. Ὑπάρχουν, λοιπόν, μεταξύ μας τόσον περιφρονηταί τῶν Εὐαγγελικῶν ἐπιταγῶν καί τῶν Ἱερῶν Κανόνων; Ἀλλά τότε quo vadimus; Καί δυνάμεθα ἡμεῖς οἱ ἄλλοι Ἐπίσκοποι νά μένωμεν ἀδιάφοροι καί ἀπαθεῖς πρό τοιούτων ἐνεργειῶν; Δέν γνωρίζω, ἀδελφέ μου, ποῖος εἶναι ὁ τοῦτο πράξας. Ἀλλ’ οἱοσδήποτε καί ἄν εἶναι, πρέπει νά τιμωρηθῇ παραδειγματικῶς. Διότι, πῶς θά σταθῶμεν, ὅταν εἰς μέν τούς ἁπλοῦς καί ἀδυνάτους ἐφαρμόζωμεν τούς Ἱερούς Κανόνας, εἰς δέ τούς ἐξ ἡμῶν, χάριν σκοπιμότητος, καί τοῦ "φιλαδέλφου", τό ὁποῖον τόσα κακά προεκάλεσε καί προκαλεῖ εἰς τήν Ἐκκλησίαν, ἀποφεύγομεν νά τούς ἐφαρμόσωμεν; "Ὁ γνούς καί μή ποιήσας δαρήσεται πολλάς", λέγει ὁ Κύριος καί θά πρέπει, κατά ταῦτα, αὐστηροτέρα νά εἶναι ἡ Ἐκκλησία ἔναντι τῶν ἀξιωματούχων Της ἐκείνων, οἵτινες περιφρονοῦν καί καταπατοῦν τούς Ἱερούς Αὐτῆς Κανόνας. Εἴμεθα σύμφωνοι μέ τήν ἐνέργειαν τῆς Ὑμετέρας Σεβασμιότητος καί εἶμαι πρόθυμος, διά μίαν συνάντησιν προσωπικήν, ὥστε ἀπό κοινοῦ νά ἀποφασίσωμεν διά τά περαιτέρω.
Μετά τῆς ἐν Χριστῷ ἀγάπης
Ὁ Τρίκκης καί Σταγῶν Διονύσιος».
..........Ἡ ἐπιστολή τοῦ Τρίκκης Διονυσίου πρός τόν Ἀργολίδος Χρυσόστομο στίς 10.06.1965... Εἶναι ἡ ἀπάντηση στήν ἐπιστολή τοῦ Ἀργολίδος Χρυσοστόμου, στήν ὁποία ὁ τελευταῖος ἔγραφε ὅτι πολύ σκανδαλίζεται, ἐπειδή ὁ Τρίκκης τοῦ «μεταφέρει κατά τάς ἐπισκέψεις του σοβαράς κατηγορίας κατά Ἀδελφῶν Ἱεραρχῶν ... ἐν τούτοις, ὁσάκις εἶχον οἱ Ἀδελφοί ἐκεῖνοι πανηγύρεις εἰς τάς Ἐπαρχίας των, εὑρίσκετο εἰς τάς Πανηγύρεις αὐτάς, πρῶτος». Ἡ ἀπάντηση τοῦ Τρίκκης ὄχι μόνο δέν θεράπευσε τό σκανδαλισμό τοῦ Ἀργολίδος, ἀλλά συνέβαλε στό νά μήν εἶναι «εἰς ἔκφρασιν αἰσθημάτων ἀδελφικῶν, τόσον εὔνους πρός αὐτόν, ὅσον ἤμην εἰς τό παρελθόν, ὁπότε ὁ ἀείμνηστος Τρίκκης καί Σταγῶν ἦτο δι᾿ ἐμέ, ἄνευ ὑπερβολῆς τινος, τό ἀγαπητότερον πρόσωπον». Ἡ ἐπιστολή δίνει χρήσιμες γιά τήν παρούσα ἔρευνα πληροφορίες, φανερώνοντας τίς πνευματικές πεποιθήσεις τοῦ Τρίκκης, ὁ ὁποῖος παράβλεπε τίς ἀδυναμίας καί τά ἐλαττώματα τῶν ἄλλων καί ἀνελάμβανε νά συνεργαστεῖ μαζί τους γιά τό καλό τῆς Ἐκκλησίας, ἀφοῦ μάλιστα ὑπῆρχε ἡ ἀμοιβαία διάθεση συνεργασίας1507. Προκαλεῖ ἀπορία τό γεγονός ὅτι "αὐτά καί ἕτερά τινα" ὑπενθύμιζαν στόν Μητροπολίτη Χρυσόστομο «τό οἰκτρόν ἐκεῖνο καί πανάθλιον, Я"ὁ σκοπός ἁγιάζει τά μέσα"1508, πίστευμα τό ὁποῖον χωρίζει
370
1507.Ὅ.π., σελ. 1139-1140: «Ἐν Τρικκάλοις τῇ 10ῃ Ἰουνίου 1965
Λίαν μοι ἀγαπητέ, ἐν Χριστῷ Ἀδελφέ
Ἅγιε Ἀργολίδος, κ. Χρυσόστομε
Χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε.
Μέ ἰδιαιτέραν εὐχαρίστησιν ἔλαβον τήν ἀπό 6 τρέχοντος τιμίαν ἐπιστολήν ὑμῶν, τήν ὁποίαν ἀνέγνωσα μετά προσοχῆς. Πιθανόν νά ἔχωμεν τάς ἀδυναμίας μας καί τά λάθη, ἴσως νά μή ἔχωμεν καί τήν ἐνδεδειγμένην παρρησίαν. Πιθανόν ἀκόμη καί νά συναγελαζώμεθα μετά μή εὐπρεπῶν Ἱεραρχῶν κττ, ὅπως γράφει ἡ ὑμετέρα Σεβασμιότης. Ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ ἡ φλόγα πρός τήν Ἐκκλησίαν καί τό πνεῦμα τῆς συνεργασίας, τά ἄλλα ὅλα, νομίζω, εἶναι σύν τῷ χρόνῳ δυνατόν νά ἐξαφανισθοῦν. Ὁ εἷς πλησίον τοῦ ἄλλου καθίσταται ἰσχυρότερος καί δυνατός νά πολεμήσῃ τάς ἀδυναμίας του, νά ἀποκτήσῃ παρρησίαν καί νά παύσῃ νά συσχηματίζηται. Μόνος του τώρα ὁ καθείς αἰσθάνεται ἀδύνατος καί κουρασμένος καί ὡς κάλαμος ὑπό ἀνέμου σαλευόμενος. Δέν ἔχει γραμμήν κοινήν, δέν βλέπει συμπαραστάτας, ἀπογοητεύεται καί ἀπελπίζεται. Διά ταῦτα, ἐπιτρέψατέ μοι νά φρονῶ, ὅτι ἐπάνω εἰς τήν ἐργασίαν καί εἰς τόν ἀγῶνα καλυτερεύει τις. Ὅταν τά χλωρά ξύλα πλησιάσουν τά ξηρά, ἀνάβουν καί αὐτά καί γίνονται χρήσιμα. Δέν πρέπει νά ζητῶμεν τελειότητα. Ἡ τελειότης κατακτᾶται μέ ἀγῶνα. Κατόπιν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι δέν ἔχουν τάς ἰδίας δυνάμεις καί οἱ δυνατοί ὀφείλουν νά βαστάζουν τά ἀσθενήματα τῶν ἀδυνάτων. ...
1508.Ὅ.π., σελ. 1140.
Λίαν μοι ἀγαπητέ, ἐν Χριστῷ Ἀδελφέ
Ἅγιε Ἀργολίδος, κ. Χρυσόστομε
Χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε.
Μέ ἰδιαιτέραν εὐχαρίστησιν ἔλαβον τήν ἀπό 6 τρέχοντος τιμίαν ἐπιστολήν ὑμῶν, τήν ὁποίαν ἀνέγνωσα μετά προσοχῆς. Πιθανόν νά ἔχωμεν τάς ἀδυναμίας μας καί τά λάθη, ἴσως νά μή ἔχωμεν καί τήν ἐνδεδειγμένην παρρησίαν. Πιθανόν ἀκόμη καί νά συναγελαζώμεθα μετά μή εὐπρεπῶν Ἱεραρχῶν κττ, ὅπως γράφει ἡ ὑμετέρα Σεβασμιότης. Ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ ἡ φλόγα πρός τήν Ἐκκλησίαν καί τό πνεῦμα τῆς συνεργασίας, τά ἄλλα ὅλα, νομίζω, εἶναι σύν τῷ χρόνῳ δυνατόν νά ἐξαφανισθοῦν. Ὁ εἷς πλησίον τοῦ ἄλλου καθίσταται ἰσχυρότερος καί δυνατός νά πολεμήσῃ τάς ἀδυναμίας του, νά ἀποκτήσῃ παρρησίαν καί νά παύσῃ νά συσχηματίζηται. Μόνος του τώρα ὁ καθείς αἰσθάνεται ἀδύνατος καί κουρασμένος καί ὡς κάλαμος ὑπό ἀνέμου σαλευόμενος. Δέν ἔχει γραμμήν κοινήν, δέν βλέπει συμπαραστάτας, ἀπογοητεύεται καί ἀπελπίζεται. Διά ταῦτα, ἐπιτρέψατέ μοι νά φρονῶ, ὅτι ἐπάνω εἰς τήν ἐργασίαν καί εἰς τόν ἀγῶνα καλυτερεύει τις. Ὅταν τά χλωρά ξύλα πλησιάσουν τά ξηρά, ἀνάβουν καί αὐτά καί γίνονται χρήσιμα. Δέν πρέπει νά ζητῶμεν τελειότητα. Ἡ τελειότης κατακτᾶται μέ ἀγῶνα. Κατόπιν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι δέν ἔχουν τάς ἰδίας δυνάμεις καί οἱ δυνατοί ὀφείλουν νά βαστάζουν τά ἀσθενήματα τῶν ἀδυνάτων. ...
Μετ᾿ ἀγάπης πολλῆς
Ὁ Τρίκκης καί Σταγῶν Διονύσιος».
1508.Ὅ.π., σελ. 1140.
ἀπό τοῦ Παναγίου Θεοῦ τόν ἔχοντα τοῦτο», ἀντί νά τοῦ φέρει στό νοῦ τό γεγονός τοῦ Μυστικοῦ Δεῖπνου, ὅταν ὁ Χριστός, ἐνῶ γνώριζε ὅτι ὁ Ἰούδας θά Τόν προδώσει, ὁ Πέτρος θά Τόν ἀπαρνηθεῖ καί οἱ ὑπόλοιποι τῶν Δώδεκα θά σκορπισθοῦν καί μόνον ὁ Ἰωάννης θά εἶναι κάτω ἀπό τόν σταυρό Του, ὡστόσο Ἐκεῖνος τούς τάιζε καί τούς ἔπλυνε τά πόδια, συνεχίζοντας νά τούς διδάσκει καί νά τούς ἔχει μαθητές Του. Ἡ λογική, μέ τήν ὁποία ὁ Ἀργολίδος κρίνει τόν Τρίκκης στή συγκεκριμένη περίπτωση, κατά τή γνώμη μας, δέν βασίζεται στή διδασκαλία τοῦ Εὐαγγελίου, ἄρα ἡ ἀπόφαση τοῦ Χρυσοστόμου νά ἀπομακρυνθεῖ ἀπό τόν Τρίκκης Διονύσιο δέν ἔχει ὡς πηγή τή χριστιανική ἠθική, ἀλλά μᾶλλον τίς ἀνθρώπινες ἀδυναμίες του.
3. Τό θέμα τοῦ μεταθετοῦ
Ἡ παρακάτω ἐπιστολή πληροφορεῖ γιά τήν ὕπαρξη μιᾶς ὁμάδας ἱεραρχῶν ὁμοφρόνων μέ τόν Τρίκκης, τούς ὁποίους ὁ τελευταῖος ἀναφέρει τόν καθένα ὀνομαστικά. Τό 1967 ὅλοι τους, ἐκτός ἀπό τόν Λευκάδος, θά γίνουν μέλη τῆς Ἀριστίνδην Συνόδου, ὄχι ὡς οἱ ἄριστοι, ἀλλά, σύμφωνα μέ τόν Τρίκκης, ὡς οἱ ἕτοιμοι νά συνεργαστοῦν γιά τό καλό τῆς Ἐκκλησίας.
..........Ἡ ἐπιστολή τοῦ Τρίκκης Διονυσίου πρός τόν Ἀργολίδος Χρυσόστομο στίς 18.6.1965... Ὁ συντάκτης τῆς ἐπιστολῆς χαρακτηρίζει τήν προσωπικότητα τοῦ παραλήπτη ὡς Πατερικοῦ Ἱεράρχη, πού ἔχει τόν πόθο νά βλέπει τήν Ἐκκλησία «"μή ἔχουσαν σπῖλον ἤ ρυτίδα ἤ τι τῶν τοιούτων", νά ἀνταποκρίνηται πλήρως εἰς τήν θείαν ἀποστολήν της, διά νά ἐκπληροῖ εἰς τό ἀκέραιον τόν σκοπόν, ὅν ἔταξεν Αὐτῇ ὁ Δομήτωρ Κύριος καί φράσσωνται τά ἀπύλωτα στόματα τῶν ποικίλων πολεμίων της»1509. Βάσει αὐτῆς τῆς γνώμης του ὁ Τρίκκης συγκαταλέγει τόν Ἀργολίδος μεταξύ ὁμοφρόνων Ἀδελφῶν-Ἱεραρχῶν1510, οἱ ὁποῖοι ἐάν παραμένουν ἑνωμένοι καί ὁμόφρονοι, λαμβάνοντας τήν "δέουσαν θέσιν εἰς τά ἑκάστοτε συζητούμενα θέματα ἔν τε τῇ Σεπτῇ Ἱεραρχία καί τῇ Διαρκεῖ Ἱερᾷ Συνόδῳ, παραβλέποντας τά προσωπικά προβλήματά τους καί στοχεύοντας πρός τό καλό τῆς Ἐκκλησίας1511, τότε καί "ἄλλοι πολλοί Ἀδελφοί θά ἔλθουν πλησίον μας". Στά σχετικά μέ τήν ἐπιστολή σχόλιά του ὁ Ἀργολίδος ἀναφέρει τό φόβο
3. Τό θέμα τοῦ μεταθετοῦ
Ἡ παρακάτω ἐπιστολή πληροφορεῖ γιά τήν ὕπαρξη μιᾶς ὁμάδας ἱεραρχῶν ὁμοφρόνων μέ τόν Τρίκκης, τούς ὁποίους ὁ τελευταῖος ἀναφέρει τόν καθένα ὀνομαστικά. Τό 1967 ὅλοι τους, ἐκτός ἀπό τόν Λευκάδος, θά γίνουν μέλη τῆς Ἀριστίνδην Συνόδου, ὄχι ὡς οἱ ἄριστοι, ἀλλά, σύμφωνα μέ τόν Τρίκκης, ὡς οἱ ἕτοιμοι νά συνεργαστοῦν γιά τό καλό τῆς Ἐκκλησίας.
..........Ἡ ἐπιστολή τοῦ Τρίκκης Διονυσίου πρός τόν Ἀργολίδος Χρυσόστομο στίς 18.6.1965... Ὁ συντάκτης τῆς ἐπιστολῆς χαρακτηρίζει τήν προσωπικότητα τοῦ παραλήπτη ὡς Πατερικοῦ Ἱεράρχη, πού ἔχει τόν πόθο νά βλέπει τήν Ἐκκλησία «"μή ἔχουσαν σπῖλον ἤ ρυτίδα ἤ τι τῶν τοιούτων", νά ἀνταποκρίνηται πλήρως εἰς τήν θείαν ἀποστολήν της, διά νά ἐκπληροῖ εἰς τό ἀκέραιον τόν σκοπόν, ὅν ἔταξεν Αὐτῇ ὁ Δομήτωρ Κύριος καί φράσσωνται τά ἀπύλωτα στόματα τῶν ποικίλων πολεμίων της»1509. Βάσει αὐτῆς τῆς γνώμης του ὁ Τρίκκης συγκαταλέγει τόν Ἀργολίδος μεταξύ ὁμοφρόνων Ἀδελφῶν-Ἱεραρχῶν1510, οἱ ὁποῖοι ἐάν παραμένουν ἑνωμένοι καί ὁμόφρονοι, λαμβάνοντας τήν "δέουσαν θέσιν εἰς τά ἑκάστοτε συζητούμενα θέματα ἔν τε τῇ Σεπτῇ Ἱεραρχία καί τῇ Διαρκεῖ Ἱερᾷ Συνόδῳ, παραβλέποντας τά προσωπικά προβλήματά τους καί στοχεύοντας πρός τό καλό τῆς Ἐκκλησίας1511, τότε καί "ἄλλοι πολλοί Ἀδελφοί θά ἔλθουν πλησίον μας". Στά σχετικά μέ τήν ἐπιστολή σχόλιά του ὁ Ἀργολίδος ἀναφέρει τό φόβο
371
1509.Ὅ.π., σελ. 1137.
1510. Ὅ.π., σελ. 1137: «1) ἅγιος Λευκάδος, 2) ἅγιος Πατρῶν, 3) ἅγιος Ναυπακτίας, 4) ἅγιος Κυθήρων, 5) ἅγιος Ξάνθης, 6) ἅγιος Διδυμοτείχου».
1511.Ὅ.π., σελ. 1138: «Ἔχουν βεβαίως, ὅπως ἔχομεν καί ἡμεῖς, ἀδυναμίας, ἀλλά εἶναι δυνατόν, πιστεύομεν, νά συνεργασθῶμεν οἱ πάντες ἐπί ἑνιαίας γραμμῆς διά τό συμφέρον καί τό καλόν τῆς Ἐκκλησίας».
1510. Ὅ.π., σελ. 1137: «1) ἅγιος Λευκάδος, 2) ἅγιος Πατρῶν, 3) ἅγιος Ναυπακτίας, 4) ἅγιος Κυθήρων, 5) ἅγιος Ξάνθης, 6) ἅγιος Διδυμοτείχου».
1511.Ὅ.π., σελ. 1138: «Ἔχουν βεβαίως, ὅπως ἔχομεν καί ἡμεῖς, ἀδυναμίας, ἀλλά εἶναι δυνατόν, πιστεύομεν, νά συνεργασθῶμεν οἱ πάντες ἐπί ἑνιαίας γραμμῆς διά τό συμφέρον καί τό καλόν τῆς Ἐκκλησίας».
του, ὅτι "τό τοιοῦτον" τό βλέπει "παρακεκινδυνευμένον, ἱκανόν ἴσως νά διχάσῃ τήν Ἁγιωτάτην ἡμῶν Ἐκκλησίαν". Τόν Αὔγουστο τοῦ 1965 στή συνάντησή τους, ὁ Τρίκκης ἐπιχείρησε νά τόν πείσει, σύμφωνα πάντα μέ τόν Ἀργολίδος, «ὅτι δέν ὑπάρχει κίνδυνος διαιρέσεως τῆς Ἐκκλησίας»1512. Ὅμως ὁ Ἀργολίδος τελικά τοῦ δήλωσε· «ἐγώ δέν θά μετάσχω εἰς τήν ὁμάδα τῶν ἁγίων Ἀδελφῶν, ἄν καί τούς ἐκτιμῶ βαθύτατα»1513, μόλις ἔμαθε ὅτι στούς ὁμόφρονες μέ τόν Τρίκκης ἱεράρχες προστέθηκε ἕνας, γιά τόν ὁποῖο ἦταν γνωστά σέ ἀμφοτέρους –στόν Τρίκκης καί στόν Ἀργολίδος– "φοβερά καί βαρέα"1514 στοιχεῖα. Τέσσερις μῆνες μετά ἀπό τήν ἄρνησή του, στίς 20Νοεμβρίου τοῦ 1965, ὁ Ἀργολίδος θά ἀποδεχθεῖ τήν ἐκλογή του ὡς Μητροπολίτη Πειραιῶς διά μεταθέσεως1515.
..........Στίς 19.9.1966 ὁ Μητροπολίτης Χρυσόστομος ἔγραψε πρός τόν Τρίκκης ἐπιστολή, μέ σκοπό "ὄχι νά προκαλέσῃ τόν οἶκτον", ἀλλά ἐπικαλούμενος τήν "πρώτην ἀγάπην" τοῦ τελευταίου, νά διαβεβαιώσει τόν παραλήπτη, ὅτι ἀπό τήν καρδιά τοῦ γράφοντα «δέν ἠξώσθη ἡ πρός Ὑμᾶς πρώτη καί ὁλόθερμος καί εἰλικρινής ἀγάπη»1516. Οἱ βασικές πληροφορίες, πού προκύπτουν ἀπό τό περιεχόμενο τῆς ἐπιστολῆς: α) ὁ Μητροπολίτης Χρυσόστομος ὡς Ἀργολίδος ἀκόμη, τό 1963 περίπου1517, εἶχε ἐκφράσει στόν Τρίκκης τόν "ὑψηλό καί πάναγνο πόθο" του νά γίνει Πειραιῶς1518, β) ὁ Τρίκκης στόν ἐκφραζόμενο πόθο τοῦ Ἀργολίδος ἀπάντησε μέ ἐνθουσιασμό, ὅτι ὁ πόθος αὐτός εἶναι κοινός γιά ἀμφοτέρους1519 καί ὅτι αὐτό θά εἶναι τό ἀντικείμενο τῆς προσευχῆς τοῦ πρώτου1520, γ) ὁ Μητροπολίτης Χρυσοστόμος εἶχε τήν ἀπορία γιά τό γεγονός τῆς
..........Στίς 19.9.1966 ὁ Μητροπολίτης Χρυσόστομος ἔγραψε πρός τόν Τρίκκης ἐπιστολή, μέ σκοπό "ὄχι νά προκαλέσῃ τόν οἶκτον", ἀλλά ἐπικαλούμενος τήν "πρώτην ἀγάπην" τοῦ τελευταίου, νά διαβεβαιώσει τόν παραλήπτη, ὅτι ἀπό τήν καρδιά τοῦ γράφοντα «δέν ἠξώσθη ἡ πρός Ὑμᾶς πρώτη καί ὁλόθερμος καί εἰλικρινής ἀγάπη»1516. Οἱ βασικές πληροφορίες, πού προκύπτουν ἀπό τό περιεχόμενο τῆς ἐπιστολῆς: α) ὁ Μητροπολίτης Χρυσόστομος ὡς Ἀργολίδος ἀκόμη, τό 1963 περίπου1517, εἶχε ἐκφράσει στόν Τρίκκης τόν "ὑψηλό καί πάναγνο πόθο" του νά γίνει Πειραιῶς1518, β) ὁ Τρίκκης στόν ἐκφραζόμενο πόθο τοῦ Ἀργολίδος ἀπάντησε μέ ἐνθουσιασμό, ὅτι ὁ πόθος αὐτός εἶναι κοινός γιά ἀμφοτέρους1519 καί ὅτι αὐτό θά εἶναι τό ἀντικείμενο τῆς προσευχῆς τοῦ πρώτου1520, γ) ὁ Μητροπολίτης Χρυσοστόμος εἶχε τήν ἀπορία γιά τό γεγονός τῆς
372
1512.Ὅ.π., σελ. 1138.
1513.Ὅ.π., σελ. 1139.
1514.Ὅ.π., σελ. 1138.
1515.Αἱ Συνοδικαί Ἐγκύκλιοι, τ. Γ΄ (1957-1967), σελ. 508-509.
1516.Ὅ.π., σελ. 309.
1517.Ὅ.π., σελ. 310: «Εἶσθε, ἴσως, ὁ πρῶτος Ἐπίσκοπος εἰς Ὅν, πρό τριετίας περίπου, εἶπον τόν πόθον μου ἐκεῖνον...».
1518.Ὅ.π., σελ. 309: «Εἶχον θέσει καί δι᾿ ἐπιστολῆς καί διά φωνῆς ἐνώπιον Ὑμῶν ἕν ὑψηλόν καί πάναγνον πόθον μου –ὅστις δέν ἀπετέλει καυστικήν ἐπιθυμίαν μου– ὅπως, ἐάν τό ἤθελεν ὁ Πανάγιος Θεός, ἀνεδεικνυόμην Ἐπίσκοπος τοῦ Πειραιῶς, πόλεως ἐν ᾗ ἐγεννήθην καί εἶδον τό φῶς τοῦ παρόντος κόσμου καί ἐγνώρισα καί τῆς αἰωνιότητος τό Θεῖον μεγαλεῖον, παρά ἀνδρός ἡγιασμένου, τοῦ ἐν Ἁγίοις ἀναπαυομένου Ἐπισκόπου Καλαβρύτων καί Αἰγιαλείας κυροῦ Τιμοθέου...».
1519.Ὅ.π., σελ. 310: «...δίς δέ ἤ τρίς εἴχετε εἴπῃ εἰς ἐμέ μέ πολλήν ἀγωνίαν, ὅτι, ἐάν ὁ Κύριος ἐπέτρεπε νά γίνω Πειραιῶς, τότε εὐκολώτερον θά ἐπραγματοποιῆτο εἷς κοινός πόθος καί ἕν πρόγραμμα, ὅπερ ἀπό κοινοῦ εἴχομεν μελετήσει καί καταστρώσει διά τήν ἀνύψωσιν τῆς δοκιμαζομένης, ἐκ Κληρικῶν ἀπρεπῶν καί ἐκ Νομοθεσιῶν ἀντεκκλησιαστικῶν, Ἁγιωτάτης Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας».
1520.Ὅ.π., σελ. 310: «...καί ἀντικείμενον προσευχῆς Σας, εἴπατε τότε, ὅτι θά ἐκάμετε τήν πραγμάτωσιν τῆς μετακινήσεώς μου ἀπό Ἀργολίδος εἰς Πειραιᾶ».
1513.Ὅ.π., σελ. 1139.
1514.Ὅ.π., σελ. 1138.
1515.Αἱ Συνοδικαί Ἐγκύκλιοι, τ. Γ΄ (1957-1967), σελ. 508-509.
1516.Ὅ.π., σελ. 309.
1517.Ὅ.π., σελ. 310: «Εἶσθε, ἴσως, ὁ πρῶτος Ἐπίσκοπος εἰς Ὅν, πρό τριετίας περίπου, εἶπον τόν πόθον μου ἐκεῖνον...».
1518.Ὅ.π., σελ. 309: «Εἶχον θέσει καί δι᾿ ἐπιστολῆς καί διά φωνῆς ἐνώπιον Ὑμῶν ἕν ὑψηλόν καί πάναγνον πόθον μου –ὅστις δέν ἀπετέλει καυστικήν ἐπιθυμίαν μου– ὅπως, ἐάν τό ἤθελεν ὁ Πανάγιος Θεός, ἀνεδεικνυόμην Ἐπίσκοπος τοῦ Πειραιῶς, πόλεως ἐν ᾗ ἐγεννήθην καί εἶδον τό φῶς τοῦ παρόντος κόσμου καί ἐγνώρισα καί τῆς αἰωνιότητος τό Θεῖον μεγαλεῖον, παρά ἀνδρός ἡγιασμένου, τοῦ ἐν Ἁγίοις ἀναπαυομένου Ἐπισκόπου Καλαβρύτων καί Αἰγιαλείας κυροῦ Τιμοθέου...».
1519.Ὅ.π., σελ. 310: «...δίς δέ ἤ τρίς εἴχετε εἴπῃ εἰς ἐμέ μέ πολλήν ἀγωνίαν, ὅτι, ἐάν ὁ Κύριος ἐπέτρεπε νά γίνω Πειραιῶς, τότε εὐκολώτερον θά ἐπραγματοποιῆτο εἷς κοινός πόθος καί ἕν πρόγραμμα, ὅπερ ἀπό κοινοῦ εἴχομεν μελετήσει καί καταστρώσει διά τήν ἀνύψωσιν τῆς δοκιμαζομένης, ἐκ Κληρικῶν ἀπρεπῶν καί ἐκ Νομοθεσιῶν ἀντεκκλησιαστικῶν, Ἁγιωτάτης Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας».
1520.Ὅ.π., σελ. 310: «...καί ἀντικείμενον προσευχῆς Σας, εἴπατε τότε, ὅτι θά ἐκάμετε τήν πραγμάτωσιν τῆς μετακινήσεώς μου ἀπό Ἀργολίδος εἰς Πειραιᾶ».
ἀποστροφῆς ἀπ᾿ αὐτόν τῶν "προσφιλεστάτων ἀδελφῶν", μεταξύ τῶν ὁποίων ὁ Τρίκκης εἶναι στήν πρώτη θέση, πού σ᾿ ἐκεῖνον καί ἀπευθύνεται ἡ ἐπιστολή, ἐνῶ στούς ὑπόλοιπους κοινοποιεῖται1521, δ) ὁ συντάκτης θεωρεῖ τόν ἑαυτό του ὡς καταλληλότερο γιά τόν ἀγώνα ἡ Μητρόπολη Πειραιῶς «ἀπό σταῦλο τοῦ Αὐγείου, νά γίνῃ πόλις καί Ἐπισκοπή Χριστοῦ»1522, παρά ὁποιονδήποτε ἀρχιμανδρίτη1523.
..........Τό γεγονός ὅτι ὁ Μητροπολίτης Χρυσόστομος, σύμφωνα μέ τήν ἐν λόγω ἐπιστολή, περίμενε νά ἔχει τούς ἱεράρχες-ἀδελφούς του νά τόν στηρίζουν, νά τόν ἐνθαρρύνουν, ἀλλά καί νά πανηγυρίζουν τή μετάθεσή του, θέτει ὑπό ἀμφιβολία τήν περίπτωση τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1965, ὅπως εἶχε ἀναφερθεῖ παραπάνω, ὅταν ὁ ἴδιος οἰκειοθελῶς ἀπέκοψε τόν ἑαυτό του ἀπό τούς ἐν λόγω ἱεράρχες. Ὅπως καί ἡ ἀπορία τοῦ συντάκτη τῆς ἐπιστολῆς γιά τήν αἰτία τῆς ἀπομάκρυνσης ἀπό ἐκεῖνον τῶν συγκεκριμένων ἀδελφῶν-ἱεραρχῶν δέν εὐσταθεῖ, διότι καί ὡς ὁμόφρονός τους κάποτε καί ὡς μέλος τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ὁ Χρυσόστομος δέν εἶναι δυνατόν νά μήν ἤξερε γιά τή στάση τους ἐναντίον τοῦ μεταθετοῦ, ὅπως τό ζήτημα αὐτό εἶχε παρουσιαστεῖ τό 1965, δηλαδή ὡς πραξικόπημα (βλ. τήν παράγραφο Οἱ κρίσιμες ἀποφάσεις τῆς Συνόδου τοῦ 1965 τοῦ ὑποκεφαλαίου 9. Τό ἔργο τοῦ Διονυσίου ὡς μέλους Ἱερᾶς Συνόδου, τοῦ κεφ. Α΄ τῆς παρούσας ἐργασίας).
..........Ὅπως δείχνει τό ἀρχειακό ὑλικό τοῦ ἀπό Ἀργολίδος Πειραιῶς Χρυσοστόμου, ὁ Μητροπολίτης ποτέ δέν ἀνέφερε στόν Τρίκκης, ὅσο ὁ τελευταῖος ἦταν ἐν ζωῇ, γιά τή δική του μετάθεση ἀπό τή Λῆμνο στά Τρίκαλα ὡς παράνομη. Μετά ὅμως τό θάνατο τοῦ Διονυσίου, τό 1971, ἐκφέρει τίς πλέον βαριές
..........Τό γεγονός ὅτι ὁ Μητροπολίτης Χρυσόστομος, σύμφωνα μέ τήν ἐν λόγω ἐπιστολή, περίμενε νά ἔχει τούς ἱεράρχες-ἀδελφούς του νά τόν στηρίζουν, νά τόν ἐνθαρρύνουν, ἀλλά καί νά πανηγυρίζουν τή μετάθεσή του, θέτει ὑπό ἀμφιβολία τήν περίπτωση τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1965, ὅπως εἶχε ἀναφερθεῖ παραπάνω, ὅταν ὁ ἴδιος οἰκειοθελῶς ἀπέκοψε τόν ἑαυτό του ἀπό τούς ἐν λόγω ἱεράρχες. Ὅπως καί ἡ ἀπορία τοῦ συντάκτη τῆς ἐπιστολῆς γιά τήν αἰτία τῆς ἀπομάκρυνσης ἀπό ἐκεῖνον τῶν συγκεκριμένων ἀδελφῶν-ἱεραρχῶν δέν εὐσταθεῖ, διότι καί ὡς ὁμόφρονός τους κάποτε καί ὡς μέλος τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ὁ Χρυσόστομος δέν εἶναι δυνατόν νά μήν ἤξερε γιά τή στάση τους ἐναντίον τοῦ μεταθετοῦ, ὅπως τό ζήτημα αὐτό εἶχε παρουσιαστεῖ τό 1965, δηλαδή ὡς πραξικόπημα (βλ. τήν παράγραφο Οἱ κρίσιμες ἀποφάσεις τῆς Συνόδου τοῦ 1965 τοῦ ὑποκεφαλαίου 9. Τό ἔργο τοῦ Διονυσίου ὡς μέλους Ἱερᾶς Συνόδου, τοῦ κεφ. Α΄ τῆς παρούσας ἐργασίας).
..........Ὅπως δείχνει τό ἀρχειακό ὑλικό τοῦ ἀπό Ἀργολίδος Πειραιῶς Χρυσοστόμου, ὁ Μητροπολίτης ποτέ δέν ἀνέφερε στόν Τρίκκης, ὅσο ὁ τελευταῖος ἦταν ἐν ζωῇ, γιά τή δική του μετάθεση ἀπό τή Λῆμνο στά Τρίκαλα ὡς παράνομη. Μετά ὅμως τό θάνατο τοῦ Διονυσίου, τό 1971, ἐκφέρει τίς πλέον βαριές
373
1521.Ὅ.π., σελ. 311-312: «Καί μέσα εἰς τό δρᾶμα μου αὐτό, ἐνῶ θά ἀνέμενον νά ἔχω ὁλοπροθύμους Σίμωνας Κυρηναίους τούς προσφιλεστάτους καί τετιμημένους ἀδελφούς, "οὕς ἐγώ ἐν ἀληθείᾳ ἀγαπῶ", Ἁγίους Πατρῶν, Τρίκκης, Λευκάδος, Ξάνθης, Ναυπακτίας καί Διδυμοτείχου, ὄχι μόνον διά νά μέ ἐνθαρρύνουν εἰς τό τραγικῶς δύσκολον ἔργον μου, ἀλλά καί διά νά πανηγυρίζουν, ὅτι ἔγινεν ὁ παλαιός πόθος των, νά εἶμαι ἐγώ σήμερον Πειραιῶς –πάντες οἱ Ἅγιοι καί προσφιλέστατοί μοι ἀδελφοί, τούς ὁποίους μνημονεύω ἐνταῦθα μετ’ ἀγάπης βαθυτάτης καί τιμῆς ἐξαιρέτου, ἐξεδήλωναν τήν ἰδίαν μέ Ὑμᾶς ἐπιθυμίαν, νά μέ ἴδουν Πειραιῶς, διό καί κάμω μνείαν Αὐτῶν ἐνταῦθα– βλέπω νῦν, ἴσως καί νά πλανῶμαι, ὅτι ἔχουν ἠλαττωμένον τό διά τό πρόσωπόν μου ἐνδιαφέρον των, πρᾶγμα ὅπερ ἐπιτείνει τό δυσπεριγράπτου τραγικότητος δρᾶμα μου, διό καί φρονῶ, ὅτι δύναμαι νά ἐρωτήσω μέ ἄμετρον ἀδελφικήν συμπάθειαν, "ποῖον κακόν ἐποίησα", ὥστε νά παραπικραίνωμαι δεινῶς ἀπό ἀδελφούς πολυτιμοτάτους, μεθ̉ ὧν ἐπλάσαμεν ὄνειρα Εὐαγγελικά διά τόν ὡραϊσμόν τῆς Ἁγιωτάτης Ἐκκλησίας μας;».
1522. Ὅ.π., σελ. 311.
1523.Ὅ.π., σελ. 312: «Ἔχετε τήν γνώμην, ὅτι, ἐάν ἤρχετο εἰς τόν Πειραιᾷ, ὡς Ποιμενάρχης, ὁ οἱοσδήποτε Ἀρχιμανδρίτης, θά ἠδύνατο νά ποιμάνῃ εὐστοχώτερον τῆς ἐλαχιστότητός μου ...;».
1522. Ὅ.π., σελ. 311.
1523.Ὅ.π., σελ. 312: «Ἔχετε τήν γνώμην, ὅτι, ἐάν ἤρχετο εἰς τόν Πειραιᾷ, ὡς Ποιμενάρχης, ὁ οἱοσδήποτε Ἀρχιμανδρίτης, θά ἠδύνατο νά ποιμάνῃ εὐστοχώτερον τῆς ἐλαχιστότητός μου ...;».
κατηγορίες ἐναντίον του, μιλῶντας «διά τόν πρωτοφανῆ καί πρωτάκουστον τρόπον, τόν ὁποῖον μετῆλθε, νύκτωρ, τήν 2ανπρός τήν 3ην Φεβρουαρίου τοῦ ἔτους 1959 ὁ κυρός Διονύσιος, ἀπαιτῶν πεισμόνως καί ἀπειλῶν τόν ἀοίδιμον Ἀρχιεπίσκοπον κυρόν Θεόκλητον, ὅπως γίνῃ Μητροπολίτης Φθιώτιδος καί τούτου μή ἐπιτευχθέντος συγκατετέθη νά μετακινηθῇ μέ τήν ψῆφον τήν ἰδικήν του, εἰς τά Τρίκαλα»1524. Πέραν τοῦ ὑπάρχοντος ὑλικοῦ, ἱκανοῦ νά ἀποδείξει τό ἀντίθετο τῆς μαρτυρίας αὐτῆς τοῦ Πειραιῶς (βλ. κεφ. Α΄ τῆς παρούσας μελέτης, ὑποκεφάλαια 7, 8), πέραν τοῦ ὅτι ἡ μαρτυρία αὐτή δέν φέρει καμία ἀπόδειξη, ὥστε νά φανεῖ ἀξιόπιστη, ἀλλά ἡ ἴδια διεκδικεῖ νά εἶναι ἡ καθαυτό πηγή, ὡστόσο ἡ πιό πρόχειρη ἀκόμα ἔρευνα πάραυτα φέρνει τήν ἀπορία γιά τό ξαφνικό νυκτερινό πόθο τήν 2 πρός τήν 3 Φεβρουαρίου1525 τοῦ 1959 τοῦ Λήμνου Διονυσίου νά γίνει Φθιώτιδος, ἀφοῦ ἡ Μητρόπολη τῆς Φθιώτιδος χήρευε ἤδη ἀπό τό 1958. Τήν περίοδο 1957-1958 ὁ Λήμνου Διονύσιος ἐργάζεται πυρετωδῶς γιά τήν ἀνόρθωση τῆς Μητρόπολής του (βλ. Ἔκθεση πεπραγμένων), σώζοντάς την καί ἀπό τήν κατάργηση, γεγονότα πού δέν συμβιβάζονται μέ τήν κατηγορία, ὅτι ποθοῦσε νά μετατεθεῖ ἀλλοῦ. Ἐπίσης, ἡ ἐπιθυμία νά μετατεθεῖ ἀπό τή Λῆμνο, δέν ἀντανακλᾶται στίς ἐπιστολές τοῦ καρδιακοῦ του φίλου, τοῦ Πάφου Γενναδίου, στίς ὁποῖες ὁ τελευταῖος σχολιάζει ὅλα τά γεγονότα ἀπό τήν καθημερινότητα τοῦ Διονυσίου, πού δείχνει τό πόσο λεπτομερῶς ἦταν ἐνημερωμένος, ὡστόσο σέ ἐπιστολή του στίς 26.1.1959 γράφει πρός τόν Διονύσιο: «Ἀπό τάς Ἀθήνας τώρα θά νοσταλγῆτε τήν θεόσωστον Μητρόπολίν σας...»1526. Καί στίς 23.3.1959 γράφει: «Δέν μπορῶ ἀκόμη νά πιστεύσω ὅτι ἐφύγατε ἀπό τήν ὡραίαν Μητρόπολιν τῆς Λήμνου καί ἐγκατεστάθητε εἰς νέαν Μητρόπολιν εἰς Τρίκαλα. Ἠγάπησα καί ἐγώ τήν πρώτην πνευματικήν φωλεάν σας ... ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ Κύριος ηὐδόκησε νά σᾶς καταστήσῃ ποιμένα περισσοτέρων λογικῶν προβάτων, δέν πειράζει. Θά ὑποταχθῶμεν εἰς τήν θείαν Του εὔνοιαν. Ἐπί ὀλίγα ἐφάνης πιστός, ἐπί πολλῶν σε κατέστησε»1527.
374
1524.Ὅ.π., ἀπό τήν Ἀδελφική ἐπιστολή πρός τούς σεβασμιωτάτους ἱεράρχας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος στελλομένη ἐπ̉ εὐκαιρία τῆς ὑπ̉ ἀριθ. 1872/17.11.71 ἐγκυκλίου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου πρός τούς ἰδίους, σελ. 740-741.
1525.Τίς ἡμερομηνίες αὐτές ὁ κατηγορῶν ἐπέλεξε προφανῶς, γιά νά ταιριάξει στήν ἡμέρα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Διονυσίου ὡς Τρίκκης καί Σταγῶν (βλ. Αἰ συνοδικαί ἐγκύκλιοι, τομ. γ΄, σελ. 134).
1526.Καδῆ Χ., ὅ.π., σελ. 291.
1527.Ὅ.π., σελ. 291
1525.Τίς ἡμερομηνίες αὐτές ὁ κατηγορῶν ἐπέλεξε προφανῶς, γιά νά ταιριάξει στήν ἡμέρα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Διονυσίου ὡς Τρίκκης καί Σταγῶν (βλ. Αἰ συνοδικαί ἐγκύκλιοι, τομ. γ΄, σελ. 134).
1526.Καδῆ Χ., ὅ.π., σελ. 291.
1527.Ὅ.π., σελ. 291
..........Ἐνῶ σέ σχέση μέ τόν Τρίκκης Διονύσιο ὁ Πειραιῶς Χρυσόστομος ἀναφέρει ὅτι εἶχε «μίαν περίπου δεκαπενταετίαν σχέσεις ἀδελφικάς στενωτάτας» καί τό περιεχόμενο τῶν συναντήσεών τους περιγράφει ὡς ἑξῆς· «συμπροσηυχόμεθα μετ᾿ ἐκείνου καί ἀντηλλάσσομεν σκέψεις, περί τοῦ πῶς ἡ Ἁγιωτάτη ἡμῶν Ἐκκλησία θά ἠδύνατο νά ἴδῃ ἡμέρας ἀποστολικωτέρας»1528, ὡστόσο ἡ μετάθεση τοῦ τελευταίου ἐπέφερε τή διακοπή τῶν ἀδελφικῶν τους σχέσεων ἀνεπανορθώτως.
375
1528.Τοῦ ἀπό Ἀργολίδος Μητροπολίτου Πειραιῶς Χρυσοστόμου, ὅ.π., σελ. 1137.
376
Ὁ Τρίκκης καὶ Σταγῶν Διονύσιος στὸ μητροπολιτικό του γραφεῖο.
377
378
379
«Ἕνα τετράγωνο χαρτονάκι. Γράφει μὲ καλλιγραφικὰ γράμματα στὴν ἀπάνω σειρὰ 415/44, 10y, W/I/17. Στὴ μέση: "Konstantinos Javastas". Καὶ στὴ κάτω-κάτω: "Straf begin: 2.11.1942. Straf enn: 28.9.1952. Καὶ πίσω ἔχει καμμιὰ 40 τετραγωνίδια μὲ τὶς ἡμερομηνίες μέσα ποὺ δικαιοῦμαι νὰ γράψω. Τὸ πρῶτο γράμμα θὰ γίνη 6/8 1944 καὶ τὸ τελευταῖο 29/10 1952. Γιὰ νὰ κλαῖς δηλαδὴ καὶ νὰ γελᾶς μαζί, μὲ τὴ νοοτροπία τοῦ κόσμου τούτου. Τό ΄χοῦν δεμένο κομπόδεμα πῶς θὰ νικήσουν κι΄ ἀποφασίζουν...
Μαζὶ μὲ τὴ καρτέλα αὐτή, ποῦ μὲ διατάζουν νὰ κρεμάσω στὸ πιὸ ἐμφανὲς σημεῖο τοῦ κελλιοῦ, γιὰ νὰ μπορῇ ὁ φύλακας νὰ μὲ κουβαλᾶ καὶ τιμωρεῖ χωρὶς πολλὲς φασαρίες, μοῦ δίνουν κι΄ ἕνα κομμάτι χαρτὶ γιὰ τὸ πρῶτο γράμμα...»
(Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ χειρόγραφο ἡμερολόγιο του
Μητροπολίτη Διονυσίου,
τὴν περίοδο τῆς φυλάκισής του στὴ Γερμανία, σελ. 174-175)
Μαζὶ μὲ τὴ καρτέλα αὐτή, ποῦ μὲ διατάζουν νὰ κρεμάσω στὸ πιὸ ἐμφανὲς σημεῖο τοῦ κελλιοῦ, γιὰ νὰ μπορῇ ὁ φύλακας νὰ μὲ κουβαλᾶ καὶ τιμωρεῖ χωρὶς πολλὲς φασαρίες, μοῦ δίνουν κι΄ ἕνα κομμάτι χαρτὶ γιὰ τὸ πρῶτο γράμμα...»
(Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ χειρόγραφο ἡμερολόγιο του
Μητροπολίτη Διονυσίου,
τὴν περίοδο τῆς φυλάκισής του στὴ Γερμανία, σελ. 174-175)
380
Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση. Στρατόπεδο Μονάχου, Ἰούλιος 1945
381
Γράμματα τοῦ κατάδικου Διονυσίου πρὸς τὴν ἀδελφή του Μαριάνθη.
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
Κύπρος
396
Κύπρος
397
Κείμενο πίσω ἀπὸ τὴν φωτογραφία:
Ἡ μικρούλα Τούλα Ἰωαννίδου, θυγάτηρ τοῦ ἐξορίστου Κυπρίου δικηγόρου Ἰωαννίδου, μετέβη σήμερον εἰς τὴν Ἀρχιεπισκοπὴν καὶ παρέδωσε εἰς τὸν Μητροπολίτην Λήμνου, διὰ νὰ δοθη εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον, μία σχολικὴ ποδιὰ τὴν ὁποία ἐκέρδισε εἰς Ραδιοφωνικὸν διαγωνισμόν, μὲ τὴν παράκλησιν νὰ ἀποσταλη εἰς τὴν μικρούλα Αὐγὴ Παναγίδου εἰς Κύπρον, τῆς ὁποίας τὸν πατέρα Ἀνδρέαν ἐκρέμασε ὁ δήμιος Χάρτινγκ καὶ τὴν ἄφησε ὀρφανὴν μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα δύο ἀδελφάκια της, τὸν Ἀνέστη καὶ τὴν Δέσποινα.
Ἡ μικρούλα Τούλα Ἰωαννίδου, θυγάτηρ τοῦ ἐξορίστου Κυπρίου δικηγόρου Ἰωαννίδου, μετέβη σήμερον εἰς τὴν Ἀρχιεπισκοπὴν καὶ παρέδωσε εἰς τὸν Μητροπολίτην Λήμνου, διὰ νὰ δοθη εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον, μία σχολικὴ ποδιὰ τὴν ὁποία ἐκέρδισε εἰς Ραδιοφωνικὸν διαγωνισμόν, μὲ τὴν παράκλησιν νὰ ἀποσταλη εἰς τὴν μικρούλα Αὐγὴ Παναγίδου εἰς Κύπρον, τῆς ὁποίας τὸν πατέρα Ἀνδρέαν ἐκρέμασε ὁ δήμιος Χάρτινγκ καὶ τὴν ἄφησε ὀρφανὴν μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα δύο ἀδελφάκια της, τὸν Ἀνέστη καὶ τὴν Δέσποινα.
398
Λῆμνος
Ὁ Ἀρχιμανδρίτης π. Θεολόγος καὶ ὁ Ἰγνάτιος Σακαλής.
Πάνω ἀπὸ ἀριστερὰ πρὸς δεξιά:
ἡ ἀνεψιὰ τοῦ Μητροπολίτη Διονυσίου Ἀσπασία, ἡ μητέρα της (ἡ ἀδελφή του) Ἀριάδνη, ὁ Ἰγνάτιος Σακαλής, σύζυγος τῆς Ἀσπασίας καὶ συνεργάτης του.
Κάτω ἀπὸ ἀριστερὰ πρῶτος: Ἀρχιμανδρίτης π. Θεολόγος, ἀπὸ δεξιὰ δεύτερος: ὁ Μητροπολίτης Διονύσιος, μὲ Ἱερεῖς τῆς Μητροπόλεως καὶ τὶς δύο κόρες της Ἀσπασίας καὶ τοῦ Ἰγνατίου Σακαλή.
ἡ ἀνεψιὰ τοῦ Μητροπολίτη Διονυσίου Ἀσπασία, ἡ μητέρα της (ἡ ἀδελφή του) Ἀριάδνη, ὁ Ἰγνάτιος Σακαλής, σύζυγος τῆς Ἀσπασίας καὶ συνεργάτης του.
Κάτω ἀπὸ ἀριστερὰ πρῶτος: Ἀρχιμανδρίτης π. Θεολόγος, ἀπὸ δεξιὰ δεύτερος: ὁ Μητροπολίτης Διονύσιος, μὲ Ἱερεῖς τῆς Μητροπόλεως καὶ τὶς δύο κόρες της Ἀσπασίας καὶ τοῦ Ἰγνατίου Σακαλή.
399
«Κύπριοι σπουδαστὲς στὰ Μετέωρα μὲ τὸν Διονύσιο ὡς
Μητροπολίτη Τρίκκης καὶ Σταγῶν».
Μητροπολίτη Τρίκκης καὶ Σταγῶν».
400
Ἀπὸ ἀριστερὰ δεύτερος: Μητροπολίτης Διονύσιος.
Τρίτος (ὁ ὁμιλῶν): Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος Δωρόθεος.
Τρίτος (ὁ ὁμιλῶν): Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος Δωρόθεος.
401
Ἡ κατάθεση θεμελίου λίθου τοῦ μητροπολιτικοῦ μεγάρου.
Τρίκαλα, 22 Νοεμβρίου 1961.
Τρίκαλα, 22 Νοεμβρίου 1961.
402
Ὁ ἕκτος ἀπὸ ἀριστερὰ στὴν πρώτη σειρὰ
ὁ Μητροπολίτης Διονύσιος.
ὁ Μητροπολίτης Διονύσιος.
403
ΠΗΓΕΣ
Μητροπολίτου Λήμνου Διονυσίου:
Πατρικαί Νουθεσίαι, Ἀθῆναι 1958.
Προσκλητήριον, Ἀθῆναι 1956.
Πιστοί ἄχρι θανάτου, Ἀθῆναι 1959.
Ἐξομολόγησις – Πνευματικόν Φροντιστήριον, Ἀθῆναι 1958.
Προσκυνητάριον μοναστηρίου Ἁγίου Ἰγνατίου Λέσβου, β΄ ἔκδ., Ἀθῆναι 1954.
Κοντά στό ἀγροτόπαιδο, β΄ ἔκδ., Ἀθῆναι 1956.
Μητροπολίτου Τρίκκης καί Σταγῶν Διονυσίου (Χαραλάμπους):
Πατρικαί Νουθεσίαι Β΄, Τρίκαλα 1962.
Πατρικαί Νουθεσίαι Γ΄,Ἀθῆναι 1965.
Πατρικαί Νουθεσίαι Δ΄, Ἀθῆναι 1968.
Ἡ Ἱερωσύνη κατά τόν ἱ. Χρυσόστομο, β΄ ἔκδ., Ἀθῆναι 1957.
Ὁ πιστός οἰκονόμος, ε΄ ἔκδ., Καλαμπάκα 2007.
Διονύσιος ὁ «Σκυλόσοφος» Πρόδρομος τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Γένους, Ἀθῆναι 1967.
Ἀνάτυπον ἐκ τοῦ περιοδ. «Ἀκτῖνες», Ἀθῆναι 1967.
Ὁ ἱερομάρτυς Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, Τρίκαλα 1966.
Ἱεροί Παλμοί, Ἀθῆναι 1962.
Ἐκκλησία καί Κινηματογράφος, Εἰσήγησις ἐνώπιον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, Ἀθῆναι 1968.
Κύπρος - Ἅγιοι Τόποι, Ἀθῆναι 1962.
Ὁ πιστός στόν πόνο καί στό θάνατο, δ΄ ἔκδ., Ἀθῆναι 1960.
Μάρτυρες, Ἱ.Μ. Κοιμήσεως Θεοτόκου, στ΄ ἔκδ., Βυτουμᾶ - Καλαμπάκα 2004.
Τά δικαιώματα τῆς Ἐκκλησίας ἔναντι τῶν ἱερῶν Ναῶν, παρεκκλησίων καί ἐξωκκλησίων, τῶν κηρυσσομένων ὑπό τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ὑπηρεσίας ὡς διατηρητέων μνημείων ἤ ἀρχαιολογικῶν χώρων, Εἰσήγησις ἐνώπιον τῆς Ἱεραρχίας, Ἀθῆναι 1965.
Ἡ ἐπάνδρωσις τῶν Ἱ. Μονῶν τοῦ Ἁγίου Ὄρους, Ἀνατύπωσις ἐκ τῆς Ἐπετηρίδος Ἀθωνιάδος Σχολῆς, Ἀθῆναι 1967.
Ἀνατολικός Ὀρθόδοξος Μοναχισμός (ἀνθολογία τῶν πατερικῶν κειμένων), Ἀθῆναι 1969.
404
Ἀνατολικός Ὀρθόδοξος Μοναχισμός (ἀνθολογία τῶν πατερικῶν κειμένων), Ἱ.Μ. Παντοκράτορος, Κέρκυρα, 2003.
Τά Μετέωρα, δ΄ ἔκδ., Ἀθῆναι 1976.
Ἅγιος Βησσαρίων (Δούσικον), Ἀθῆναι 1966.
Μοναστῆρι Βυτουμᾶ - μία ἑστία πολιτισμοῦ, Ἀθῆναι 1962.
Μοναστῆρι Σταγιάδων - ἐκεῖ ὅπου βασιλεύει ἡ γαλήνη, Ἀθῆναι 1962.
Ἅγιος Στέφανος Μετέωρα, ἐργαστήριο ἁγιότητος καί εὐποιΐας, Ἀθῆναι 1962.
Μοναχισμός καί σύγχρονος κόσμος, Πνευματικόν Συμπόσιον ἐπί τῇ χιλιετηρίδι τοῦ Ἁγίου Ὀρους, Ἀδελφότης θεολόγων ἡ "Ζωή", Ἀθῆναι 1963.
Μιχαηλίδη Κ. Μ., Ὁ Μητροπολίτης Μηθύμνης Διονύσιος (1879–1951), Μυτιλήνη 1952.
Τύμπα, Πολ., Ὁ Μητροπολίτης Τρίκκης καί Σταγῶν Διονύσιος (Μία λαμπρά ἑνδεκαετία), Ἀθῆναι 1985.
Ὁ Τρίκκης καί Σταγῶν Διονύσιος (Ἕνας Ἅγιος Ἱεράρχης 1907–1970), Ἀνάτυπον ἐκ τοῦ περιοδικοῦ "Ἀνάπλασις", Ἀθῆναι, Μάρτιος 1971.
Καδῆ Χριστοφ., Βαδίζειν σταθερῶς, Λευκωσία 2010.
Κρουσταλάκη Γ., Ὁ Γέρων Ἠλίας Τσακογιάννης, ἔκδ. Ι. Γ. Ησυχαστηρίου "Η Μήτηρ του Ηγαπημένου", Κλειδί Θηβῶν, 2000.
Μπαλατσούκα Σ., Διονύσιος Μητρ. Τρίκκης καί Σταγῶν, Βίος καί πνευματικές παρακαταθήκες, Τρίκαλα 2012.
Ἀπό Ἀργολίδος Μητροπολίτου Πειραιῶς Χρυσοστόμου, Λόγοι-ἐγκύκλιοι-ἐπιστολαί-κείμενα, Ἀθῆναι 1999.
Προσωπικό Ἀρχεῖο τοῦ Μητροπολίτη Διονυσίου (φυλάσσεται στήν Ἑταιρεία τῶν φίλων τοῦ λαοῦ).
Χειρόγραφο ἡμερολόγιο τοῦ Μητροπολίτη Διονυσίου τῆς περιόδου 1942–1945 (φυλάσσεται στήν Ἱερά Μονή τῶν Δώδεκα Ἀποστόλων Καρδίτσας).
Αἱ Συνοδικαί Ἐγκύκλιοι, τ. γ΄, Ἀθῆναι 2000.
Ἀγγελοπούλου Ἀ., Ἐκκλησιαστική ἱστορία, Ἱστορία τῶν δομῶν διοικήσεως καί ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος (εἰκοστός αἰώνας), ἐκδοτικός οἴκος ἀφῶν Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1984.
Αἰμιλιανοῦ Ἀρχιμανδρίτου, Κατηχήσεις καί λόγοι, τ. 1, ἔκδ. Ὁρμύλια 1998.
Τά Μετέωρα, δ΄ ἔκδ., Ἀθῆναι 1976.
Ἅγιος Βησσαρίων (Δούσικον), Ἀθῆναι 1966.
Μοναστῆρι Βυτουμᾶ - μία ἑστία πολιτισμοῦ, Ἀθῆναι 1962.
Μοναστῆρι Σταγιάδων - ἐκεῖ ὅπου βασιλεύει ἡ γαλήνη, Ἀθῆναι 1962.
Ἅγιος Στέφανος Μετέωρα, ἐργαστήριο ἁγιότητος καί εὐποιΐας, Ἀθῆναι 1962.
Μοναχισμός καί σύγχρονος κόσμος, Πνευματικόν Συμπόσιον ἐπί τῇ χιλιετηρίδι τοῦ Ἁγίου Ὀρους, Ἀδελφότης θεολόγων ἡ "Ζωή", Ἀθῆναι 1963.
Μιχαηλίδη Κ. Μ., Ὁ Μητροπολίτης Μηθύμνης Διονύσιος (1879–1951), Μυτιλήνη 1952.
Τύμπα, Πολ., Ὁ Μητροπολίτης Τρίκκης καί Σταγῶν Διονύσιος (Μία λαμπρά ἑνδεκαετία), Ἀθῆναι 1985.
Ὁ Τρίκκης καί Σταγῶν Διονύσιος (Ἕνας Ἅγιος Ἱεράρχης 1907–1970), Ἀνάτυπον ἐκ τοῦ περιοδικοῦ "Ἀνάπλασις", Ἀθῆναι, Μάρτιος 1971.
Καδῆ Χριστοφ., Βαδίζειν σταθερῶς, Λευκωσία 2010.
Κρουσταλάκη Γ., Ὁ Γέρων Ἠλίας Τσακογιάννης, ἔκδ. Ι. Γ. Ησυχαστηρίου "Η Μήτηρ του Ηγαπημένου", Κλειδί Θηβῶν, 2000.
Μπαλατσούκα Σ., Διονύσιος Μητρ. Τρίκκης καί Σταγῶν, Βίος καί πνευματικές παρακαταθήκες, Τρίκαλα 2012.
Ἀπό Ἀργολίδος Μητροπολίτου Πειραιῶς Χρυσοστόμου, Λόγοι-ἐγκύκλιοι-ἐπιστολαί-κείμενα, Ἀθῆναι 1999.
Προσωπικό Ἀρχεῖο τοῦ Μητροπολίτη Διονυσίου (φυλάσσεται στήν Ἑταιρεία τῶν φίλων τοῦ λαοῦ).
Χειρόγραφο ἡμερολόγιο τοῦ Μητροπολίτη Διονυσίου τῆς περιόδου 1942–1945 (φυλάσσεται στήν Ἱερά Μονή τῶν Δώδεκα Ἀποστόλων Καρδίτσας).
ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ
Αἱ Συνοδικαί Ἐγκύκλιοι, τ. γ΄, Ἀθῆναι 2000.
Ἀγγελοπούλου Ἀ., Ἐκκλησιαστική ἱστορία, Ἱστορία τῶν δομῶν διοικήσεως καί ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος (εἰκοστός αἰώνας), ἐκδοτικός οἴκος ἀφῶν Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1984.
Αἰμιλιανοῦ Ἀρχιμανδρίτου, Κατηχήσεις καί λόγοι, τ. 1, ἔκδ. Ὁρμύλια 1998.
405
Ἀναστασίου Ἰ., Ἐκκλησιαστική ἱστορία, τ. 2, ἔκδ. Ἐπίκεντρο, Θεσσαλονίκη 1990.
Ἀνδριοπούλου Π., Πτυχές τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ζητήματος, Ἀθήνα 1993.
Ἀραμπατζῆ Χ., Χριστιανική Γραμματεία, τ. Α΄, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2008.
Βοβολίνη Κ., Ἡ Ἐκκλησία εἰς τόν ἀγῶνα τῆς ἐλευθερίας 1453-1953, Ἀθῆναι 1952.
Βασιλείου τοῦ Μεγάλου ΕΠΕ, τ. 7, Ὁμιλία εἰς Γόρδιον τόν μάρτυρα, Ὁμιλία εἰς τούς ἁγίους τεσσαράκοντα μάρτυρας, Ὁμιλία εἰς τήν ἀρχήν τῶν παροιμιῶν, τ. 4.
Βλάχος Ἄγγελος "Μια φορά κι ένα καιρό ένας διπλωμάτης", τ. 2, Ἀθήνα 1984.
Γαζή Ἔ., Πατρίς, θρησκεία, οἰκογένεια, Ἀθήνα 1999.
Θρησκευτική καί Ἠθική Ἐγκυκλοπαιδεία, τ. 5, Ἀθήναι 1964.
Ζήση, Θ., Ἠθικά κεφάλαια, Θεσσαλονίκη 2002.
Καλαμπόκα Διονυσίου Ἀρχιμ., Ὁ ἱερεύς ὡς ἐξομολόγος, ἐξομολογούμενος καί πρό τοῦ 2000 μ. Χ.
Καραγιάννης Γιῶργος, Ἐκκλησία καί Κράτος, ἐκδ. Τό Ποντίκι 1997.
Κολιοπούλου Ἰ., Ἱστορία τῆς Ἑλλάδος ἀπό τό 1800.
Κονιδάρη Ἰ., Ἡ διαπάλη νομιμότητας καί κανονικότητας καί ἡ θεμελίωση τῆς ἐναρμονίσεώς τους, ἔκδ. Ν. Σάκκουλα, 1994.
Κονιδάρη Ἰ., Ἐσωτερικοί Κανονισμοί Ἱερῶν Μονῶν Ἐκκλησίας τῆς Ἐλλάδος, ἔκδ. Ν. Σάκκουλα, 2002.
Κρικώνη Χ., Πατερικά μελετήματα, τ. Β΄, University Studio Press, 1998.
Μανιτάκης Ἀ., Οἱ σχέσεις τῆς Ἐκκλησίας μέ τό Κράτος-Ἔθνος, Νεφέλη, Ἀθήνα 2000.
Ματάλας Π., Ἔθνος καί Ὀρθοδοξία, Πανεπιστημιακές ἐκδόσεις Κρήτης, Ἡράκλειο 2002.
Ματζουνέα Ε., Πρεσβυτέρου, Ὑπάρχει κρίσις εἰς τήν Ἑλλαδικήν Ἐκκλησίαν; Ἀθῆναι 1972.
Ματσοῦκα Ν., Ὁ Σατανᾶς, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1999.
Νανάκη Ἀ., Ἡ Ἐκκλησία καί ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2000.
Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, Νέον Μαρτυρολόγιον, ἔκδ. Ἅγιον Ὄρος 2012.
Παυλοπούλου Νικοδήμου Ἀρχιμ, Ὁ ἅγιος Ἰγνάτιος ὁ Ἀγαλιανός, Μυτιλήνη 1983.
Παπάγου Ἀ., Δύο χρόνια στά στρατόπεδα συγκεντρώσεως τῆς Γερμανίας, Ἀθῆναι 2006.
Παπαδοπούλου Χρυσοστόμου, Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος ἀπ᾿ ἀρχῆς μέχρι τοῦ 1934, Ἀποστ. Διακονία, ἔκδ. γ΄, 2000.
Ἀνδριοπούλου Π., Πτυχές τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ζητήματος, Ἀθήνα 1993.
Ἀραμπατζῆ Χ., Χριστιανική Γραμματεία, τ. Α΄, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2008.
Βοβολίνη Κ., Ἡ Ἐκκλησία εἰς τόν ἀγῶνα τῆς ἐλευθερίας 1453-1953, Ἀθῆναι 1952.
Βασιλείου τοῦ Μεγάλου ΕΠΕ, τ. 7, Ὁμιλία εἰς Γόρδιον τόν μάρτυρα, Ὁμιλία εἰς τούς ἁγίους τεσσαράκοντα μάρτυρας, Ὁμιλία εἰς τήν ἀρχήν τῶν παροιμιῶν, τ. 4.
Βλάχος Ἄγγελος "Μια φορά κι ένα καιρό ένας διπλωμάτης", τ. 2, Ἀθήνα 1984.
Γαζή Ἔ., Πατρίς, θρησκεία, οἰκογένεια, Ἀθήνα 1999.
Θρησκευτική καί Ἠθική Ἐγκυκλοπαιδεία, τ. 5, Ἀθήναι 1964.
Ζήση, Θ., Ἠθικά κεφάλαια, Θεσσαλονίκη 2002.
Καλαμπόκα Διονυσίου Ἀρχιμ., Ὁ ἱερεύς ὡς ἐξομολόγος, ἐξομολογούμενος καί πρό τοῦ 2000 μ. Χ.
Καραγιάννης Γιῶργος, Ἐκκλησία καί Κράτος, ἐκδ. Τό Ποντίκι 1997.
Κολιοπούλου Ἰ., Ἱστορία τῆς Ἑλλάδος ἀπό τό 1800.
Κονιδάρη Ἰ., Ἡ διαπάλη νομιμότητας καί κανονικότητας καί ἡ θεμελίωση τῆς ἐναρμονίσεώς τους, ἔκδ. Ν. Σάκκουλα, 1994.
Κονιδάρη Ἰ., Ἐσωτερικοί Κανονισμοί Ἱερῶν Μονῶν Ἐκκλησίας τῆς Ἐλλάδος, ἔκδ. Ν. Σάκκουλα, 2002.
Κρικώνη Χ., Πατερικά μελετήματα, τ. Β΄, University Studio Press, 1998.
Μανιτάκης Ἀ., Οἱ σχέσεις τῆς Ἐκκλησίας μέ τό Κράτος-Ἔθνος, Νεφέλη, Ἀθήνα 2000.
Ματάλας Π., Ἔθνος καί Ὀρθοδοξία, Πανεπιστημιακές ἐκδόσεις Κρήτης, Ἡράκλειο 2002.
Ματζουνέα Ε., Πρεσβυτέρου, Ὑπάρχει κρίσις εἰς τήν Ἑλλαδικήν Ἐκκλησίαν; Ἀθῆναι 1972.
Ματσοῦκα Ν., Ὁ Σατανᾶς, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 1999.
Νανάκη Ἀ., Ἡ Ἐκκλησία καί ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2000.
Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, Νέον Μαρτυρολόγιον, ἔκδ. Ἅγιον Ὄρος 2012.
Παυλοπούλου Νικοδήμου Ἀρχιμ, Ὁ ἅγιος Ἰγνάτιος ὁ Ἀγαλιανός, Μυτιλήνη 1983.
Παπάγου Ἀ., Δύο χρόνια στά στρατόπεδα συγκεντρώσεως τῆς Γερμανίας, Ἀθῆναι 2006.
Παπαδοπούλου Χρυσοστόμου, Ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος ἀπ᾿ ἀρχῆς μέχρι τοῦ 1934, Ἀποστ. Διακονία, ἔκδ. γ΄, 2000.
406
Παπαδοπούλου Στυλιανοῦ, Πατρολογία Β΄, ἔκδ. β΄, Ἀθήνα 1999.
Σβορόνου Ν., Ἐπισκόπηση τῆς Νεοελληνικῆς Ἱστορίας, Paris 1972.
Σεφέρης Γιώργος, "Μέρες Ε΄ 1945-1951", Αθήνα 1986.
Σταυρίδου Βασ., Ἡ Ἱερά Θεολογική Σχολή τῆς Χάλκης, ἔκδ. β΄, Θεσσαλονίκη 1988.
Στεφανίδου Βασιλείου Ἀρχιμ., Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, 2000.
Στράγκα Θεοκλήτου Ἀρχιμ., Ἐκκλησίας Ἑλλάδος Ἱστορία, ἐκ πηγῶν ἀψευδῶν, τ. Ζ΄, Ἀθῆναι 1983.
Τζούμα Σ., Χριστόδουλος, Ἀθήνα 2010.
Τσάμη Δ., Τό Γεροντικόν τοῦ Σινᾶ, Θεσσαλονίκη 2004.
Τσάμη Δ., Ἁγιολογία τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2008.
Τσελεγγίδη Δ., Χάρη καί ἐλευθερία κατά τήν πατερική παράδοση τοῦ ιδ΄ αἰῶνα,ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2002.
Ὑφαντῆ Π., Ἡ ἁγιότητα τοῦ μαρτυρίου καί ἡ μαρτυρία τῆς ἁγιότητας, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη.
Φιλόπτωχος Ἀδελφότης Ἀνδρῶν Θεσσαλονίκης, Νικόλαος Λούβαρης: ὁ φιλόσοφος, παιδαγωγός καί θεολόγος, Θεσσαλονίκη 2011.
Φουντούλη Ἰ., Ὁμιλητική, Θεσσαλονίκη 1985.
Χριστοφορίδη Θ., Ρωσσίου Αἰκ., Ἀναδίφηση ἐκκλησιαστικῆς ἐκπαίδευσης, ἐκδ. Ζήτη, 2006.
Χρήστου Π., Ἑλληνική Πατρολογία, τ. Α΄, Β΄, Θεσσαλονίκη 2004.
Χρυσοστόμου Ἰ., Ἔργα, τ. 36, 20.
Ἴδρυμα Κ. Μητσοτάκης, Ἀπό τόν Ἀνένδοτο στή Δικτατορία, ἐκδ. Παπαζήση, Ἀθήνα 2009.
Ἱερωνύμου Κοτσώνη, πρ. Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος, Τό δράμα ἑνός Ἀρχιεπισκόπου, στ΄ ἔκδ., Σπορά 2003.
Ἱερατική Σχολή "Ἀπόστολος Βαρνάβας", Ὑψίστου κλῆσις, ἀναμνηστικός τόμος 2003.
Ἐφημερίδες: «Τά Νέα», «Χρόνος» (Βόλου), «Ἐλευθέρα Γνώμη», «Δημοκρατική ἐλπίς», «Ἔρευνα», «Τό Βῆμα», «Ἀναγέννησις», «Ἐλευθεροτυπία»,
«Ἡ Καθημερινή», «Ἐμπρός» (Κωνσταντινουπόλεως), «Τρικαλινά Νέα», «Ταχυδρόμος» (τῆς Ἀλεξανδρείας Αἰγύπτου), «Church times».
Περιοδικά: «Ὁρθόδοξος σκέψις», «Ἀπόστολος Βαρνάβας», «Ἅγιος Βησσαρίων», «Ἐκκλησία», «Ἀνάπλασις».
Κάλλιστος Ware, Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἐκδ. Ἀκρίτας 1993.
Christoph Maczewski, Ἡ κίνηση τῆς "Ζωῆς" στήν Ἑλλάδα, ἐκδ. Ἁρμός 2002.
Σβορόνου Ν., Ἐπισκόπηση τῆς Νεοελληνικῆς Ἱστορίας, Paris 1972.
Σεφέρης Γιώργος, "Μέρες Ε΄ 1945-1951", Αθήνα 1986.
Σταυρίδου Βασ., Ἡ Ἱερά Θεολογική Σχολή τῆς Χάλκης, ἔκδ. β΄, Θεσσαλονίκη 1988.
Στεφανίδου Βασιλείου Ἀρχιμ., Ἐκκλησιαστική Ἱστορία, 2000.
Στράγκα Θεοκλήτου Ἀρχιμ., Ἐκκλησίας Ἑλλάδος Ἱστορία, ἐκ πηγῶν ἀψευδῶν, τ. Ζ΄, Ἀθῆναι 1983.
Τζούμα Σ., Χριστόδουλος, Ἀθήνα 2010.
Τσάμη Δ., Τό Γεροντικόν τοῦ Σινᾶ, Θεσσαλονίκη 2004.
Τσάμη Δ., Ἁγιολογία τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2008.
Τσελεγγίδη Δ., Χάρη καί ἐλευθερία κατά τήν πατερική παράδοση τοῦ ιδ΄ αἰῶνα,ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2002.
Ὑφαντῆ Π., Ἡ ἁγιότητα τοῦ μαρτυρίου καί ἡ μαρτυρία τῆς ἁγιότητας, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη.
Φιλόπτωχος Ἀδελφότης Ἀνδρῶν Θεσσαλονίκης, Νικόλαος Λούβαρης: ὁ φιλόσοφος, παιδαγωγός καί θεολόγος, Θεσσαλονίκη 2011.
Φουντούλη Ἰ., Ὁμιλητική, Θεσσαλονίκη 1985.
Χριστοφορίδη Θ., Ρωσσίου Αἰκ., Ἀναδίφηση ἐκκλησιαστικῆς ἐκπαίδευσης, ἐκδ. Ζήτη, 2006.
Χρήστου Π., Ἑλληνική Πατρολογία, τ. Α΄, Β΄, Θεσσαλονίκη 2004.
Χρυσοστόμου Ἰ., Ἔργα, τ. 36, 20.
Ἴδρυμα Κ. Μητσοτάκης, Ἀπό τόν Ἀνένδοτο στή Δικτατορία, ἐκδ. Παπαζήση, Ἀθήνα 2009.
Ἱερωνύμου Κοτσώνη, πρ. Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος, Τό δράμα ἑνός Ἀρχιεπισκόπου, στ΄ ἔκδ., Σπορά 2003.
Ἱερατική Σχολή "Ἀπόστολος Βαρνάβας", Ὑψίστου κλῆσις, ἀναμνηστικός τόμος 2003.
Ἐφημερίδες: «Τά Νέα», «Χρόνος» (Βόλου), «Ἐλευθέρα Γνώμη», «Δημοκρατική ἐλπίς», «Ἔρευνα», «Τό Βῆμα», «Ἀναγέννησις», «Ἐλευθεροτυπία»,
«Ἡ Καθημερινή», «Ἐμπρός» (Κωνσταντινουπόλεως), «Τρικαλινά Νέα», «Ταχυδρόμος» (τῆς Ἀλεξανδρείας Αἰγύπτου), «Church times».
Περιοδικά: «Ὁρθόδοξος σκέψις», «Ἀπόστολος Βαρνάβας», «Ἅγιος Βησσαρίων», «Ἐκκλησία», «Ἀνάπλασις».
Κάλλιστος Ware, Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἐκδ. Ἀκρίτας 1993.
Christoph Maczewski, Ἡ κίνηση τῆς "Ζωῆς" στήν Ἑλλάδα, ἐκδ. Ἁρμός 2002.
407
Frazee Charles, Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία καί Ἑλληνική Ἀνεξαρτησία (1821-1852), ἐκδ. Δόμος, Ἀθήνα, 1987.
Священномуч. Иларион (Троицкий), Творения, т. 3, Москва, 2004.
Священномуч. Иларион (Троицкий), Творения, т. 3, Москва, 2004.
